इराण युद्धाच्या धड्यांनंतर पुढील पिढीचा मोबाइल क्षेपणास्त्र संरक्षण रडारला प्राधान्य

परिचय

अमेरिकेच्या क्षेपणास्त्र संरक्षण यंत्रणेने (MDA) AN/TPY-2 च्या जागी नवीन रडार शोधण्यास सुरुवात केली आहे, जे टर्मिनल हाय अल्टिट्यूड एरिया डिफेन्स (THAAD) प्रणालीचा प्रमुख घटक आणि देशाच्या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र संरक्षण संरचनेतील एक महत्त्वाचा सेन्सर आहे. फॉरवर्ड-बेस्ड मोड (FBM) रडार नेक्स्ट नावाच्या या नवीन प्रयत्नात गतिशीलतेला प्राथमिक आवश्यकता म्हणून भर दिला आहे, जो अलीकडील संघर्षांमध्ये, विशेषतः इराण युद्धात उघडकीस आलेल्या असुरक्षिततेला थेट प्रतिसाद आहे. AN/TPY-2 चे स्थिर स्वरूप याला शत्रूच्या क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोनसाठी प्रमुख लक्ष्य बनवते, ज्यामुळे या वर्षी किमान एक युनिट नष्ट झाले. हा लेख मोबाइल रडार प्रणालींकडे धोरणात्मक बदल, तांत्रिक आव्हाने आणि भविष्यातील क्षेपणास्त्र संरक्षण कार्यांवरील परिणामांचा शोध घेतो.

AN/TPY-2 रडार: सध्याची भूमिका आणि असुरक्षितता

AN/TPY-2 रडार हा उच्च-शक्तीचा, X-बँड रडार आहे जो दोन प्राथमिक मोडमध्ये वापरला जातो: फॉरवर्ड-बेस्ड आणि टर्मिनल. त्याच्या फॉरवर्ड-बेस्ड मोडमध्ये, ते प्रक्षेपणानंतर लगेचच बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे शोधते आणि ट्रॅक करते, ज्यामुळे इंटरसेप्टरना महत्त्वपूर्ण लवकर चेतावणी डेटा मिळतो. टर्मिनल मोडमध्ये, ते एंगेजमेंटच्या अंतिम टप्प्यात THAAD इंटरसेप्टरना मार्गदर्शन करते. हा रडार त्याच्या लांब पल्ल्याच्या शोध क्षमतेसाठी ओळखला जातो, परंतु त्याचा आकार आणि वजन यामुळे ते हलविणे कठीण होते. सामान्यतः, यासाठी अनेक जड ट्रक आणि सेटअप करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण वेळ लागतो, बहुतेकदा तास किंवा दिवस लागतात. हे स्थिर स्वरूप आधुनिक युद्धात महत्त्वपूर्ण दायित्व बनले आहे, जिथे इराणसारखे शत्रू उच्च-मूल्य असलेल्या मालमत्तांना लक्ष्य करण्यासाठी अत्याधुनिक क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोन क्षमता विकसित करतात.

इराण युद्धादरम्यान, इराणी सैन्याने किमान एक AN/TPY-2 रडार यशस्वीरित्या लक्ष्य करून नष्ट केले, ज्यामुळे या प्रणालींची असुरक्षितता दिसून आली. या हल्ल्याने अधोरेखित केले की स्थिर रडार शोधणे आणि त्यावर हल्ला करणे सोपे आहे, विशेषतः जेव्हा शत्रूंकडे लांब पल्ल्याच्या अचूक शस्त्रे असतात. अशा रडारच्या नुकसानीमुळे केवळ क्षेपणास्त्र संरक्षण क्षमता कमी होत नाही तर संपूर्ण संरक्षण नेटवर्कमध्ये महत्त्वपूर्ण अंतर निर्माण होते. या घटनेमुळे MDA ला रडार तैनातीच्या दृष्टिकोनाचा पुनर्विचार करण्यास प्रवृत्त केले आहे, ज्यामुळे गतिशीलतेला जगण्याचे साधन म्हणून प्राधान्य दिले जात आहे.

FBM रडार नेक्स्ट कार्यक्रम

या धड्यांना प्रतिसाद म्हणून, MDA ने FBM रडार नेक्स्टसाठी नाविन्यपूर्ण प्रोटोटाइप संकल्पनांसाठी आवाहन जारी केले आहे. एजन्सी सध्या पूर्व-विनंती टप्प्यात आहे, परंतु ती इतर व्यवहार प्राधिकरण (OTA) कराराद्वारे करार देण्याची योजना आखत आहे, ज्यामुळे पारंपारिक खरेदी प्रक्रियेबाहेर जलद प्रोटोटाइपिंग आणि विकास करण्याची परवानगी मिळते. ध्येय AN/TPY-2 पेक्षा लक्षणीयरीत्या अधिक मोबाइल असा रडार विकसित करणे आहे, ज्यामुई तासांत किंवा अगदी मिनिटांत हलविणे आणि सेट करणे शक्य होईल, ज्यामुळे स्थिर लक्ष्य बनणे टाळता येईल.

