मेटाने मुख्य किशोर वैशिष्ट्यांचे पुनर्रचना मान्य केली
मुलांना व्यसन लावणारी आणि हानी पोहोचवणारी उत्पादने कंपनीने तयार केली, या आरोपांवरील बारकाईने पाहिल्या गेलेल्या अमेरिकेतील खटल्याचा शेवट करणाऱ्या समझोताचा भाग म्हणून मेटाने फेसबुक आणि इन्स्टाग्राममध्ये मोठे बदल करण्यास मान्यता दिली आहे. पुरवलेल्या स्रोत सामग्रीनुसार, या करारामुळे 10 वर्षांत मेटाला 17 अब्ज डॉलर्सपर्यंत खर्च येऊ शकतो आणि कंपनीला अमेरिकाभर किशोर वापरकर्त्यांसाठी नवीन सुरक्षा उपाय लागू करावे लागतील.
एका मोठ्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मला अल्पवयीनांना झालेल्या कथित हानीमुळे रोजच्या ग्राहक-वैशिष्ट्यांच्या डिझाइनमध्ये बदल करण्यास भाग पाडता येईल का, याचा हा खटला आतापर्यंतच्या सर्वात महत्त्वाच्या कायदेशीर कसोट्यांपैकी एक बनला होता. डझनभर राज्यांनी असा आरोप केला की मेटाने तरुण वापरकर्त्यांसाठी मुद्दाम व्यसन लावणारी उत्पादने तयार केली आणि 13 वर्षांखालील मुलांचा डेटा पालकांच्या परवानगीशिवाय गोळा केला. समझोताचा भाग म्हणून मेटाने गैरवर्तन नाकारले, तरीही आर्थिक देयकापेक्षा खूप पुढे जाऊन बदल करण्यास मान्यता दिली.
हा समझोता विशेष ठरतो कारण तो थेट उत्पादन डिझाइनमध्ये हस्तक्षेप करतो. स्रोत मजकुरानुसार, मेटा किशोरांसाठी दैनंदिन वापर मर्यादा आणि रात्रीच्या वापरावर ब्लॉक्स जोडेल, आणि कॅलिफोर्नियाचे अॅटर्नी जनरल रॉब बोंटा यांनी सांगितले की बदलांमध्ये शाळेच्या वेळेत सूचना थांबवणे, महत्त्वाच्या रात्रीच्या काळात अॅप प्रवेश बंद करणे आणि प्लास्टिक सर्जरी फिल्टर्सवर बंदी घालणे यांचा समावेश असेल. राज्यांनी वर्णन केलेल्या वेळापत्रकानुसार हे अंमलात आणले गेले, तर मोठ्या डिजिटल प्लॅटफॉर्मची यांत्रिकी बदलण्यासाठी नियामकांनी खटल्याचा दबाव वापरल्याची ही अमेरिकेतील सर्वात स्पष्ट उदाहरणांपैकी एक ठरेल.
हा खटला महत्त्वाचा का होता
राज्यांचा खटला या दाव्यावर केंद्रित होता की मेटाची सामाजिक उत्पादने तटस्थ संवाद साधने नसून, तरुण वापरकर्त्यांचे लक्ष वेधणे, ते वाढवणे आणि त्यातून कमाई करणे यासाठी हेतुपुरस्सर अभियांत्रिकी केलेली प्रणाली होती. या डिझाइन्सचा संबंध चिंता, नैराश्य आणि आत्महत्येसह मानसिक आरोग्याच्या हानींशी जोडला गेला. कंपनीने मुलांचा डेटा संघीय आणि राज्य नियमांचे उल्लंघन करून हाताळला, असाही दावा करण्यात आला.
