स्ट्रोकमधील असमानता जोखीम घटकांशी संबंधित, अभ्यासाचा निष्कर्ष

वांशिकतेपेक्षा स्ट्रोकचे जोखीम घटक

मधुमेह आणि उच्च रक्तदाबासह पारंपरिक स्ट्रोक जोखीम घटकांमधील फरक स्ट्रोकमधील वांशिक असमानता समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा आहे, असे King’s College Londonच्या संशोधकांच्या नेतृत्वाखालील अभ्यासात म्हटले आहे.

दक्षिण लंडनच्या डेटासेटमध्ये श्वेत लोकांच्या तुलनेत आशियाई आणि कृष्णवर्णीय लोकांना मधुमेह किंवा उच्च रक्तदाब होण्याची शक्यता अधिक होती, असे संशोधनात आढळले. मात्र या स्थिती निर्माण झाल्यानंतर अभ्यासातील वांशिक गटांमध्ये स्ट्रोक होण्याची शक्यता समान होती.

स्ट्रोक होण्यापूर्वी cardiometabolic स्थिती रोखणे आणि नियंत्रित करणे याकडे हा निष्कर्ष लक्ष वेधतो. आरोग्य परिणामांमध्ये वांशिकता अप्रासंगिक आहे, असे यात म्हटलेले नाही. उलट, अनेकदा एकत्र विचारले जाणारे दोन प्रश्न वेगळे केले आहेत: लोकांना स्ट्रोकचे प्रमुख जोखीम घटक विकसित होण्याची शक्यता अधिक आहे का, आणि त्या स्थिती निर्माण झाल्यानंतर स्ट्रोककडे जाण्याची शक्यता वेगळी आहे का.

650,000 हून अधिक प्राथमिक-उपचार नोंदी

BMC Public Healthमध्ये प्रकाशित या अभ्यासात दक्षिण लंडनमधील 650,000 हून अधिक लोकांच्या इलेक्ट्रॉनिक प्राथमिक-उपचार नोंदींचे विश्लेषण करण्यात आले. या नोंदी Lambethमधील 41 general practicesमधून घेण्यात आल्या आणि 2005 ते 2021 हा कालावधी त्यात समाविष्ट होता.

संशोधकांनी आशियाई, कृष्णवर्णीय आणि श्वेत म्हणून ओळखल्या गेलेल्या रुग्णांचा समावेश केला. स्ट्रोकशी संबंधित तीन प्रमुख cardiometabolic जोखीम घटकांचा त्यांनी अभ्यास केला: उच्च रक्तदाब, मधुमेह आणि hypercholesterolemia म्हणजे उच्च कोलेस्टेरॉल.

काही वांशिक गटांमध्ये स्ट्रोकचे प्रमाण अधिक असल्याचे आणि उच्च रक्तदाब व मधुमेह हे महत्त्वाचे योगदान देणारे घटक असल्याचे आधीच्या संशोधनातून सातत्याने दिसले आहे. मात्र स्ट्रोकच्या जोखमीत वांशिकतेची विशिष्ट भूमिका वादग्रस्त राहिली आहे. जोखीम घटकांची सुरुवात आणि त्यानंतर त्या घटकांपासून स्ट्रोककडे होणारे संक्रमण वेगळे पाहून King’s College Londonच्या पथकाने हा मुद्दा अधिक तपशीलाने तपासला.

काळानुसार बदलांचा मागोवा

यासाठी संशोधकांनी multistate analysis वापरले. काळानुसार लोक एका आरोग्यस्थितीतून दुसऱ्या स्थितीत कसे जातात, याचा मागोवा घेण्यासाठी तयार केलेली modelling पद्धत म्हणजे ही. या अभ्यासात ओळखलेले जोखीम घटक नसण्यापासून प्रमुख जोखीम घटकांपैकी एक विकसित होण्यापर्यंत आणि त्यानंतर स्ट्रोक होण्यापर्यंतच्या अवस्था विचारात घेतल्या होत्या.

एका टप्प्यातून पुढील टप्प्यात जाण्याची शक्यता मोजणे या रचनेमुळे शक्य झाले. हे महत्त्वाचे आहे, कारण एकूण स्ट्रोक दरांची केवळ एक तुलना त्या परिणामांकडे नेणारे वेगवेगळे मार्ग लपवू शकते. एखाद्या गटाला मधुमेह किंवा उच्च रक्तदाब होण्याची शक्यता अधिक असू शकते; मात्र ती स्थिती निर्माण झाल्यानंतर स्ट्रोकचा धोका त्याच प्रकारे वेगळा असेलच असे नाही.