वित्तीय वर्ष 2027 साठीच्या MDA च्या अर्थसंकल्पीय विनंतीमध्ये भविष्यातील FBM रडार ताफ्यासाठी उदयोन्मुख तंत्रज्ञान परिपक्व करण्यासाठी दोन पुढील पिढीच्या रडार प्रोटोटाइपसाठी निधी समाविष्ट आहे. ही गुंतवणूक रडार तंत्रज्ञान प्रगत करताना गतिशीलतेच्या ऑपरेशनल गरजेला संबोधित करण्याची वचनबद्धता दर्शवते. प्रोटोटाइपमध्ये प्रगत साहित्य, मॉड्यूलर डिझाइन आणि स्वयंचलित सेटअप प्रणाली समाविष्ट असण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे लॉजिस्टिक पाऊलखुणा आणि तैनातीसाठी लागणारा वेळ कमी होईल.

इराण युद्धातील धडे

इराण युद्धाने क्षेपणास्त्र संरक्षणाच्या बदलत्या स्वरूपाचे स्पष्ट प्रदर्शन केले. शत्रू आता बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे, क्रूझ क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोन यांच्या मिश्रणाचा वापर करून समन्वित हल्ले करण्यास सक्षम आहेत, ज्यामुळे पारंपारिक संरक्षण प्रणालीवर मात केली जाते. स्थिर रडार विशेषतः असुरक्षित आहेत कारण ते शोधण्यायोग्य सिग्नल उत्सर्जित करतात आणि त्यांचे स्थान निश्चित असते. एकदा शोधले की, त्यांना अचूक हल्ल्यांनी लक्ष्य केले जाऊ शकते, जसे AN/TPY-2 च्या नाशात दिसून आले.

MDA चा गतिशीलतेवर भर देणे हे थेट मान्यता आहे की जगण्याची क्षमता शोध क्षमतेइतकीच महत्त्वाची आहे. मोबाइल रडार प्रत्येक एंगेजमेंटनंतर किंवा एकाच ट्रान्समिशननंतरही स्थलांतरित होऊ शकतो, ज्यामुळे शत्रूला ट्रॅक करणे आणि हल्ला करणे कठीण होते. 'शूट अँड स्कूट' म्हणून ओळखली जाणारी ही संकल्पना इतर लष्करी क्षेत्रांमध्ये, जसे की तोफखाना, आधीच वापरली जाते आणि आता ती क्षेपणास्त्र संरक्षण रडारवर लागू केली जात आहे.

शिवाय, इराण युद्धाने रडारना नेटवर्क केलेल्या वातावरणात कार्य करण्याची आवश्यकता अधोरेखित केली, जिथे अनेक सेन्सरमधील डेटा एकत्रित करून सर्वसमावेशक चित्र तयार केले जाऊ शकते. मोबाइल रडार या नेटवर्कमध्ये अखंडपणे समाकलित होण्यास सक्षम असणे आवश्यक आहे, ज्यामुळे हालचाल करताना इतर मालमत्तांसह डेटा सामायिक करता येईल. यासाठी प्रगत संप्रेषण प्रणाली आणि मजबूत सायबर सुरक्षा उपाय आवश्यक आहेत.

तांत्रिक आव्हाने आणि नवकल्पना

शक्तिशाली आणि मोबाइल असे दोन्ही रडार विकसित करणे महत्त्वपूर्ण तांत्रिक आव्हाने सादर करते. AN/TPY-2 ची लांब पल्ल्याची शोध क्षमता अंशतः त्याच्या मोठ्या अँटेना अॅरे आणि उच्च पॉवर आउटपुटमुळे आहे. लहान, अधिक मोबाइल पॅकेजमध्ये समान कामगिरी साध्य करण्यासाठी, अभियंत्यांनी गॅलियम नायट्राइड (GaN) अॅम्प्लिफायर सारख्या नवीन तंत्रज्ञानाचा शोध घेणे आवश्यक आहे, जे उच्च कार्यक्षमता आणि पॉवर घनता देतात. GaN-आधारित रडार लहान आणि हलके असू शकतात, तर कामगिरी राखतात किंवा सुधारतात.

आणखी एक दृष्टीकोन म्हणजे सक्रिय इलेक्ट्रॉनिकली स्कॅन केलेले अॅरे (AESA) अँटेना वापरणे, जे पारंपारिक पॅराबॉलिक डिशपेक्षा पातळ आणि अधिक कॉम्पॅक्ट बनवता येतात. AESA रडार लहान मॉड्यूलमध्ये विभागले जाऊ शकतात जे स्वतंत्रपणे वाहतूक करून साइटवर एकत्र केले जाऊ शकतात, ज्यामुळे जड वाहनांची आवश्यकता कमी होते. तथापि, असेंब्ली वेळ हा एक महत्त्वाचा घटक आहे; आगमनापासून ऑपरेशनल क्षमतेपर्यंतचा वेळ कमी करणे हे ध्येय आहे.

