California Condor ची पुनर्प्राप्ती जागतिक जैवविविधता निधीमागील कठीण निवडी दाखवते

साजरे झालेले, पण वादग्रस्त पुनरुज्जीवन

California Condor ही conservation मधील सर्वाधिक ओळखली जाणारी comeback story आहे. १९८७ मध्ये शेवटचा wild bird पकडून captivity मध्ये नेण्यात आला आणि species जंगलात extinct झाली. काही दशकांनंतर ३०० पेक्षा अधिक condors त्यांच्या natural environment मध्ये परतले आहेत.

हा वैज्ञानिक विजय असला तरी त्यासाठी अनेक वर्षांचे coordination, millions of dollars आणि वादग्रस्त निर्णय लागले. त्यामुळे biodiversity policy समोरील मोठ्या निवडी समजून घेण्यासाठी condor ची कथा उपयुक्त ठरते.

Yerevan, Armenia येथे United Nations Convention on Biological Diversity conference होत असताना हे प्रश्न अधिक महत्त्वाचे झाले आहेत. २०२२ मध्ये स्वीकारलेले Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework या बैठकीची पार्श्वभूमी आहे.

Rescue कधीही तटस्थ निवड नव्हती

उरलेले सर्व wild condors पकडणे वादग्रस्त होते. पक्ष्यांना जंगलातून हटवणे rescue होते की surrender, यावर conservationists मध्ये मतभेद होते. Captivity मध्ये species वाचवण्यासाठी तिची wild population स्वतः टिकू शकत नाही, हे मान्य करणे योग्य आहे का, हा प्रश्न होता.

Opportunity cost वरही टीका झाली. Condors वर खर्च केलेला पैसा इतर threatened species साठी वापरता आला असता, असे टीकाकारांचे म्हणणे होते. Conservation मध्ये budgets मर्यादित, पण गरजा प्रचंड आहेत.

Breeding आणि release नंतर recovery संपत नाही. Utah आणि Arizona मधील rural communities ने federal land-use restrictions बाबत चिंता व्यक्त केली. Hunting groups ने lead ammunition वरील restrictions ला विरोध केला.

जागतिक उद्दिष्टांना स्थानिक वैधता आवश्यक

Global Biodiversity Framework २०३० पर्यंत दरवर्षी $200 billion उभारण्याचे आणि जमीन, किनारी भाग व महासागरांपैकी किमान ३०% जतन करण्याचे उद्दिष्ट ठेवते.

कोणती individual species वाचवायची हे framework सांगत नाही. त्यामुळे priorities ठरवण्याची प्रक्रिया महत्त्वाची आहे. Funding decisions उपजीविका, land uses आणि सार्वजनिक लक्ष मिळणाऱ्या जोखमींवर परिणाम करू शकतात.

Condor चा इतिहास सांगतो की durable conservation मोजताना फक्त सोडलेल्या animals किंवा allocated dollars कडे पाहता येत नाही. Local acceptance महत्त्वाची आहे. Participation म्हणजे सर्वजण सहमत होतील असे नाही; संबंधित हितसंबंध आणि खर्च मान्य करणे होय.

Policy makers साठी condor चे धडे

• Conservation choices म्हणजे priorities निवडण्याचे निर्णय.
• Scientific interventions चे सामाजिक परिणाम होतात.
• आंतरराष्ट्रीय commitments साठी जबाबदार national आणि local implementation आवश्यक आहे.
• Success टिकाऊ असणे गरजेचे आहे.

California Condor recovery ही दशकांच्या intervention, contestation आणि सातत्यपूर्ण कामाची परिणती आहे. ती प्रेरणादायी उदाहरणही आहे आणि सावध करणारी गोष्टही.

जागतिक biodiversity commitments कृतीत आणताना निधी कुठे जाईल आणि त्याचा खर्च कसा वाटला जाईल, हेही ठरवावे लागेल.

हा लेख Phys.org च्या वृत्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.