जर्मनीत पुरलेली रोमन चांदीची वाटी साम्राज्याच्या विलासी वस्तूंचा दूरवर पसरलेला प्रभाव दाखवते

प्रसिद्ध रोमन खजिन्यातून आलेली एक अलंकारिक वस्तू

पुरातत्त्वीय शोध नेहमीच नव्या उत्खननातूनच येतात असे नाही. कधी कधी सर्वात बोलकी कहाणी आपल्याला खूप पूर्वी सापडलेल्या आणि सत्ता, ओळख, तसेच प्राचीन सीमांपलीकडील हालचालींच्या संदर्भात पुन्हा तपासलेल्या वस्तूंमधून मिळते. अथेना वाटी हे त्याचेच उदाहरण आहे. सोन्याच्या सजावटी असलेली ही चांदीची वाटी 1868 मध्ये मध्य जर्मनीत सापडलेल्या हिल्डेशाइम खजिन्याचा भाग आहे.

Live Science ने अधोरेखित केलेली ही वाटी, हिल्डेशाइमजवळ एक शूटिंग रेंज बांधताना इम्पीरियल प्रुशियन आर्मीच्या रेजिमेंटमधील सैनिकांना सापडलेल्या डझनावारी रोमन चांदीच्या वस्तूंच्या ढिगाऱ्यात होती. हा मोठा साठा आपल्या कारागिरीमुळे, सीमावर्ती स्थानामुळे, आणि इतक्या उच्चभ्रू रोमन टेबलवेअरचा एवढा मोठा संच भूमध्यसागरीय केंद्रापासून दूर पुरला गेला कसा, या न सुटलेल्या प्रश्नामुळे बराच काळ लक्ष वेधून घेत आहे.

अथेना वाटी वेगळी का ठरते

ही वस्तू केवळ मौल्यवान चांदीची भांडी नाही. ती काळजीपूर्वक तयार केलेली एक प्रदर्शनात्मक वस्तू आहे. स्रोत मजकुरानुसार, या वाटीचा व्यास सुमारे 10 इंच, म्हणजे 25.3 सेंटीमीटर, असून तिचे वजन सुमारे 4.4 पाउंड, म्हणजे 2 किलोग्रॅम आहे. मध्यभागी ज्ञान आणि युद्धाची ग्रीक देवी अथेना एका खडकावर बसलेली दाखवली आहे, तिच्या हाताखाली ढाल आणि डोक्यावर पिसांचा शिरस्त्राण आहे. तिचा पवित्र पक्षी घुबड जवळच्या खडकावर बसलेला आहे, आणि त्याभोवती ऑलिव्हच्या माळेचा वेढा आहे.

पात्राचा बहुतांश भाग चांदीचा आहे, पण सोन्याच्या सजावटीमुळे देवी, तिचे वस्त्र, तिचे aegis, घुबड आणि आसपासचे तपशील उठून दिसतात. ही मिश्रधातूची मांडणी वाटीच्या समारंभिक आणि दृश्य महत्त्वाकांक्षेला अधोरेखित करते. हे असे टेबलवेअर होते जे पाहण्यासाठी, हाताळण्यासाठी आणि प्रतिष्ठेच्या विधानासारखे समजण्यासाठी बनवले गेले होते.

नव्या वाटीत बसवलेला जुना चिन्हांकित भाग

स्रोत माहितीतला एक सर्वात रंजक तपशील म्हणजे अथेना चिन्ह स्वतः कदाचित इ.स.पूर्व दुसऱ्या शतकात तयार झाले असावे, तर ते धारण करणारी वाटी इ.स. पहिल्या शतकात बनवली गेली. म्हणजेच, मध्यभागी असलेला भाग पूर्ण वस्तूपेक्षा जुना दिसतो. यावरून पुनर्वापर, रूपांतर आणि नंतरच्या पात्रात समाविष्ट केलेल्या आधीच्या विलासी घटकाची टिकून असलेली प्रतिष्ठा सूचित होते.

ही सांगड रोमन संग्रहवृत्ती आणि कार्यशाळा पद्धती एका वस्तू-एका क्षणाच्या साध्या कथेपेक्षा अधिक लवचिक होत्या, हे दाखवते. उच्चभ्रू वस्तू दुरुस्त केल्या जाऊ शकत, बदलल्या जाऊ शकत किंवा पुन्हा घडवल्या जाऊ शकत. हिल्डेशाइम खजिन्यातील अनेक पात्रांवर झीज आणि दुरुस्तीच्या खुणा होत्या, असे स्रोत मजकूर सांगतो. यावरून हे फेकून देण्याजोगे प्रतिष्ठेचे सामान नव्हते, तर वापर आणि प्रदर्शनाच्या जाळ्यात दीर्घकाळ टिकलेली मालमत्ता होती, हे स्पष्ट होते.

