स्थानिक भीती जेव्हा खंडव्यापी विषय बनली
18व्या शतकातील युरोपमध्ये व्हॅम्पायरच्या कथा केवळ तोंडी पसरल्या नाहीत. इतिहासकार जॉन ब्लेअर यांच्या मते, वाढत्या मुद्रित माध्यमांनी कथित अस्वस्थ मृतदेहांवरील नोंदींना धर्मशास्त्रीय, तात्त्विक, शैक्षणिक आणि ऐतिहासिक चर्चेचा विषय बनवले.
ब्लेअर यांच्या Killing the Dead: Vampire Epidemics from Mesopotamia to the New World या पुस्तकातील उतारा या बदलातील मुद्रणाच्या भूमिकेचा मागोवा घेतो. कबरीतून परत येऊन समुदायांना घाबरवणाऱ्या आणि रोग पसरवणाऱ्या लोकांविषयीच्या नोंदी त्यात आहेत.
ही कथा अलौकिक घटनांपेक्षा श्रद्धा, अर्थलावणी आणि प्रसाराचा इतिहास आहे. मुद्रित झाल्यानंतर या कथा त्यांच्या मूळ गावांपलीकडे पोहोचू शकल्या.
मृतांना परत येण्यापासून रोखणे
17व्या आणि 18व्या शतकात काही समुदायांमध्ये व्हॅम्पायरची भीती अत्यंत वाढली. मृतदेह पुन्हा जिवंत होऊन गावांत फिरू शकतात आणि भय किंवा रोग आणू शकतात, असा विश्वास होता.
नोंदींमध्ये शिरच्छेद, मृतांच्या मानेवर विळे ठेवणे, मृतदेह पालथे पुरणे आणि इतर प्रतिबंधात्मक उपायांचा उल्लेख आहे.
कथित व्हॅम्पायरचे अवयव खाणे किंवा व्होडकामध्ये मिसळलेले रक्त पिणे यांसारख्या टोकाच्या कृतींच्याही नोंदी आहेत. या व्हॅम्पायरभीतीच्या ऐतिहासिक नोंदी आहेत; व्हॅम्पायर अस्तित्वात असल्याचा पुरावा नाही.
मुद्रणाने विचारांचा प्रसार वेगवान केला
मुद्रणाच्या शोधानंतर मोठा बदल झाला, असे ब्लेअर सांगतात. 1580 ते 1610 दरम्यान अस्वस्थ मृतदेहांवरील धर्मशास्त्रीय आणि तात्त्विक चर्चा वाढल्या. 1670च्या दशकापासून शैक्षणिक आणि ऐतिहासिक भाष्य सातत्याने वाढले.
1732 मध्ये ही प्रक्रिया शिखरावर पोहोचली. ग्रंथांची संख्या वाढत गेल्याने लेखकांना जुन्या नोंदी दूरच्या वाचकांसाठी पुन्हा मांडता, समजावता आणि आव्हान देता आल्या.
काल्मे यांचे प्रभावी सर्वेक्षण
1746 मध्ये बेनेडिक्टाइन विद्वान डॉम ऑगस्टिन काल्मे यांनी अलौकिक जीवांवरील सर्वेक्षण प्रकाशित केले. त्याची इंग्रजी आवृत्ती 1759 मध्ये आली. ब्लेअर यांच्या मते, व्हॅम्पायरवरील त्याचा विभाग या विषयावरील सर्वाधिक प्रभावी शैक्षणिक काम ठरला.
काल्मे यांचे यश वेळ आणि पद्धतीशी जोडलेले होते. पुनरावृत्तीने भरलेल्या प्रकाशनांनंतर त्यांनी विखुरलेली माहिती एकत्र करून व्यवस्थित केली.
राक्षसांइतकाच माध्यमांचा इतिहास
आजचे वाचक व्हॅम्पायरना कादंबऱ्या, चित्रपट आणि दूरदर्शनमधील काल्पनिक पात्र म्हणून ओळखतात. ब्लेअर यांचा लेखाजोखा त्याआधीचा इतिहास दाखवतो—ज्यात मृतदेह, रोग, दफनपद्धती आणि अलौकिक धोके यांच्यावरील नोंदी विद्वत्तापूर्ण परीक्षणासह फिरत होत्या.
म्हणून 18व्या शतकातील व्हॅम्पायर-विवाद ही माध्यमांची कथाही होती. मुद्रणाने प्रसाराचा विस्तार केला आणि “व्हॅम्पायर” हा शब्द सार्वजनिक चर्चेत रुजवला.
ब्लेअर यांच्या मते, व्हॅम्पायरचा 18व्या शतकातील उदय मुद्रित माध्यमांपासून वेगळा पाहता येत नाही. मुद्रणाने प्रत्येक कथा निर्माण केली नाही, पण तिला व्यापक वाचकवर्ग मिळवून दिला.
हा लेख Live Scienceच्या वृत्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.
Originally published on livescience.com
