दक्षिण आफ्रिकेतील सौर टेंडर वादाने स्थानिक सामग्री नियमांची कसोटी लावली

कायदेशीर आव्हान जुने सौर खरेदी प्रश्न पुन्हा उघडत आहे

दक्षिण आफ्रिकेतील सौर उत्पादक ARTsolar तीन सार्वजनिक सौर खरेदी व्यवहारांशी संबंधित कागदपत्रांचा आढावा घेत आहे, कारण फोटोव्होल्टेइक मॉड्यूल्ससाठीच्या स्थानिक सामग्री नियमांचे विजयी बोलीदारांनी योग्य पालन केले होते का, यावर त्यांनी आक्षेप घेतला आहे. हा वाद आता केवळ उद्योगातील तक्रार न राहता अधिक महत्त्वाच्या धोरणात्मक चाचणीत बदलला आहे: दक्षिण आफ्रिकेचा नवीकरणीय ऊर्जा टेंडर आराखडा त्याने ठरवलेल्या देशांतर्गत उत्पादन अटी प्रत्यक्षात अंमलात आणतो का?

पुरवलेल्या स्रोत मजकुरानुसार, गौतेंग उच्च न्यायालयाने 2021 आणि 2022 मध्ये दिलेल्या तीन टेंडरांशी संबंधित संपूर्ण कागदपत्रे दक्षिण आफ्रिकेच्या खनिज संसाधने आणि ऊर्जा मंत्रालयाने सादर करावीत, असा आदेश दिला. ARTsolar ने त्या खरेदींशी संबंधित प्राधान्य बोलीदारांनी स्थानिक सामग्रीच्या अटींचे पालन केले का, याबाबत प्रश्न उपस्थित केले होते.

स्थानिक सामग्री नियम का महत्त्वाचे आहेत

स्थानिक सामग्री तरतुदी फक्त वीज करार वाटपासाठी नसतात. तत्त्वतः, त्या सार्वजनिक खरेदीचा वापर औद्योगिक क्षमता निर्माण करण्यासाठी, रोजगार टिकवण्यासाठी आणि ऊर्जा संक्रमणाभोवती स्थानिक पुरवठा साखळ्या उभारण्यासाठी करतात. सौर क्षेत्रात, यात मॉड्यूल सोर्सिंग किंवा देशांतर्गत उत्पादनाच्या मर्यादा यांसारख्या अटींचा समावेश असू शकतो.

हे नियम कमकुवतपणे अंमलात आले तर दोन समस्या एकत्र दिसून येतात. पहिली, स्थानिक उत्पादकांना ज्या व्यवसायासाठी स्पर्धा करायची होती तो गमवावा लागू शकतो. दुसरी, टेंडर व्यवस्थेची विश्वासार्हता कमी होऊ शकते. जर बोलीदारांना अनुपालन अटी या वाटाघाटीयोग्य किंवा विसंगतरीत्या तपासल्या जातात असे वाटू लागले, तर धोरणात्मक उद्दिष्टे आणि खरेदी परिणाम वेगळे होऊ लागतात.

ARTsolarचा दावा

स्रोत मजकुरानुसार, ARTsolar ने ऑक्टोबर 2024 मध्ये उच्च न्यायालयात अर्ज दाखल करून असा युक्तिवाद केला की प्राधान्य बोलीदारांमध्ये स्थानिक सामग्रीच्या अटी “सातत्याने आणि मोठ्या प्रमाणावर चुकवल्या” गेल्या. त्यात खनिज संसाधने आणि ऊर्जा विभाग तसेच व्यापार, उद्योग आणि स्पर्धा विभागाशी संबंधित चिंता नोंदवल्याचेही म्हटले आहे.

या टप्प्यावर ही बातमी केवळ आव्हान आणि नोंदींच्या खुलाशाला दुजोरा देते; कोणत्याही बोलीदाराने नियम मोडले, असा अंतिम निष्कर्ष देत नाही. ARTsolar ने pv magazine ला सांगितले की त्यांची कायदेशीर टीम आता मिळालेल्या कागदपत्रांचा आढावा घेत आहे. याचा अर्थ, न्यायालयाने आदेश दिलेला खुलासा महत्त्वाचा असला तरी, वाद अजूनही पुरावे आणि कायदेशीर मूल्यमापनाच्या टप्प्यात आहे.