निर्णय येण्यापूर्वीच हा खटला एका व्यापक धोरणात्मक प्रश्नावर जनमतसंग्रहासारखा बनला होता: विद्यमान बाल-सुरक्षा आणि ग्राहक-संरक्षण कायदे तंत्रज्ञान उत्पादनांमधील व्यसन लावणाऱ्या डिझाइन पद्धती नियंत्रित करण्यासाठी वापरता येतील का? हा समझोता त्या प्रश्नाचे अंतिम न्यायालयीन उत्तर देत नाही, पण तो एक व्यावहारिक पायंडा निश्चित करतो. देशातील दोन सर्वात मोठ्या सोशल नेटवर्क्सवर लाखो किशोरांचा अनुभव कसा असेल यावर परिणाम करणाऱ्या सवलती मिळवण्यासाठी राज्यांना अंतिम न्यायालयीन निकालाची गरज पडली नाही.
हा परिणाम फक्त मेटासाठीच नव्हे तर इतरांसाठीही महत्त्वाचा आहे. शिफारस प्रणाली, सूचना, फिल्टर्स, स्ट्रिक्स किंवा इतर एंगेजमेंट साधनांवर वाढ अवलंबून असलेल्या प्लॅटफॉर्मविरुद्ध भविष्यातील कारवाईसाठी तो इतर नियामक, कायदेकर्ते आणि फिर्यादींना एक ठोस नमुना देतो. तंत्रज्ञान उद्योगासाठी, हा खटला आठवण करून देतो की एकेकाळी सामान्य वाढीचे तंत्र म्हणून पाहिले गेलेले उत्पादन वैशिष्ट्ये, अल्पवयीन गुंतले की, कायदेशीर जबाबदाऱ्या ठरू शकतात.
काय बदल येत आहेत
पुरवलेल्या स्रोत मजकुराच्या आधारे, हा समझोता अमेरिकेतील किशोर वापरकर्त्यांसाठी मेटावर अनेक सुरक्षा-रेषा लागू करण्याची मागणी करतो. सर्वात महत्त्वाचे अहवालित बदल म्हणजे दैनंदिन वापर मर्यादा आणि रात्रीच्या वापरावर ब्लॉक्स. हे उपाय प्लॅटफॉर्म वारंवार गुंतवणूक कशी टिकवून ठेवतात याच्या केंद्राला स्पर्श करतात. दैनंदिन मर्यादा सत्रांची लांबी आणि सवय बनण्याची प्रक्रिया खंडित करू शकते, तर रात्रीचा ब्लॉक किशोर, झोपेचा व्यत्यय आणि सतत सुरू असलेल्या डिजिटल वर्तनाबद्दल सार्वजनिक आरोग्य चर्चांमध्ये उपस्थित करण्यात आलेला सर्वात संवेदनशील कालावधी लक्ष्य करतो.
स्रोत असेही सांगतो की बदलांमध्ये शाळेच्या वेळेत सूचना थांबवणे आणि प्लास्टिक सर्जरी फिल्टर्सवर बंदी घालणे यांचा समावेश आहे. हे संयोजन दाखवते की समझोता केवळ साध्या स्क्रीन-टाइम नियंत्रणापुरता मर्यादित नाही. नियामकांनी शैक्षणिक व्यत्यय आणि शरीर-प्रतिमेवरील दबावाशी संबंधित मानलेल्या विशिष्ट उत्पादन अनुभवांनाही तो संबोधित करतो. व्यवहारात, यामुळे अनुपालन moderation policy मधून feature architecture कडे जाते, जिथे उत्पादन संघांना निर्बंध कसे सुरू करायचे, कसे अंमलात आणायचे आणि कसे कळवायचे हे ठरवावे लागेल.
आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे गती. बोंटा यांनी सांगितले की कंपनी हे बदल काही महिन्यांत करेल. त्यामुळे हा समझोता कार्यान्वयनाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा ठरतो. मेटा त्याला दूरची जबाबदारी म्हणून पाहू शकत नाही. कायदेशीर बांधिलकी इंजिनिअरिंग, डिझाइन, धोरण आणि रोलआउट कामात कमी कालावधीत रूपांतरित करावी लागेल, बहुधा अनेक राज्यांच्या काटेकोर देखरेखीखाली.
