पार्किन्सनचे औषध प्रतिरोधक नैराश्यात आशादायक ठरत आहे

पुनर्वापरलेले औषध नैराश्याच्या सर्वात कठीण लक्षणांपैकी एका लक्षणाला लक्ष्य करण्यास मदत करू शकते

स्वीडनमधील संशोधकांचे म्हणणे आहे की प्रामिपेक्सोल, पार्किन्सन आजारासाठी दीर्घकाळ वापरले जाणारे औषध, आनंद, प्रेरणा आणि रस कमी होणे या आनंदहरपणासह असलेल्या उपचार-प्रतिरोधक नैराश्याच्या रुग्णांसाठी सहायक उपचार म्हणून आशादायक ठरले. अनेक मानक अँटीडिप्रेसंट्सना हे लक्षण कमी करण्यात अडचण येते.

Nature Medicineमध्ये प्रकाशित या अभ्यासात अशा नैराश्यग्रस्त रुग्णांच्या उपगटावर लक्ष केंद्रित करण्यात आले होते ज्यांची लक्षणे केवळ कमी मनःस्थितीपुरती मर्यादित नसून, बक्षीस अनुभूतीची क्षमता कमी होण्याशीही संबंधित होती. हा फरक महत्त्वाचा आहे, कारण आनंदहरपण हे अनेकदा नैराश्य विकाराचे सर्वात अपंग करणारे वैशिष्ट्य आणि विद्यमान उपचारांनी सर्वात कमी विश्वासार्हपणे सुधारले जाणारे लक्षण मानले जाते.

पुरवलेल्या स्रोत मजकुरानुसार, सर्व सहभागींपैकी आनंदहरपण ठळक होते आणि त्यांनी नऊ आठवडे प्रामिपेक्सोल किंवा प्लेसिबो घेत असताना आपली चालू औषधे सुरू ठेवली. प्रामिपेक्सोलने उपचार घेतलेल्या रुग्णांमध्ये प्लेसिबो गटापेक्षा अधिक ठळक सुधारणा दिसली, आणि जे उपचार सुरू ठेवण्याचा निर्णय घेतात त्यांच्यात सहा महिन्यांच्या फॉलो-अपपर्यंत हा लाभ टिकून राहिला.

हा निष्कर्ष वेगळा का ठरतो

नैराश्य ही एकसंध अवस्था नाही, तरीही उपचार अनेकदा तशीच असल्यासारखे चालतात. अनेक अँटीडिप्रेसंट्स दुःख, चिंता किंवा अस्वस्थता कमी करू शकतात, पण प्रेरणा आणि बक्षीस-प्रक्रिया यामध्ये केवळ अंशतः सुधारणा करतात. ही तफावत काही रुग्णांना अनेक उपचार करूनही उपचार-प्रतिरोधक का मानले जाते हे स्पष्ट करण्यास मदत करते.

स्वीडिश टीमने नैराश्याच्या सर्वसाधारण अर्थाऐवजी खास आनंदहरपणावर लक्ष केंद्रित केले, आणि त्या निवडीमुळे या अभ्यासाला व्यावहारिक महत्त्व मिळते. जर डॉक्टर लक्षण-प्रोफाइलनुसार उपचार अधिक चांगल्या प्रकारे जुळवू शकले, तर मानक पर्यायांनी फारसा फायदा न झालेल्या गटांसाठी उपचार अधिक नेमके आणि प्रभावी होऊ शकतात.

प्रामिपेक्सोल हे औषध पुनर्वापराचेही एक उदाहरण आहे: आधीच मंजूर असलेले औषध नवीन वापरासाठी वापरणे. त्यामुळे संशोधन निष्कर्षापासून क्लिनिकल वापरापर्यंतचा मार्ग कमी होऊ शकतो, कारण त्या औषधाची मूलभूत सुरक्षितता प्रोफाइल पूर्णपणे नव्या संयुगापेक्षा आधीच चांगली समजलेली असते.

मेंदू-इमेजिंगचा संबंध

संशोधकांनी केवळ लक्षण प्रश्नावलींवर थांबले नाहीत. पुरवलेल्या स्रोत मजकुरानुसार, त्यांनी सुधारण्यामागील संभाव्य जैविक यंत्रणा तपासण्यासाठी 7 टेस्ला फंक्शनल एमआरआयचा वापर केला आणि बक्षीस-संबंधित व्हेंट्रल स्ट्रायटल सक्रियतेवर परिणाम आढळला.

हे महत्त्वाचे आहे, कारण यामुळे क्लिनिकल बदल एका संभाव्य मेंदूच्या मार्गाशी जोडला जातो. आनंदहरपणाचा संबंध मेंदूच्या बक्षीस सर्किट्रीशी घट्ट असतो, आणि त्या प्रणालीवर औषधाचा परिणाम होत असल्याचे पुरावे हे समज अधिक मजबूत करतात की लाभ केवळ योगायोगाने झालेला नाही.

यामुळे जैविकदृष्ट्या माहितीपूर्ण मानसोपचाराच्या व्यापक प्रवाहालाही बळ मिळते. मानसिक आरोग्य उपचार अनेकदा प्रयत्न-त्रुटी पद्धतीने पुढे गेले आहेत, ज्यात रुग्ण लोकसंख्येच्या सरासरीवर आधारित औषधे बदलत राहतात. लक्षण-लक्ष्यीकरण आणि इमेजिंग-आधारित यंत्रणा एकत्र करणारे अभ्यास कोणाला आणि का फायदा होऊ शकतो याबद्दल अधिक ठोस पद्धतीने विचार करण्याचा मार्ग देतात.

