नॉर्वे फ्रान्सच्या उदयोन्मुख अणु संरक्षण आराखड्यात सामील झाले

नॉर्वेने फ्रान्सच्या बदलत्या प्रतिबंधक भूमिकेला मान्यता दिली आहे

फ्रान्सच्या उदयोन्मुख अणु संरक्षण आराखड्याशी स्वतःला जोडणारा नॉर्वे हा नववा युरोपीय देश ठरला आहे; हा निर्णय रशियाबद्दल वाढत्या चिंतेचे आणि युरोपचा अंतिम सुरक्षा हमीदार म्हणून अमेरिकेच्या दीर्घकालीन विश्वासार्हतेबद्दल निर्माण झालेल्या अनिश्चिततेचे प्रतिबिंब आहे.

ही घोषणा नॉर्वेचे पंतप्रधान जोनास गार स्टोरे यांच्या पॅरिस भेटीनंतर आली, जिथे इतर सहभागी युरोपीय देशांचे प्रतिनिधीही उपस्थित होते. हा आराखडा फ्रान्सने “forward deterrence” म्हणून वर्णन केलेल्या भूमिकेचा भाग आहे, जो युरोपीय सुरक्षेत फ्रान्सच्या अणु शस्त्रसाठ्याची भूमिका कशी परिभाषित केली जाते यामध्ये एक महत्त्वाचा बदल दर्शवतो.

फ्रान्सच्या अणु धोरणात मोठा बदल

फ्रेंच अध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी मार्चमध्ये अणु पाणबुडीसमोर उभे राहून हे नवे धोरण सार्वजनिकरित्या मांडले, ज्यातून या पावलाचे प्रतीकात्मक आणि गंभीर, दोन्ही पैलू स्पष्ट झाले. दिलेल्या स्रोत मजकुरानुसार, या संकल्पनेचा अर्थ असा की युरोपीय सहयोगींवर अस्तित्वाला धोका निर्माण करणारी परिस्थिती आली तर, अमेरिकेने बाजूला घेतले तरी, फ्रेंच अणु प्रत्युत्तराची शक्यता राहील.

हे फ्रेंच अणु शक्तींना प्रामुख्याने राष्ट्रीय साधने मानण्याच्या जुन्या समजुतीपासून मोठे विचलन आहे. नव्या चौकटीत, फ्रान्स युरोपसाठी संरक्षणशक्ती म्हणून कार्य करेल, मात्र निर्णय घेण्याचा आणि शस्त्रांवरील नियंत्रणाचा अधिकार पॅरिसमध्येच राहील.

म्हणूनच ही सामायिक अणु कमांड रचना नाही. यामुळे फ्रान्सच्या प्रतिबंधक क्षमतेवरील सार्वभौमत्व कमी होत नाही. उलट, ती राजकीय आश्वासन बाहेरच्या दिशेने विस्तारित करते, पण केंद्रीकृत नियंत्रण कायम ठेवते. अणु शस्त्रे ठेवणे किंवा संयुक्त नियंत्रण यावर चर्चा न उघडता अतिरिक्त सुरक्षा पर्याय शोधणाऱ्या अनेक युरोपीय सरकारांना हा समतोल आकर्षक वाटण्याचे हे एक कारण असू शकते.

नॉर्वेची भूमिका मर्यादित, पण प्रतीकात्मकदृष्ट्या महत्त्वाची

स्टोरे यांनी सांगितले की नॉर्वे शांततेच्या काळात अणु शस्त्रे ठेवणार नाही. हा मुद्दा महत्त्वाचा आहे, कारण तो फ्रान्सच्या आराखड्यात सहभाग म्हणजे आपोआपच तैनातीची बांधिलकी किंवा NATO-शैलीतील अणु-सामायिकरण मॉडेल असा अर्थ होत नाही, हे दाखवतो. ओस्लोसाठी हा टप्पा तातडीच्या ऑपरेशनल बदलापेक्षा धोरणात्मक जुळवणी आणि सल्लामसलत याबद्दल अधिक आहे असे दिसते.