हिल्डेशाइमचा शोध का महत्त्वाचा

वाटीचे ऐतिहासिक महत्त्व ती जिथे सापडली त्यावरही अवलंबून आहे. मध्य जर्मनी अशा वस्तूंसाठी कुठलेही सहज निवासस्थान नव्हते. हिल्डेशाइम खजिना बहुतेकदा त्या प्रदेशातील रोमन लष्करी उपस्थितीशी जोडला जातो आणि तो इ.स. पहिल्या शतकात जर्मनिक जमातींविरुद्ध काम करणाऱ्या पब्लियस क्विन्टिलियस वॅरस किंवा अन्य एखाद्या रोमन सेनापतीशी संबंधित असू शकतो.

स्रोत मजकुरात ही जोड सावधपणे मांडलेली आहे, पण मुख्य अर्थ स्पष्ट आहे. हा खजिना दाखवतो की महागड्या रोमन विलासी वस्तू साम्राज्यशक्तीसोबत किंवा तिच्या जवळ वादग्रस्त सीमांवर प्रवास करत होत्या. लष्करी मोहिमांमध्ये केवळ शस्त्रे आणि पुरवठाच जात नव्हता. उच्चपदस्थ सेनापती आणि अधिकाऱ्यांची घरगुती आणि समारंभिक वस्तुसंस्कृतीही त्यांच्यासोबत होती.

विलास, पुरवठा व्यवस्था, आणि साम्राज्य

अथेना वाटीसारख्या वस्तू साम्राज्याचा एक शांत पैलू उजागर करतात. रोमचा विस्तार बहुतेकदा युद्धे, रस्ते, आणि प्रशासन यांच्या माध्यमातून सांगितला जातो, पण उत्तरेकडील सीमांवर अलंकृत चांदीचे टेबलवेअर आढळणे हे दाखवते की उच्चभ्रू सामाजिक जीवन लष्करी भागांपर्यंत किती खोलवर पोहोचले होते. जेवण, औपचारिक पाहुणचार, आणि प्रतिष्ठेची दृश्य भाषा ही अस्थिर प्रदेशांतही रोमन जीवनाचा भाग होती.

ही वाटी साम्राज्याच्या सांस्कृतिक स्तरांचीही साक्ष देते. तिला अनेकदा देवीच्या रोमन नावाने मिनर्वा वाटी म्हटले जाते, पण तिची प्रतिमा स्पष्टपणे अथेना-आधारित आहे, म्हणजे ग्रीक पौराणिक प्रतीकशैली रोमन उच्चभ्रू कलामध्ये अविभाज्य कशी होती हे दिसते. ग्रीक सांस्कृतिक प्रतिष्ठा आणि रोमन राजकीय सत्ता यांचे हे मिश्रण साम्राज्याच्या स्वप्रतिमेचे लक्षण होते.

ही वस्तू काय सांगू शकते आणि काय नाही

हिल्डेशाइम खजिना का पुरला गेला, याचे संपूर्ण गूढ अथेना वाटी सोडवत नाही. रणभूमीतील गोंधळापासून ते परत मिळवण्याच्या नियोजनापर्यंत, पण कधीच न झालेल्या अनेक कारणांसाठी खजिने लपवले जातात. स्रोत मजकूर कोणतेही अंतिम उत्तर देत नाही, आणि हीच अनिश्चितता या वस्तूला इतिहासकारांसाठी आणि सामान्य लोकांसाठी कायम आकर्षक ठेवते.

ती जे अधिक ठोसपणे दाखवते ते म्हणजे: विलक्षण कारागिरी, दुरुस्ती आणि पुनर्वापराचे पुरावे, आणि मध्य युरोपात रोमन विलासाचा विस्तार. ती एक कलाकृतीही आहे आणि संपत्ती साम्राज्यासोबत कशी फिरत होती याच्या मोठ्या इतिहासातील एक डेटा-पॉइंटही आहे.

दीर्घ आयुष्य असलेली सीमावर्ती वस्तू

आजही अथेना वाटी महत्त्वाची वाटते, कारण ती विजय, संग्रह, जुळवून घेणे, आणि उच्चभ्रू वस्तूंचे प्रतीकात्मक मूल्य या अनेक ऐतिहासिक थीम्स एका पातेल्यात एकत्र आणते. जर्मन वनपरिस्थितीत सापडलेली, पण भूमध्यसागरीय कलात्मक परंपरेत रुजलेली ही वस्तू आठवण करून देते की साम्राज्यव्यवस्था केवळ बळावर नव्हे, तर भौतिक संस्कृती आणि प्रतिष्ठेच्या प्रवाहावरही टिकून होती.

पुरातत्त्वज्ञ आणि संग्रहालयातील प्रेक्षकांसाठी ही वाटी विशेषतः आकर्षक आहे, कारण ती याच संगमावर उभी आहे. ती सुंदर वस्तू आहे, पण त्याचबरोबर रोमने आपल्या नागरी केंद्रापलीकडे ओळख कशी पोहोचवली आणि विलासिता सत्तेच्या काठावरही कशी टिकू, प्रवास करू, आणि पुरली जाऊ शकते याचेही पुरावे आहे.

हा लेख Live Science च्या बातमीवर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.