तीनही जोखीम घटक विकसित होण्याच्या शक्यतेत वांशिक फरक आढळले, विशेषतः मधुमेह आणि उच्च रक्तदाबाच्या बाबतीत. उपलब्ध अहवालानुसार, श्वेत रुग्णांच्या तुलनेत कृष्णवर्णीय आणि आशियाई रुग्णांमध्ये स्ट्रोकचे जोखीम घटक अधिक प्रमाणात आढळले. तरीही या स्थिती निर्माण झाल्यानंतर स्ट्रोक होण्याची शक्यता अभ्यासातील गटांमध्ये समान होती.

प्रतिबंधासाठी परिणाम

स्ट्रोक प्रतिबंधामध्ये बदलता येणाऱ्या जोखीम घटकांची ओळख आणि त्यांचे व्यवस्थापन यावर सामान्यतः भर दिला जातो. उच्च रक्तदाब, मधुमेह आणि उच्च कोलेस्टेरॉल लवकर ओळखून नियंत्रित करण्यावर बारकाईने लक्ष देण्यास हा अभ्यास समर्थन देतो, विशेषतः ज्या ठिकाणी या स्थिती अधिक सामान्य आहेत.

संशोधन जटिल आरोग्य असमानतेला एका कारणापुरते मर्यादित करत नाही. लंडनच्या एका भागातील नोंदींमधून मोजलेल्या वैद्यकीय मार्गांवर ते केंद्रित आहे. डेटासेटमध्ये Lambethमधील 41 practicesमधील रुग्णांचा समावेश होता आणि आशियाई, कृष्णवर्णीय व श्वेत वांशिक गटांचा अभ्यास करण्यात आला. हे तपशील निष्कर्षांची व्याप्ती स्पष्ट करतात.

तरीही, विश्लेषणातून दिसून आलेला हा फरक डॉक्टर आणि आरोग्यव्यवस्थांना प्रतिबंधात्मक प्रयत्न अधिक अचूकपणे आखण्यास मदत करू शकतो. स्ट्रोकच्या परिणामांतील फरक cardiometabolic जोखीम घटक विकसित होण्यातील फरकांशी ठोसपणे जोडलेले असतील, तर स्ट्रोक होण्यापूर्वी कृती करणे विशेष महत्त्वाचे ठरते.

यात उच्च रक्तदाब आणि मधुमेह लवकर ओळखणे, ते विकसित झालेल्या लोकांवर लक्ष ठेवणे आणि या स्थिती अधिक प्रमाणात आढळणाऱ्या लोकसंख्येपर्यंत प्रतिबंधात्मक आरोग्यसेवा पोहोचवणे यांचा समावेश आहे. अभ्यासात hypercholesterolemiaचाही समावेश आहे, त्यामुळे स्ट्रोक प्रतिबंध एका स्थितीपुरता मर्यादित नसून अनेक संबंधित cardiovascular जोखीम घटकांशी जोडलेला आहे हे अधोरेखित होते.

अभ्यासाचे योगदान

या अभ्यासाचे सर्वात उल्लेखनीय योगदान पद्धतशास्त्रीय तसेच वैद्यकीय आहे. जोखीम घटक विकसित होण्याची प्रक्रिया आणि त्यानंतर स्ट्रोककडे होणारे संक्रमण वेगळे करून, प्राथमिक-उपचाराच्या डेटामध्ये दिसलेल्या मार्गात असमानता नेमकी कुठे निर्माण झाली हे संशोधक तपासू शकले.

स्ट्रोकपूर्वी असलेल्या cardiometabolic जोखमी कमी करणे आणि नियंत्रित करणे यात प्रतिबंधाच्या सर्वाधिक मौल्यवान संधी असू शकतात, असे निष्कर्ष सूचित करतात. उच्च रक्तदाब, मधुमेह किंवा उच्च कोलेस्टेरॉल झाल्यानंतर काय होते हे केवळ वांशिक ओळख ठरवते, या सोप्या अर्थालाही ते आव्हान देतात.

रुग्ण आणि डॉक्टरांसाठी संदेश असा नाही की जोखीम घटक अपरिहार्य आहेत किंवा गटाच्या ओळखीवरून स्ट्रोकचे परिणाम सर्वसाधारणपणे सांगता येतात. उच्च रक्तदाब आणि मधुमेहासारख्या स्थिती प्रतिबंधासाठी महत्त्वाची आणि निरीक्षण करता येणारी उद्दिष्टे आहेत, हा संदेश आहे. या स्थितींवर उपाय करणे स्ट्रोकच्या जोखमीतली असमानता कमी करण्यासाठी अत्यावश्यक आहे, याला हा अभ्यास अधिक पुरावा देतो.

हा लेख Medical Xpressच्या वृत्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.