मेटाडेटा काढून टाकले नाही, तर तुमचे फोटो तुम्ही कुठे राहता हे अजूनही सांगू शकतात

दररोजच्या फोटोंमध्ये लपलेली गोपनीयतेची गळती

आधुनिक फोटो फक्त प्रतिमा नसतात. त्या माहितीचे पॅकेट असतात, आणि त्यामध्ये अनेकदा ते कधी घेतले गेले, कोणत्या डिव्हाइसने कॅप्चर केले, आणि काही प्रकरणांत नेमके कुठे घेतले गेले याची अदृश्य मेटाडेटा माहिती असते. हीच दिलेल्या Wired मजकुरातील व्यावहारिक सूचना आहे, जी म्हणते की लोकेशन-स्टॅम्प असलेले फोटो बहुतेक लोकांच्या कल्पनेपेक्षा जास्त माहिती उघड करू शकतात.

इथली समस्या EXIF मेटाडेटाची आहे, म्हणजे कॅमेरे आणि स्मार्टफोन इमेज फाइल्सना जोडतात ती माहिती. एखाद्या डिव्हाइसमध्ये GPS सुरू असेल, तर त्या मेटाडेटामध्ये लोकेशन कोऑर्डिनेट्स असू शकतात. वैयक्तिक फोटो लायब्ररींसाठी ते उपयुक्त ठरू शकते. शेअर केलेल्या प्रतिमांसाठी ते शांत गोपनीयता समस्या बनू शकते.

हा धोका सहज का लक्षात येत नाही

हा धोका नाट्यमय नाही. तो सर्वसाधारण आहे. कोणी पाळीव प्राण्याचा फोटो, घराच्या नूतनीकरणाचा अपडेट, किंवा कुटुंबाचा स्नॅपशॉट पोस्ट करतो, पण फाइलसोबत लोकेशन हिस्ट्रीही जाऊ शकते हे लक्षात घेत नाही. फोटो स्वतः निरुपद्रवी दिसतो. मेटाडेटा अधिक उघड करणारी गोष्ट सांगू शकते.

हाच विसंगतीचा भाग हा धोका टिकवून ठेवतो. बहुतेक लोक फोटोना डेटा-समृद्ध फाइल्स म्हणून नाही, तर दृश्य वस्तू म्हणून पाहतात. पण दिलेला स्रोत मजकूर स्पष्ट करतो की प्रतिमा अनेकदा लपलेला संदर्भ घेऊन फिरतात. एकदा फोटो खाजगी संग्रहातून बाहेर गेला की, त्या संदर्भाची तपासणी झालीच पाहिजे.

फोटो काय उघड करतो हे कसं तपासायचं

Wired फोटो मेटाडेटा तपासण्याच्या काही पद्धती सांगते. Android वरील Google Photos मध्ये, वापरकर्ते एखादी प्रतिमा उघडून, तीन-बिंदू मेनूवर टॅप करून, आणि माहिती दृश्य निवडून लोकेशन डेटा आहे का ते पाहू शकतात. Google Photos च्या वेब आवृत्तीतही तीच माहिती info बटणातून दिसते.

Apple Photos iOS आणि वेबवर info आयकॉनद्वारे अशाच प्रकारचा मार्ग देते. Windows आणि macOS वर, फाइल properties किंवा get-info डायलॉगमध्येही लोकेशन तपशील दिसू शकतात, जरी सादरीकरणात फॉरमॅटेड नकाशाऐवजी raw कोऑर्डिनेट्स दिसू शकतात.

मुख्य मुद्दा सोपा आहे: कुठे पाहायचं हे माहित झालं की ही माहिती अनेकदा सहज मिळते. त्यामुळे वापरकर्त्यांनी लोकेशन डेटा नसावा असं गृहीत धरण्याऐवजी तो असू शकतो असं गृहीत धरावं.

एक छोटी सवय, मोठा फायदा

या कथेतला सर्वात उपयोगी भाग भीती नाही. ती सवय आहे. एखादी प्रतिमा लहान, विश्वासार्ह प्रेक्षकांपलीकडे शेअर करण्यापूर्वी, तिच्यासोबत लोकेशन मेटाडेटा जोडलेलं आहे का हे तपासणं आणि ती माहिती फाइलसोबत जावी का नाही हे ठरवणं योग्य ठरतं.

डिजिटल गोपनीयता प्रत्यक्षात कशी काम करते याचं हे चांगलं उदाहरण आहे. सगळ्यात मोठ्या गळती नेहमी हॅक किंवा पाळत ठेवणाऱ्या प्लॅटफॉर्ममुळेच होतात असं नाही. कधी कधी त्या डिफॉल्ट सेटिंग्ज आणि नेहमीच्या वर्तनातून येतात. एक फोटो मानवी आणि तात्काळ माध्यमाचा सर्वात जवळचा प्रकार वाटू शकतो, पण त्याखाली तो अजूनही एक डेटा ऑब्जेक्टच असतो.

म्हणूनच फोटो गोपनीयता आता फ्रेममध्ये काय दिसतंय हे ठरवण्यापुरती मर्यादित नाही. त्याच्या मागे काय सोबत जातंय हेही ठरवणं त्यात आलं.

हा लेख Wired च्या रिपोर्टिंगवर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.