प्लेगच्या भीतीने $300 च्या अप्रमाणित 'उपचार' किट्ससाठी ऑनलाइन मोहीम

रशियातील प्लेग संशोधन सुविधेशी संबंधित एका अप्रमाणित मृत्यूने परिचित ऑनलाइन घटनेला नवीन चालना दिली आहे: हजारो मैल दूर असलेल्या चिंताग्रस्त खरेदीदारांना प्रभावशाली व्यक्ती आणि स्वतःला टिकून राहणारे म्हणवणारे लोक अप्रमाणित उत्पादने विकत आहेत.

ती महिला रशियाच्या इर्कुत्स्क प्रदेशातील इर्कुत्स्क अँटीप्लेग रिसर्च इन्स्टिट्यूटमध्ये काम करत होती आणि 7 ऑक्टोबर 2026 रोजी शेलेखोव्ह शहरातील संसर्गजन्य रोग रुग्णालयात तिचा मृत्यू झाला. तिच्या मृत्यूची बातमी वेगाने पसरली. परंतु प्लेग हे कारण होते याची पुष्टी मात्र तितक्या वेगाने पसरली नाही.

पुष्टी अजूनही नाही

रशियन अधिकाऱ्यांनी कर्मचारी प्लेगने मरण पावली असे म्हटलेले नाही. गुरुवारी प्रादेशिक राज्यपालांनी सांगितले की तिच्या प्रत्येक संपर्काचा शोध घेतल्यानंतर कोणतीही आरोग्य समस्या आढळली नाही — हा निष्कर्ष सार्वजनिक आरोग्य तज्ञ संसर्ग पसरण्याच्या कल्पनेविरुद्ध मजबूत संकेत मानतात.

हा फरक — तपासाधीन मृत्यू विरुद्ध पुष्टी झालेला प्लेगमृत्यू — सोशल मीडियावरील पुनर्कथनांमध्ये बहुतांश नाहीसा झाला. या प्रकरणाच्या वृत्तांकनामुळे उत्तर अमेरिकेत संभाव्य उपचारांबद्दल स्वारस्य वाढले, जिथे हा रोग अत्यंत दुर्मिळ आहे आणि सध्या इर्कुत्स्क घटनेशी जोडलेला कोणताही उद्रेक तिथे पसरलेला नाही.

$300 चे किट, तातडीने विकले जात आहे

त्या पोकळीत एक मार्केटिंग मोहीम शिरली. प्रभावशाली व्यक्ती आणि प्रलयाचे "प्रेपर्स" त्यांच्या अनुयायांना सांगू लागले की त्यांनी $300 चे किट खरेदी करणे आवश्यक आहे, जे वापरकर्त्यांना आपत्कालीन कक्षात जाणे टाळण्यास मदत करते असे म्हटले जाते. #Russia आणि #plague अशा टॅगसह एका Facebook व्हिडिओवर प्रेक्षकांना इतर सर्वजण धावपळ करू लागेपर्यंत थांबू नका असे आवाहन करणारी कॅप्शन होती, आणि तो 161,000 हून अधिक वेळा पाहिला गेला आहे.

अनेक पोस्ट्समध्ये वैयक्तिक सवलत कोड असतात, ही एक सामान्य संलग्न व्यवस्था आहे जी सूचित करते की त्यांच्या दुव्यांद्वारे खरेदी पूर्ण झाल्यास निर्मात्यांना पैसे मिळू शकतात.

वृत्तांकनात उद्धृत केलेल्या Google Trends डेटानुसार, अनेक व्हिडिओंमध्ये प्रचारित केलेल्या The Wellness Company या ब्रँडसाठी ऑनलाइन शोध त्यानंतर वाढले. या कंपनीचा चेहरा पीटर मॅककुलो या अमेरिकन हृदयरोगतज्ञ आहे, ज्यांनी COVID-19 षड्यंत्र सिद्धांत आणि आरोग्यविषयक चुकीची माहिती प्रचारित केली आहे, जी AFP ने खोटी असल्याचे सिद्ध केले आहे. कंपनीने किट्सबद्दलच्या प्रश्नांना तात्काळ उत्तर दिले नाही.

डॉक्सीसाइक्लिनचा उल्लेख का होत राहतो

ऑनलाइन लक्षाचा मोठा भाग किटमध्ये डॉक्सीसाइक्लिनचा समावेश असल्याबद्दल आहे. सोशल मीडिया व्यक्तिमत्त्व रोगन ओ'हँडली, ज्यांना त्यांचे अनुयायी DC Draino म्हणून ओळखतात, यांनी 2.9 दशलक्ष प्रेक्षकांना तो घटक निदर्शनास आणून दिला.

यात एक सत्याचा कण आहे, आणि तो स्पष्टपणे सांगण्यासारखा आहे: दरवर्षी रुग्ण आढळणाऱ्या देशांमध्ये प्लेगवर उपचार करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या प्रतिजैविकांमध्ये डॉक्सीसाइक्लिनचा समावेश आहे, जिथे ते उद्रेक रोखण्यास मदत करते. परंतु क्लिनिकल उपचारांबद्दलचे खरे तथ्य सामान्य जनतेसाठी शिफारस नाही.