आर्थिक आणि धोरणात्मक परिणाम
मेटासारख्या कंपनीसाठीही या कराराचा आर्थिक भाग लक्षणीय आहे. 17 अब्ज डॉलर्सपर्यंत मूल्य असलेला हा समझोता, न्यायालयाच्या मंजुरीच्या अधीन, एका दशकात राज्यांमध्ये वाटला जाईल. स्रोत मजकुरानुसार, कॅलिफोर्नियाला एकट्याला 1.5 अब्ज ते 2.1 अब्ज डॉलर्स मिळण्याची अपेक्षा आहे, तर कोलोरॅडोला सुमारे 615 दशलक्ष डॉलर्स मिळतील.
पण धोरणात्मक खर्च देयकापेक्षा मोठा असू शकतो. अधिक निर्णायक बदल म्हणजे मेटाने आता असा आराखडा मान्य केला आहे ज्यात युवक-सुरक्षा जबाबदाऱ्या ग्राहकांसमोरच्या डीफॉल्टवर परिणाम करू शकतात. पुरवलेल्या स्रोतानुसार, अमेरिकेत पहिल्यांदाच मेटाला दैनंदिन वापरकर्ता अनुभवातील प्रमुख वैशिष्ट्ये अशा प्रकारे बदलण्यास भाग पाडले गेले आहे. यामुळे भविष्यातील वाटाघाटी, कायदे किंवा खटल्यांमध्ये, मेटासोबतच स्पर्धक प्लॅटफॉर्मविरुद्धही अशाच मागण्या पुढे येण्याची शक्यता वाढते.
गुंतवणूकदार आणि उद्योग निरीक्षकांसाठी, हा समझोता असा संकेत म्हणूनही वाचला जाऊ शकतो की कायदेशीर धोका केवळ कंटेंट moderation पुरता न राहता interface design कडे सरकत आहे. अॅप्सची रचना कशी आहे, ते कधी prompt पाठवतात, कोणती दिसणे बदलणारी साधने पुढे करतात, आणि अल्पवयीनांशी कसे वागतात, या प्रश्नांवर आता काही वर्षांपूर्वीपेक्षा अधिक मजबूत नियामकीय परिणाम होऊ शकतात.
प्लॅटफॉर्म जबाबदारीसाठी वळणबिंदू
हा समझोता सोशल मीडिया हानींबद्दलचा व्यापक वैज्ञानिक आणि राजकीय वाद संपवत नाही. मात्र तो हा वाद सिद्धांतातून अंमलात आणता येण्याजोग्या उत्पादन बांधिलक्यांमध्ये रूपांतरित करतो. तंत्रज्ञान क्षेत्रासाठी हा एक महत्त्वाचा बदल आहे. सर्वात महत्त्वाचा परिणाम म्हणजे मेटाने मोठा चेक लिहिला हे नाही. तर राज्यांनी ऐतिहासिक खटल्याच्या दबावाचा वापर करून किशोर वापरकर्त्यांसाठी काही मुख्य एंगेजमेंट यंत्रणांची पुनर्रचना करून घेतली.
जर बदल वर्णन केल्याप्रमाणे राबवले गेले, तर हा खटला अमेरिकेत प्लॅटफॉर्म जबाबदारीच्या पुढील टप्प्यासाठी एक नमुना बनू शकतो. हानी झाल्यानंतर सामग्री काढण्यावरच लक्ष केंद्रित करण्याऐवजी, नियामक आता सुरुवातीपासूनच हानिकारक पॅटर्न अधिक शक्य करणाऱ्या डिझाइन निवडी अधिक थेट लक्ष्य करत आहेत. मेटासाठी याचा अर्थ अनेक महिन्यांचे कठीण अंमलबजावणी काम. उर्वरित उद्योगासाठी, युवक-सुरक्षा डिझाइनला पर्यायी मानण्याचे युग आता सांभाळणे कठीण होत चालले आहे.
हा लेख The Guardian च्या वार्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.
Originally published on theguardian.com
