अल्झायमरच्या औषधविषयक निर्णयांमध्ये ब्रेन PET स्कॅनची भूमिका वाढली

नवीन अल्झायमर औषधांचा विचार होत असलेल्या रुग्णांच्या उपचारात ब्रेन PET इमेजिंगची व्यावहारिक भूमिका वाढत आहे. व्हिएन्ना येथे होणाऱ्या European Association of Nuclear Medicineच्या 2026 काँग्रेसमध्ये तज्ज्ञ अॅमायलॉइड आणि टाऊ PET स्कॅनच्या सुरुवातीच्या नियमित वापराच्या अनुभवावर चर्चा करणार आहेत. या स्कॅनमुळे रोगाशी संबंधित जैविक बदल दिसू शकतात आणि डॉक्टरांना उपचाराचे निर्णय रुग्णानुसार ठरवता येतात.

हा बदल महत्त्वाचा आहे, कारण अँटी-अॅमायलॉइड monoclonal antibodies अल्झायमर रोगासाठी आहेत, प्रत्येक प्रकारच्या dementiaसाठी नाहीत. World Health Organizationनुसार जगभरात अंदाजे 57 दशलक्ष लोक dementiaने प्रभावित आहेत आणि त्यापैकी सुमारे 60% ते 70% प्रकरणे अल्झायमरची आहेत. त्यामुळे मूळ विकृती निश्चित करणे हे लक्षित उपचारासाठी रुग्ण योग्य उमेदवार आहे की नाही ठरवण्याच्या केंद्रस्थानी आहे.

उपचारापूर्वी अॅमायलॉइड विकृतीची पुष्टी

अॅमायलॉइड PET स्कॅन मेंदूतील अॅमायलॉइड साठे दिसण्यासाठी targeted tracers वापरतात. LMU Munichच्या Department of Nuclear Medicineचे उपसंचालक Matthias Brendel यांनी सांगितले की, dementia असलेल्या व्यक्तीला अल्झायमर आहे की dementiaचा दुसरा प्रकार आहे, हे ठरवण्यात स्कॅन मदत करू शकतात.

beta-amyloidला लक्ष्य करणाऱ्या lecanemab आणि donanemabसारख्या antibodies उपलब्ध झाल्यानंतर हा फरक अधिक महत्त्वाचा झाला आहे. FDA आणि European Commissionने अलिकडच्या वर्षांत या औषधांना मंजुरी दिली असून, अल्झायमर रोग उपस्थित असतानाच ती प्रभावी ठरू शकतात, असे स्रोतामध्ये नमूद आहे.

निदानासाठी डॉक्टर रक्तातील biomarkers आणि cerebrospinal-fluid चाचण्यांचाही वापर करू शकतात. मात्र काही प्रकरणांत या चाचण्यांमधून अनिश्चितता राहू शकते, असे Brendel यांनी सांगितले आणि उपचार सुरू करण्यापूर्वी अॅमायलॉइड PET इमेजिंगद्वारे पुष्टी करण्याची शिफारस केली. या दृष्टिकोनातून स्कॅन म्हणजे केवळ अतिरिक्त प्रतिमा नाही; जैविक निदानाची त्या जीवशास्त्रावर आधारित उपचाराशी सांगड घालण्याचा तो मार्ग आहे.

अचूक वैद्यकासाठी इमेजिंग

PET हा व्यापक nuclear-medicine दृष्टिकोनाचा भाग आहे. यात targeted tracers शरीरातील कार्ये आणि जैविक लक्ष्ये दृश्यमान करतात. रोगाचे स्वरूप समजून घेऊन प्रत्येक रुग्णासाठी उपचार ठरवता येत असल्याने molecular imaging अचूक वैद्यकासाठी महत्त्वाचे आहे, असे Brendel यांनी सांगितले.

अल्झायमरच्या बाबतीत हा दृष्टिकोन संबंधित पण वेगळे दोन प्रश्न वेगळे करतो. एक म्हणजे अॅमायलॉइड विकृती आहे का आणि अँटी-अॅमायलॉइड औषध योग्य आहे का. दुसरा म्हणजे रोग किती पुढे गेला आहे आणि त्याचा prognosisवर काय परिणाम होऊ शकतो. टाऊ PET इमेजिंग रोगाची प्रगती आणि prognosis याबाबत अतिरिक्त माहिती देऊ शकते; ती अॅमायलॉइड इमेजिंगची जागा घेत नाही, तर तिला पूरक ठरते.

हा फरक महत्त्वाचा आहे, कारण dementiaची लक्षणे एकटी मेंदूत चालू असलेली अचूक जैविक प्रक्रिया सिद्ध करत नाहीत. इमेजिंगमुळे डॉक्टरांना रोगाशी संबंधित लक्ष्य थेट पाहता येते आणि केवळ लक्षणांपेक्षा अधिक विशिष्ट पुराव्यावर उपचाराचे निर्णय घेता येतात.

निगराणीही चर्चेचा भाग बनत आहे

EANMच्या बैठकीत उपचाराच्या निगराणीवरही चर्चा होईल. उपचार कसा परिणाम करत आहे हे अॅमायलॉइड PET दाखवू शकते, तर टाऊ PET रोगाच्या प्रगतीबाबत अतिरिक्त संदर्भ देते. प्रत्येक रुग्णासाठी किंवा प्रत्येक वैद्यकीय प्रश्नासाठी PET हा स्वतंत्र उपाय आहे, असे स्रोत म्हणत नाही. त्याऐवजी इतर निदान साधने आणि वैद्यकीय निर्णयांसोबत त्याची वाढती भूमिका मांडली आहे.

अँटी-अॅमायलॉइड औषधे क्लिनिकल उपचारात अधिक वापरली जाऊ लागल्यावर हे व्यावहारिक एकत्रीकरण मध्यवर्ती मुद्दा ठरू शकते. उपचारपद्धतीत औषधाशी सुसंगत रोगजीवशास्त्र असलेल्या व्यक्ती ओळखणे, उपचारापूर्वी वैयक्तिक स्थितीचे मूल्यांकन करणे आणि कालांतराने रोगाचा मागोवा घेणे आवश्यक आहे. या सर्व टप्प्यांत PET इमेजिंगचा विचार वाढत आहे.

व्हिएन्नातील चर्चा काय दर्शवते

17 ते 21 ऑक्टोबरदरम्यान होणारी काँग्रेस नियमित क्लिनिकल वापरातील अॅमायलॉइड आणि टाऊ PETचा पहिला अनुभव तज्ज्ञांना सामायिक करण्याचे व्यासपीठ ठरेल. molecular imagingकडे मुख्यतः संशोधन क्षमता म्हणून पाहण्यापासून ते वास्तविक उपचार निर्णयांत त्याचे स्थान तपासण्याकडे झालेला बदल या भरातून दिसतो.

तात्काळ संदेश संतुलित आहे: अॅमायलॉइड विकृतीची उपस्थिती निश्चित करण्यास, अँटी-अॅमायलॉइड औषधांबाबतच्या निर्णयांना मदत करण्यास आणि रोगाची प्रगती व prognosisबाबत माहिती देण्यास PET इमेजिंग उपयुक्त ठरू शकते. अल्झायमर उपचार अधिक विशिष्ट होत असल्याचे त्याचा वाढता वापर दर्शवतो; लक्षित औषध निवडण्यापूर्वी व्यक्तीच्या dementiaमागील जैविक प्रक्रिया निश्चित करणे आवश्यक ठरते.

हा लेख Medical Xpressच्या वृत्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.