JWST ने बौने आकाशगंगांना आकार देणाऱ्या कृष्णविवर विलयांचे नवे पुरावे दिले

दोन लहान आकाशगंगा कृष्णविवरांबद्दल मोठी कथा सांगत आहेत

व्हर्जो क्लस्टरमधील दोन बौने आकाशगंगांवरील जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोपच्या निरीक्षणांमुळे कालांतराने कृष्णविवर विलय आकाशगंगांना कसे बदलू शकतात याचे ताजे पुरावे मिळत आहेत. दिलेल्या मूळ मजकुरानुसार, NGC 4486B आणि UCD736 यांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधकांना दोन्ही आकाशगंगांमध्ये त्यांच्या एकूण वस्तुमानाचा असामान्यतः मोठा भाग व्यापणारी अतिविशाल कृष्णविवरे आढळली.

मूळात दिलेली प्रमुख व्याख्या अशी की या आकाशगंगांनी असे विलय अनुभवले ज्यात त्यांचे अनेक तारे हरपले. जे उरले ते एक लहान तारकीय तंत्र होते, ज्याभोवती आता होस्ट आकाशगंगेच्या तुलनेत प्रमाणाबाहेर मोठी दिसणारी कृष्णविवरांची लोकसंख्या आहे. दुसऱ्या शब्दांत, कृष्णविवरे स्वतः अविश्वसनीयपणे मोठी झाली नाहीत. आकाशगंगाच कमी झाल्या.

JWST ने नेमके काय दाखवले

लेख विशेषतः NGC 4486B वर लक्ष केंद्रित करतो. JWST निरीक्षणे सूचित करतात की त्याचे मध्यवर्ती कृष्णविवर सुरुवातीला कमी वस्तुमानाच्या दोन कृष्णविवरांच्या रूपात होते, जी पुढे धडकून विलीन झाली. तयार झालेले कृष्णविवर सूर्याच्या वस्तुमानाच्या सुमारे 36 कोटी पट असल्याचे वर्णन केले आहे. अधिक लक्षवेधी बाब म्हणजे ते केंद्रात न राहता थोडे सरकलेले दिसते.

हे ऑफसेटच या निरीक्षणांना इतके सूचक बनवते. दिलेल्या मजकुरात उद्धृत केलेल्या मिशिगन विद्यापीठाच्या मोनिका वल्लुरी यांनी म्हटले की ज्या बहुतेक आकाशगंगांमध्ये कृष्णविवर दिसते, ते थेट मध्यभागी असते. NGC 4486B मध्ये कृष्णविवर स्पष्टपणे विस्थापित आहे, जणू ते आपल्या जागेवरून हलले आहे आणि हळूहळू आकाशगंगेच्या केंद्राकडे परत जात आहे.

स्रोत म्हणतो की याआधीचे हबल आणि जमिनीवरील निरीक्षणांनी कृष्णविवराची जागा असामान्य असल्याचे दाखवले होते, पण JWST डेटाने तुलनेने अलीकडील विलयाची चिन्हे उघड केली, ज्यामुळे हा गोंधळ समजू शकतो.

तारे काढून टाकणे का महत्त्वाचे आहे

मोठा युक्तिवाद आकाशगंगा उत्क्रांतीबद्दल आहे. परस्पर क्रिया आणि विलयांच्या वेळी, गुरुत्वाकर्षणाच्या ताणामुळे आकाशगंगा मोठ्या प्रमाणावर तारे गमावू शकतात. जर त्यांच्या मध्यवर्ती कृष्णविवरांनी जिवंत राहून शेवटी विलीन झाले, तर ती कृष्णविवरे उरलेल्या आकाशगंगेच्या वस्तुमानाचा खूप मोठा भाग बनू शकतात.

हे महत्त्वाचे आहे, कारण खगोलशास्त्रज्ञ कृष्णविवरांना त्यांच्या होस्ट आकाशगंगांच्या संदर्भात समजून घेतात. जर विलयांनी होस्टला खूप बदलले असेल, तर “अतिविशाल” कृष्णविवर केवळ कृष्णविवराच्या वाढीचेच नाही तर त्याच्या आजूबाजूच्या आकाशगंगेच्या हिंसक आकुंचनाचेही नोंदपत्र असू शकते.