प्रामिपेक्सोल काय आहे आणि ते का योग्य ठरू शकते

प्रामिपेक्सोलचा वापर पार्किन्सन आजारासाठी झाला आहे, जिथे डोपामिन-संबंधित मार्ग लक्षण नियंत्रणात मध्यवर्ती भूमिका बजावतात. पुरवलेल्या मजकुरात पूर्ण यंत्रणाविषयक युक्तिवाद नसला तरी, आनंदहरपणाशी त्याचे नाते सहज समजते: प्रेरणा, बक्षीस-संवेदनशीलता आणि उद्दिष्टाभिमुख वर्तन हे सर्व डोपामिनर्जिक सिग्नलिंगशी खोलवर जोडलेले असतात.

याचा अर्थ असा नाही की हे औषध नैराश्य असलेल्या सर्व रुग्णांसाठी योग्य असेल. हा अभ्यास एक परिभाषित उपगट, विशेषतः उपचार-प्रतिरोधक नैराश्य आणि ठळक आनंदहरपण असलेल्या रुग्णांमध्ये आशादायक पुरावा म्हणून मांडला आहे. अशी अचूक मांडणी महत्त्वाची आहे, कारण मानसोपचार औषधांचे जोखीम-फायदा प्रमाण रुग्ण आणि संदर्भानुसार वेगवेगळे असू शकते.

म्हणूनच हे निष्कर्ष नैराश्याला एकसंध न समजता अधिक वैद्यकीयदृष्ट्या अर्थपूर्ण परिमाणांमध्ये विभागण्याच्या वाढत्या प्रयत्नात भर घालतात.

डॉक्टर आणि रुग्णांनी यापासून काय घ्यावे

हा निष्कर्ष उत्साहवर्धक आहे, कारण तो अशा वेदनेच्या भागाला लक्ष्य करतो ज्याचे अनेक रुग्ण विशेषतः एकाकी करणारे वर्णन करतात: प्रेरणा, रस आणि बक्षीसाची जाणीव नाहीशी होणे. मनःस्थितीच्या काही मोजमापांमध्ये सुधारणा झाल्यानंतरही ही लक्षणे टिकून राहू शकतात, आणि ती व्यक्तीच्या काम करण्याच्या, इतरांशी संबंध ठेवण्याच्या आणि दैनंदिन जीवनात सहभागी होण्याच्या क्षमतेवर गंभीर परिणाम करू शकतात.

त्याच वेळी, हे अद्याप सर्वांसाठी लागू होणारे उपचार-शिफारस नाही. पुरवलेल्या स्रोत मजकुरात नियंत्रित चाचणी आणि फॉलो-अप निष्कर्षांचे वर्णन आहे, पण व्यापक पुनरावृत्ती, रुग्ण निवडीचे निकष आणि दीर्घकालीन मूल्यांकन अजूनही महत्त्वाचे राहतील. कोणत्या रुग्णांना सर्वाधिक फायदा होतो, परिणाम किती काळ टिकतो, आणि विविध क्लिनिकल परिस्थितींमध्ये सहनशीलता कशी आहे, हे प्रश्न अजूनही उघडे आहेत.

तरीही, हा अभ्यास मानसोपचाराला एक मौल्यवान संकेत देतो: एका कठीण लक्षणसमूहाला जैविकदृष्ट्या अर्थपूर्ण यंत्रणेसह असलेल्या पुनर्वापरलेल्या औषधाचा लाभ होऊ शकतो.

नैराश्य उपचारातील व्यापक बदल

हा अभ्यास मानसिक-आरोग्य संशोधनातील व्यापक बदलाचेही प्रतिबिंब आहे. एखादे औषध “नैराश्या”वर काम करते का, हा एकमेव प्रश्न विचारण्याऐवजी संशोधक आता ते नैराश्याच्या कोणत्या घटकावर परिणाम करते, हे अधिक विचारत आहेत. हा दृष्टिकोन अर्थपूर्ण प्रगती घडवण्याची जास्त शक्यता बाळगतो, कारण या अवस्थेत अनेक ओव्हरलॅप होणारी लक्षण-परिमाणे असतात, ज्यांची जीवशास्त्र समान असेलच असे नाही.

पुढील अभ्यासांमध्ये प्रामिपेक्सोलने चांगले काम करणे सुरू ठेवले, तर आनंदहरपण प्रमुख असलेल्या रुग्णांसाठी अधिक अनुरूप उपचार धोरणाचा तो भाग बनू शकतो. अनेक मान्यताप्राप्त उपचार अजूनही मूलभूत त्रुटी तशाच ठेवतात, अशा क्षेत्रात हा मोठा विकास ठरेल.

सध्या मुख्य निष्कर्ष म्हणजे सावध आशावाद. एक स्थापित पार्किन्सनचे औषध, नैराश्याच्या जिद्दी आणि अपंग करणाऱ्या स्वरूपाचा सामना करणाऱ्या काही रुग्णांना मदत करताना दिसते, आणि मेंदू-इमेजिंगने सुचवलेल्या बक्षीस-विकाराशी सुसंगत प्रकारे ते घडते. मानसोपचार औषध विकासात, अशी सांगड बारकाईने पाहण्यासारखी आहे.

हा लेख Medical Xpress च्या बातमीवर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.