कोळशाची घसरण थांबली नाही, पण मंदावली

दिलेल्या Energy Information Administration सामग्रीनुसार, 2025 मध्ये अमेरिकेतील कोळसा-आधारित वीज प्रकल्प निवृत्ती 15 वर्षांतील सर्वात कमी वार्षिक पातळीवर घसरली. त्या वर्षी केवळ 2.6 गिगावॅट कोळसा-निर्मिती क्षमता निवृत्त झाली, जी चार वीजप्रकल्पांमध्ये पसरलेली होती. हा 2010 नंतरचा सर्वात लहान वार्षिक निवृत्ती आकडा होता आणि काही वर्षांपूर्वी दिसलेल्या अधिक मोठ्या कपातींपेक्षा स्पष्ट मंदी होती.

हा आकडा महत्त्वाचा आहे, कारण अमेरिकेच्या वीज प्रणालीतील कोळशाचा वाटा दशकाच्या सुरुवातीला दिसलेल्या वेगाने कमी होत राहील या अपेक्षेविरुद्ध तो जातो. त्याऐवजी, 2025 हे पुढे ढकलणे आणि उलटफेर यांचे वर्ष ठरले. ऑपरेटरांनी 4.8 गिगावॅट नियोजित निवृत्त्या पुढील वर्षांत ढकलल्या, 1.1 गिगावॅटच्या दोन कोळसा प्रकल्पांच्या निवृत्ती योजना रद्द केल्या, आणि 1.2 गिगावॅटच्या 2027 निवृत्त्याही रद्द केल्या. 2026 मध्ये बंद होणारी अपेक्षित असलेली एक वेगळी सुविधा 2029 पर्यंत ढकलली गेली.

या एकत्रित परिणामामुळे कोळशाच्या दीर्घकालीन वाढीच्या शक्यता पुन्हा जिवंत झाल्या नाहीत, पण खाली जाणारा मार्ग इतका अपरिहार्य नसतो हे स्पष्ट झाले. ग्रीड विश्वसनीयतेच्या चिंता, पर्यायी क्षमतेचा वेळ, आणि धोरणात्मक हस्तक्षेप यांनी जुन्या कोळसा युनिट्सना अपेक्षेपेक्षा जास्त काळ उपलब्ध ठेवण्यात भूमिका बजावली.

प्रत्यक्ष निवृत्त झालेली प्रकल्पे

दिलेल्या मजकुरात 2025 मधील चार निवृत्ती घटना ओळखल्या आहेत. डेलावेरमधील Indian River Unit 4, 410 मेगावॅट क्षमतेसह, फेब्रुवारीत निवृत्त झाला. अ‍ॅरिझोनातील Cholla Units 1 आणि 3, एकूण 383 मेगावॅट, मार्चमध्ये निवृत्त झाले. सर्वात मोठी निवृत्ती वर्षाच्या शेवटी झाली, जेव्हा उटाहमधील Intermountain Power Project च्या Units 1 आणि 2, एकूण 1,800 मेगावॅट, ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरमध्ये निवृत्त झाले. आयोवामधील Prairie Creek Unit 1, केवळ 15 मेगावॅटची लहान यंत्रणा, डिसेंबरमध्ये निवृत्त झाली.

या मर्यादित गटातही बदलाचा पर्याय महत्त्वाचा आहे. Intermountain निवृत्त्यांची काही भरपाई त्याच ठिकाणी 2025 च्या उत्तरार्धात सुरू झालेल्या 1,017 मेगावॅट रेटेड नवीन नैसर्गिक वायू combined-cycle प्रकल्पाने केली. हे ऊर्जा संक्रमणातील एक महत्त्वाचे वास्तव दर्शवते. कोळसा बाहेर पडणे म्हणजे आपोआप नवीकरणीय पर्याय येणे असे नाही. अनेक प्रकरणांमध्ये, जवळचा पर्याय म्हणजे वायू, विशेषतः जिथे ग्रिड ऑपरेटर आणि युटिलिटीज dispatchable क्षमतेला प्राधान्य देतात.

म्हणून, वार्षिक निवृत्ती आकडा कमी असला तरी, बदलत्या क्षमतेची रचना तितकीच महत्त्वाची आहे. व्यवस्था बदलत आहे, पण नेहमीच कोळशापासून शून्य-कार्बन विजेपर्यंत सरळ रेषेत नाही.