व्हर्जो क्लस्टर अशा कामासाठी उपयुक्त वातावरण आहे, कारण तिथे आकाशगंगा इतक्या जवळ असतात की तीव्र गुरुत्वीय सामना सामान्य असतात. दिलेल्या मजकुरात स्पष्टपणे नमूद केले आहे की क्लस्टरमधील आकाशगंगा गर्दीने भरलेल्या असल्याने त्यांचे परस्पर गुरुत्व काही प्रणाल्या फाडून टाकणे सुलभ करते, ज्यामुळे काही आकाशगंगांमध्ये कमी तारे आणि स्पष्टपणे मोठी कृष्णविवरे उरतात.

कृष्णविवर विलयाच्या इतिहासाकडे एक खिडकी

या अभ्यासाचे महत्त्व या दोन आकाशगंगांपुरते मर्यादित नाही. स्रोत मजकुरात म्हटले आहे की खगोलशास्त्रज्ञ जसे अधिक आकाशगंगा विलयांचे निरीक्षण करतील आणि त्या दरम्यानच्या कृष्णविवर विलयांचे परिणाम मागोवा घेतील, तसे संपूर्ण विश्वातील आकाशगंगांच्या दीर्घकालीन उत्क्रांतीचे अधिक स्पष्ट चित्र तयार होईल.

हे फ्रेमिंग महत्त्वाचे आहे, कारण कृष्णविवर विलयानंतरचे थेट पुरावे मिळवणे कठीण असू शकते. कृष्णविवर टक्कर नाट्यमय असतात, पण होस्ट आकाशगंगांमधील दीर्घकाळ टिकणाऱ्या दृश्य खुणा सूक्ष्म असू शकतात. छिन्नविछिन्न बौने आकाशगंगेतील मध्यापासून हललेले विशाल कृष्णविवर हा असा संकेत आहे, जो सिद्धांताला प्रत्यक्ष संरचनेशी जोडतो.

candidate text मध्ये हेही नमूद केले आहे की ज्या आकाशगंगांनी कृष्णविवर विलय अनुभवले आहेत त्या कशा दिसतील याबद्दल अंदाज आहेत. याचा अर्थ हे JWST निरीक्षणे पूर्वीच्या डेटापेक्षा त्या अपेक्षांशी अधिक स्पष्टपणे जुळू लागली आहेत.

हे महत्त्वाचे JWST निष्कर्ष का आहे

JWST बद्दल सहसा अतिदूर आकाशगंगा आणि प्रारंभिक विश्वाच्या संदर्भात चर्चा होते, पण हे प्रकरण दाखवते की आपल्याजवळच्या व्हर्जो क्लस्टरमध्ये त्याची ताकद किती उपयुक्त आहे. या बौने आकाशगंगांमधील परस्परसंवादांची रचना आणि त्यानंतरचे परिणाम स्पष्ट करून, ते खगोलशास्त्रज्ञांना विलयांनी सोडलेला ऐतिहासिक अभिलेख वाचण्यास मदत करते.

येथे वर्णन केलेला अभ्यास कृष्णविवर वाढीबद्दलची सर्व प्रश्नांची उत्तरे देतो असा दावा करत नाही. पण काही लहान आकाशगंगांमध्ये त्यांच्या सध्याच्या आकाराच्या तुलनेत विसंगत वाटणारी कृष्णविवरे का असू शकतात, याचे ठोस स्पष्टीकरण तो समर्थित करतो. ती कदाचित मोठ्या प्रणालींचे जखमी अवशेष असू शकतात, ज्यांनी वारंवार झालेल्या टकरांमध्ये त्यांचा बहुतेक तारकीय पदार्थ गमावला.

म्हणूनच “smoking gun” हे फ्रेमिंग समर्पक वाटते. निरीक्षणे केवळ कृष्णविवर विलय घडतात हेच नाही, तर दाट क्लस्टर वातावरणात असा विलय झाल्यानंतर आकाशगंगा कशी दिसू शकते हेही दाखवत आहेत. NGC 4486B आणि UCD736 मध्ये, परिणाम म्हणजे दोन क्षीण झालेल्या आकाशगंगा, ज्यांची कृष्णविवरे अद्याप अधिक अस्थिर भूतकाळाचे वस्तुमान आणि गतिशील स्मरण घेऊन आहेत.

हा लेख Universe Today च्या रिपोर्टिंगवर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.