सेटअप वेळ कमी करण्यात ऑटोमेशन महत्त्वाची भूमिका बजावेल. भविष्यातील रडारमध्ये स्वयं-स्तरीकरण प्रणाली, स्वयंचलित केबल कनेक्शन आणि सॉफ्टवेअर-परिभाषित कॉन्फिगरेशन असू शकतात ज्यामुळे जलद कॅलिब्रेशन शक्य होईल. काही संकल्पना अशा रडारची कल्पना करतात जे मानक लष्करी ट्रकद्वारे ओढले जाणारे ट्रेलरवर बसवलेले असतात, अँटेना वाहतुकीसाठी खाली दुमडलेला असतो आणि मिनिटांत उभा केला जातो.

याव्यतिरिक्त, रडार स्पर्धात्मक वातावरणात टिकून राहण्यासाठी डिझाइन केले पाहिजे. यामध्ये जॅमिंग आणि स्पूफिंग सारख्या इलेक्ट्रॉनिक युद्धाविरूद्ध कडक करणे, तसेच श्रॅपनेल आणि स्फोटाच्या परिणामांपासून शारीरिक संरक्षण समाविष्ट आहे. वितरित छिद्रांचा वापर, जिथे अनेक लहान रडार एकत्रित केले जातात, ते देखील जगण्याची क्षमता वाढवू शकतात, ज्यामुळे शत्रूला संपूर्ण प्रणाली अक्षम करणे कठीण होते.

ऑपरेशनल परिणाम

मोबाइल रडारकडे वळण्याचे अमेरिकन लष्करासाठी महत्त्वपूर्ण ऑपरेशनल परिणाम होतील. यामुळे अधिक लवचिक तैनाती पर्याय मिळतील, ज्यामुळे रडारना संभाव्य धोक्यांच्या जवळ ठेवता येईल, परंतु त्यांना अनावश्यक जोखमीत टाकणे टाळता येईल. यामुळे क्षेपणास्त्र संरक्षण नेटवर्कची एकूण प्रभावीता वाढू शकते, कारण लवकर शोध आणि ट्रॅकिंग डेटा मिळेल.

मोबाइल रडार 'वितरित प्राणघातकता' या संकल्पनेचे समर्थन करतात, जिथे मालमत्ता पसरवल्या जातात ज्यामुळे शत्रूचे लक्ष्यीकरण गुंतागुंतीचे होते. काही मोठ्या, स्थिर रडारऐवजी, लष्कर मोठ्या संख्येने लहान, मोबाइल युनिट तैनात करू शकते जे आवश्यकतेनुसार पुनर्स्थित केले जाऊ शकतात. हा दृष्टीकोन लवचिकता वाढवतो, कारण एका युनिटच्या नुकसानीमुळे संपूर्ण नेटवर्क अक्षम होत नाही.

तथापि, गतिशीलतेसह तडजोड होते. लहान रडारमध्ये AN/TPY-2 च्या तुलनेत कमी श्रेणी किंवा संवेदनशीलता असू शकते, ज्यामुळे विशिष्ट धोके शोधण्याच्या क्षमतेवर परिणाम होऊ शकतो. याचा सामना करण्यासाठी, MDA ला वेगवेगळ्या क्षमतेच्या रडारांची कुटुंबे विकसित करण्याची किंवा वैयक्तिक मर्यादांची भरपाई करण्यासाठी नेटवर्क केलेल्या ऑपरेशन्सवर अवलंबून राहण्याची आवश्यकता असू शकते.

FBM रडार नेक्स्ट कार्यक्रम लष्करातील इतर रडार विकास प्रयत्नांवर देखील प्रभाव टाकण्याची अपेक्षा आहे. या तंत्रज्ञान आणि धड्यांचा उपयोग आर्मीच्या लोअर टियर एअर अँड मिसाइल डिफेन्स सेन्सर (LTAMDS) किंवा नेव्हीच्या SPY-6 रडार सारख्या इतर प्रणालींवर त्यांची गतिशीलता आणि जगण्याची क्षमता वाढवण्यासाठी केला जाऊ शकतो.

निष्कर्ष

MDA चा अधिक मोबाइल क्षेपणास्त्र संरक्षण रडारचा पाठपुरावा आधुनिक धोक्यांच्या प्रतिसादात एक आवश्यक उत्क्रांती आहे. इराण युद्धादरम्यान AN/TPY-2 च्या नुकसानीने स्थिर मालमत्तांच्या असुरक्षिततेवर प्रकाश टाकून एक वेक-अप कॉल म्हणून काम केले. FBM रडार नेक्स्ट कार्यक्रमाचे उद्दिष्ट आहे की एक असा रडार विकसित करणे जो लवकर हलू शकेल आणि स्पर्धात्मक वातावरणात कार्य करू शकेल. तांत्रिक आव्हाने कायम असली तरी, प्रोटोटाइपमधील गुंतवणूक आणि OTA करारांचा वापर जलद नवकल्पनाची वचनबद्धता दर्शवते. परिणामी अधिक लवचिक आणि प्रभावी क्षेपणास्त्र संरक्षण क्षमता मिळेल, जी भविष्यातील संघर्षांच्या गतिशील स्वरूपासाठी अधिक योग्य असेल.

हा लेख twz.com च्या अहवालावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.