तरीही, नॉर्वेच्या निर्णयाला वजन आहे. हा देश आर्क्टिकमध्ये रशियाशी सीमा शेअर करतो आणि NATO च्या उत्तरेकडील आघाडीचा दीर्घकाळापासून महत्त्वाचा भाग राहिला आहे. फ्रेंच वर्तुळात त्याचा प्रवेश दर्शवतो की भविष्यातील अमेरिकन बांधिलकीबद्दलची चिंता आता फक्त मध्य युरोपपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. ती आता उच्च उत्तर भागातील विचारांनाही आकार देत आहे.

हा निर्णय मॅक्रॉन यांच्या त्या प्रयत्नालाही विश्वासार्हता देतो ज्याद्वारे ते फ्रान्सला युरोपमध्ये अधिक मध्यवर्ती लष्करी आणि राजकीय आधारस्तंभ म्हणून प्रस्थापित करू इच्छितात. अटलांटिकपार गृहितकांवर अधिक तपासणी होत असलेल्या काळात, इतर राज्यांचा मर्यादित पाठिंबा देखील एका अमूर्त धोरणाला अधिक ठोस धोरणात्मक प्रकल्पात रूपांतरित करण्यात मदत करू शकतो.

प्रात्यक्षिकात या आराखड्याचा अर्थ अजूनही अनिश्चित आहे

हा नवीन प्रतिबंधक आराखडा प्रत्यक्षात काय अर्थ धारण करेल, हे अजून स्पष्ट झालेले नाही, असे स्रोत मजकुरात म्हटले आहे. नॉर्वे अजून सहभागाचा अर्थ काय हे समजून घेण्याच्या प्राथमिक टप्प्यात आहे, तर इतर देश आधीच अधिक ठोस शक्यतांचा विचार करत आहेत.

उदाहरणार्थ, पोलंड फ्रेंच अणुक्षम राफाल विमानांच्या पुढील तैनातीमध्ये संभाव्य भूमिकेबाबत चर्चा करत आहे. उताऱ्यानुसार, जर्मनी सप्टेंबरपासून निरीक्षक भूमिकेत फ्रेंच अणु सरावात सहभागी होण्याची शक्यता आहे. या घडामोडी सूचित करतात की हा आराखडा त्वरित करारासारख्या बांधिलकींपेक्षा सराव, नियोजन व्यवस्था आणि सज्जतेचे दृश्यमान प्रदर्शन यांद्वारे विकसित होऊ शकतो.

ही अस्पष्टता दोन्ही बाजूंनी परिणाम करणारी आहे. एका बाजूला, त्यामुळे देशांना सुरुवातीला कमाल जबाबदाऱ्या न घेता सामील होता येते. दुसऱ्या बाजूला, प्रतिबंधक क्षमता काही प्रमाणात स्पष्टतेवर अवलंबून असते. राजकीय आश्वासने लष्करी कारवाईत कशी रूपांतरित होतील याबद्दल प्रतिस्पर्ध्यांना खात्री नसेल, तर आश्वासन अपूर्णच राहू शकते.

तरीही, हा कल दुर्लक्ष करण्यास कठीण होत चालला आहे. फ्रान्स आपली अणु भूमिका स्पष्टपणे युरोपीय चौकटीत मांडत आहे, आणि अधिकाधिक देश त्यात सामील होण्याचे संकेत देत आहेत. नॉर्वेचा निर्णय “forward deterrence” नेमके काय होईल हे ठरवत नाही, पण ही संकल्पना केवळ वक्तृत्वापासून व्यापक, जरी अजूनही सैल, अशा सुरक्षा आराखड्याकडे जात असल्याचे तो दाखवतो.

हा लेख Defense News च्या रिपोर्टिंगवर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.