कीव्ह युद्धकाळातील शस्त्रनिर्यात निर्बंध सैल करत आहे
2022 मध्ये रशियाच्या पूर्ण-स्तरीय आक्रमणानंतर लागू करण्यात आलेल्या अधिक महत्त्वाच्या औद्योगिक निर्बंधांपैकी एक, देशांतर्गत उत्पादित शस्त्रांच्या निर्यातीवरील बंदी, युक्रेन अंशतः उठवण्याच्या तयारीत आहे. राष्ट्राध्यक्ष वोलोदीमिर झेलेन्स्की यांनी सांगितले की स्थानिक उत्पादकांना परदेशात प्रणाली विकण्याची परवानगी मिळेल, पण केवळ युक्रेनच्या स्वतःच्या सशस्त्र दलांच्या गरजा पूर्ण झाल्यानंतरच आणि फक्त रशियाशी असहकार्य मानल्या जाणाऱ्या देशांनाच.
गेल्या काही वर्षांत रणांगणावरील गरजेला टिकाऊ संरक्षण-औद्योगिक पायाभूत रचनेत रूपांतरित करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या देशासाठी हा एक उल्लेखनीय धोरणात्मक बदल आहे. आक्रमणानंतर निर्यातबंदीमुळे उपलब्ध शस्त्रउत्पादन युक्रेनियन सैन्याकडे वळवणे शक्य झाले. मात्र उत्पादकांचे म्हणणे आहे की एकूण बंदीमुळे बाहेरून भांडवल आकर्षित करणे, उत्पादन वाढवणे आणि युद्धाच्या गरजेनुसार नवीन तंत्रज्ञान विकसित करत राहणे कठीण झाले आहे.
झेलेन्स्की यांच्या घोषणेतून असे सूचित होते की कीव्हला आता वाटते की नियंत्रित निर्यात व्यवस्था युद्धप्रयत्नांना बाधा न आणता उलट त्यांना पाठबळ देऊ शकते.
नवी व्यवस्था कशी चालणार आहे
झेलेन्स्की यांच्या निवेदनानुसार, कंपन्या केवळ राज्य आदेशांपेक्षा जास्त उत्पादनच निर्यात करू शकतील. म्हणजेच, युक्रेनियन सैन्य प्रथम रांगेतच राहील, तर अधिशेष किंवा अतिरिक्त उत्पादन भागीदार बाजारांकडे वळवता येईल. ही यंत्रणा झेलेन्स्की यांनी “ड्रोन डील्स” असे म्हटलेल्या व्यवस्थेद्वारे लागू केली जाण्याची अपेक्षा आहे, जरी तिचे स्वरूप केवळ ड्रोनपुरते मर्यादित नाही.
त्या करारांत युक्रेनमध्ये बनवलेले ड्रोन, क्षेपणास्त्रे, दारुगोळा, सॉफ्टवेअर आणि युद्धादरम्यान मोठ्या मागणीतील इतर शस्त्रप्रकार समाविष्ट असतील. ही संकल्पना महत्त्वाची आहे कारण युक्रेनचा संरक्षण क्षेत्र आता केवळ परदेशी मदत आणि आयात केलेल्या हार्डवेअरचा ग्राहक राहिलेला नाही. तो थेट लढाईत तपासलेल्या प्रणालींचा, विशेषतः मानवरहित युद्धातील, एक स्रोत बनला आहे, ज्या इतर देश खरेदी करू शकतात किंवा संयुक्त उत्पादन करू शकतात.
यामध्ये भू-राजकीय अट औद्योगिक अटीइतकीच महत्त्वाची आहे. निर्यात फक्त रशियाशी सहकार्य न करणाऱ्या देशांपुरती मर्यादित असेल. ही अट शस्त्रविक्रीला युक्रेनच्या युद्धकाळातील कूटनीतीचा विस्तार बनवते, आणि ज्यांचे व्यापक संबंध कीव्हच्या सुरक्षा हितांशी टकरावू शकतात अशा खरेदीदारांना दूर ठेवते.