टोरंटो जनरल हॉस्पिटलचे संसर्गजन्य रोग तज्ञ आयझॅक बोगोच यांनी सोप्या शब्दांत सांगितले: आरोग्य प्रणालींना प्लेगवर उपचार कसा करायचा हे माहीत आहे. हा अत्यंत गंभीर संसर्ग असू शकतो असे त्यांनी मान्य केले, परंतु ज्ञात संपर्काशिवाय प्रतिजैविकांचा कोर्स घेण्याविरुद्ध त्यांनी इशारा दिला. तसेच अप्रमाणित रशियन प्रकरण महामारी घडवू शकणाऱ्या संसर्गाच्या प्रकारात मोडत नाही असे त्यांनी मूल्यांकन केले.

नको असलेल्या प्रतिजैविकांची किंमत

प्लेग संशोधक आणि नॉर्दर्न अॅरिझोना युनिव्हर्सिटीचे प्राध्यापक पॉल केम यांनी सांगितले की उत्तर अमेरिकेतील लोकांनी डॉक्सीसाइक्लिन घ्यायला सुरुवात करण्याचे कोणतेही कारण नाही. औषध कारणाशिवाय वापरल्यास शरीरात काय होते याची त्यांना चिंता आहे. अनावश्यक कोर्स आतड्यांतील मायक्रोबायोम बिघडवतात आणि प्रतिजैविक-प्रतिरोधक जिवाणूंना वाढीस प्रोत्साहन देऊ शकतात — असे जीवाणू नंतर एखाद्या व्यक्तीला खरोखर औषधाची गरज असताना त्याची परिणामकारकता कमी करू शकतात.

या प्रकरणात तज्ञांचा सल्ला थोडक्यात खालीलप्रमाणे आहे:

• इन्स्टिट्यूटच्या कर्मचाऱ्याचा मृत्यू प्लेगने झाला असल्याची रशियाने पुष्टी केलेली नाही.
• तिच्या सर्व संपर्कांचा शोध घेतल्यानंतर कोणतीही आरोग्य समस्या आढळली नाही असे प्रादेशिक राज्यपालांनी सांगितले.
• दरवर्षी रुग्ण आढळणाऱ्या ठिकाणी डॉक्सीसाइक्लिन हे प्लेगवरील वैध उपचार आहे, परंतु ज्ञात संपर्काशिवाय ते घेऊ नये.
• अनावश्यक प्रतिजैविक वापर आतड्यांतील मायक्रोबायोम बिघडवू शकतो आणि प्रतिरोधक जिवाणूंची वाढ करण्यास मदत करू शकतो.

भीतीच्या अर्थव्यवस्थेचे स्वरूप

इर्कुत्स्कची घटना 2020 पासून परिचित झालेल्या एका नमुन्याचे अनुसरण करते. दूरच्या देशातील संदिग्ध घटना अनिश्चिततेची एक छोटी खिडकी निर्माण करते. ती खिडकी नंतर खरेदीयोग्य निश्चिततेने भरली जाते — एक किट, एक पूरक, एक सवलत कोड — अधिकृत मार्गदर्शन खूप संथ किंवा अति निश्चिंत आहे या आधारावर विकले जाते.

हा नमुना प्रभावी होण्याचे कारण म्हणजे तो खऱ्या घटकांचे कर्ज घेतो. एक खरे संशोधन संस्था आहे. एक खरा कर्मचारी आहे ज्याचा मृत्यू झाला. एका खऱ्या रोगाविरुद्ध वापरले जाणारे खरे प्रतिजैविक आहे. प्रत्येक खरा तुकडा रचून अंतिम रचना युक्तिवादासारखी दिसते, जरी निष्कर्ष — हे खरेदी करा, हे आता घ्या — त्यातून निघत नाही.

या प्रकरणात, बातमीमागील वृत्तांकन प्रकाशनापूर्वी मानक संपादकीय प्रक्रियेअंतर्गत तथ्य-तपासणी आणि पुनरावलोकन केले गेले, हा नेमका पडताळणीचा स्तर संलग्न-चालित सोशल पोस्ट्स सहसा वगळतात.

पुरावे कशाला आधार देतात

प्रचार बाजूला सारला तर चित्र संकुचित आहे. प्लेग संशोधन सुविधेशी संबंधित एका व्यक्तीचा मृत्यू झाला आहे, आणि कारण सार्वजनिकरीत्या प्लेग असल्याची पुष्टी झालेली नाही. तिच्या संपर्कात आलेल्या प्रत्येकाच्या संपर्क-शोधात कोणतीही आरोग्य समस्या आढळली नाही. प्लेग जिथे आढळतो तिथे प्रतिजैविकांनी उपचार करता येतो, आणि या घटनेमुळे उत्तर अमेरिकेतील लोकांना वाढीव धोका आहे असे कोणतेही संकेत नाहीत.

उद्धृत तज्ञांकडून मिळणारा व्यावहारिक निष्कर्ष क्लिष्ट नाही. दुसऱ्या गोलार्धातील अप्रमाणित प्रकरणाच्या जोरावर $300 चे किट खरेदी करू नका. तुमच्याकडे नसलेल्या संपर्कासाठी लिहून दिलेली नसलेली प्रतिजैविके घेऊ नका. खरी चिंता उद्भवल्यास — प्रभावित भागात प्रवास, ज्ञात संपर्क, संपर्कानंतर लक्षणे — उत्तर सवलत दुवा नाही, तर डॉक्टर आहे.

बोगोच यांचा सारांश मार्केटिंग आणि वैद्यकशास्त्रातील अंतर स्पष्ट करतो: हा रोग कसा बरा करायचा हे आम्हाला माहीत आहे. ऑनलाइन पैसे कमावले जात असलेला धोका जिवाणू नाही. तथ्ये येण्यापूर्वी कृती करण्याची प्रेरणा आहे.

हा लेख Medical Xpress च्या वृत्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.