विस्तृत औद्योगिक धोरण प्रश्न

जागतिक ऊर्जा औद्योगिक धोरणासाठी हा संवेदनशील काळ आहे. सरकारांना नवीकरणीय ऊर्जा वेगाने तैनात करायची आहे, पण अनेकांना हेही वाटते की ती तैनाती आयातित घटकांवर अतोनात अवलंबून न राहता देशांतर्गत उत्पादनाला आधार देणारी असावी. हा समतोल कठीण आहे. कडक स्थानिक सामग्री अंमलबजावणी खर्च वाढवू शकते किंवा प्रकल्प गुंतागुंतीचे करू शकते; कमकुवत अंमलबजावणी टेंडरमागील औद्योगिक धोरणच पोकळ करून टाकू शकते.

दक्षिण आफ्रिकेच्या सौर बाजाराबाबतही अशाच शब्दांत चर्चा होत राहिली आहे. खरेदी फेऱ्या केवळ नवीन वीज निर्मितीचा मार्ग नसतात. त्या स्वच्छ ऊर्जेतील गुंतवणूक स्थानिक उत्पादन क्षमता कितपत वाढवू शकते, याचाही कस लावतात. त्यामुळे स्थानिक मॉड्यूल उत्पादकाशी संबंधित वाद थेट सहभागी कंपन्यांपलीकडे परिणाम करणारा ठरतो.

पुढे काय

तत्काळ पुढील पाऊल म्हणजे कायदेशीर आणि कागदपत्रीय पुनरावलोकन. जारी केलेल्या सामग्रीचे ARTsolar कडून केलेले मूल्यमापन हा विषय आणखी वाढेल का, विशिष्ट अनुपालन प्रश्नांपुरता मर्यादित राहील का, किंवा व्यापक प्रशासकीय छाननीला कारणीभूत ठरेल का, हे ठरवू शकते. मूळ मजकुरात मूळ अनुपालन आरोपांबाबत कोणताही अंतिम न्यायालयीन निर्णय दिल्याचे नमूद नाही.

तरीही, उच्च न्यायालयाच्या आदेशामुळे कथा आधीच बदलली आहे. यामुळे स्थानिक सामग्री अंमलबजावणीबाबतच्या चिंता उद्योगातील तक्रारीतून सार्वजनिक नोंदीत आल्या आहेत. त्यामुळे मंत्रालये, विकासक आणि भविष्यातील बोलीदारांवर अनुपालन अधिक काळजीपूर्वक हाताळण्याचा दबाव येऊ शकतो.

ऊर्जा संक्रमणासाठी निकाल का महत्त्वाचा

नवीकरणीय ऊर्जेकडे होणारा बदल औद्योगिक विकासाची आश्वासने घेऊन येत असेल, तर खरेदी प्रणालींनी ती आश्वासने खरी असल्याचे दाखवले पाहिजे. ARTsolarचे आव्हान उल्लेखनीय आहे कारण ते धोरणात्मक भाषा आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांमधील दरीवर लक्ष केंद्रित करते. नियम जसे लिहिले आहेत तसे पाळले गेले, की प्रत्यक्षात त्यांना वळसा घालण्यात आला?

पुरवलेल्या वृत्तांतात या प्रश्नाचे उत्तर अद्याप निश्चित झालेले नाही. पण प्रश्न आता टाळता येणार नाही. दक्षिण आफ्रिकेच्या सौर क्षेत्रासाठी, हा खटला स्थानिक सामग्री धोरण खरोखरच गंभीर बाजार-उपकरण आहे की मुख्य खरेदी उद्दिष्टांशी जोडलेली कमकुवत आकांक्षा आहे, याचा प्रारंभीचा मापदंड ठरू शकतो.

हा लेख PV Magazine च्या वार्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.