रोमन टेलिस्कोपचा आरसा प्रक्षेपणापूर्वी अंतिम तपासणीत पास झाला

नासाच्या रोमन टेलिस्कोपने एक महत्त्वाचा हार्डवेअर टप्पा पार केला

नासाने नॅन्सी ग्रेस रोमन स्पेस टेलिस्कोपच्या मुख्य आरशाची अंतिम तपासणी पूर्ण केली आहे, ज्यामुळे संस्थेच्या सर्वात महत्त्वाच्या आगामी वेधशाळांपैकी एक प्रक्षेपणाच्या आणखी जवळ आली आहे. 2.4 मीटर व्यासाचा हा आरसा रोमनच्या जवळ-अवरक्त निरीक्षण प्रणालीचा केंद्रबिंदू आहे आणि आधुनिक खगोलशास्त्रातील काही अत्यंत खोल प्रश्नांचा शोध घेण्यासाठी तयार केलेल्या मोहिमेला आधार देईल.

ही तपासणी केवळ नियमित अभियांत्रिकी तपासणी नाही. रोमनची रचना डार्क मॅटर, डार्क एनर्जी, एक्सोप्लॅनेट शोध, तसेच आकाशगंगा आणि तारकागटांच्या निर्मिती व उत्क्रांतीचा अभ्यास करण्यासाठी करण्यात आली आहे. त्यामुळे उड्डाणासाठी आरशाला मंजुरी मिळणे म्हणजे जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोप आणि जुन्या वाइड-फील्ड आकाश सर्व्हेंना पूरक ठरेल अशा मोहिमेतील एक मोठी तांत्रिक अनिश्चितता दूर होणे होय.

इन्फ्रारेड विज्ञानासाठी तयार केलेला चांदी-लेपित मुख्य आरसा

पुरवलेल्या स्रोत मजकुरानुसार, मुख्य आरशावर सुमारे 400 नॅनोमीटर जाडीचा चांदीचा थर आहे, जो मानवी केसांपेक्षा शेकडो पटीने पातळ असल्याचे वर्णन केले आहे. तो लेप टेलिस्कोपला जवळ-अवरक्त तरंगलांबींमध्ये चांगले कार्य करण्यास मदत करण्यासाठी आहे, जिथे रोमन आपले बहुतांश वैज्ञानिक काम करेल.

अंतराळातील टेलिस्कोपसाठी आरशाची गुणवत्ता मूलभूत असते, विशेषतः अशा टेलिस्कोपसाठी जो अचूकतेसह वाइड-फील्ड निरीक्षणे देणार आहे. रोमन फक्त प्रतिमा गोळा करणार नाही. त्याचे काम म्हणजे ब्रह्मांडशास्त्र, एक्सोप्लॅनेट सर्व्हे, आणि दूरच्या विश्वाच्या मोठ्या प्रमाणातील सांख्यिकीय अभ्यासांना आधार देऊ शकतील असे डेटा संच तयार करणे. त्यासाठी केवळ संवेदनशीलच नव्हे, तर दीर्घ मोहिमांमध्ये स्थिर आणि अंदाज करण्याजोगी ऑप्टिक्स लागतात.

रोमनचे विज्ञानक्षेत्र अपवादात्मकपणे विस्तृत आहे

रोमनसाठी नासाची उद्दिष्टे अनेक प्रमुख आघाड्या व्यापतात. त्यातील सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे डार्क मॅटर आणि डार्क एनर्जीचा अभ्यास, जे विश्वाची रचना आणि विस्ताराचा इतिहास घडवणारे, परंतु नीटसे न समजलेले घटक मानले जातात. रोमन थेट प्रतिमांकन आणि गुरुत्वीय मायक्रोलेंसिंग या दोन्ही मार्गांनी एक्सोप्लॅनेट शोधेल अशीही अपेक्षा आहे, ज्यामुळे इतर अंतराळ वेधशाळांसोबत त्याला स्वतंत्र भूमिका मिळते.

ही व्यापकता रोमनला उल्लेखनीय बनवते. वेब अत्यंत संवेदनशील निरीक्षणांसाठी निवडलेल्या लक्ष्यांवर लक्ष केंद्रित करतो, तर रोमन आकाशातील मोठ्या भागांचे कार्यक्षमतेने सर्वेक्षण करण्यासाठी तयार केला आहे. प्रत्यक्षात, याचा अर्थ रोमन खगोलशास्त्रज्ञांना मोठ्या लोकसंख्या, नमुने, आणि अपवाद ओळखण्यात मदत करू शकतो, अशा प्रमाणावर जे अरुंद-क्षेत्रातील उपकरणांना जुळवणे कठीण जाते.

पुढचा थांबा: केनेडी स्पेस सेंटर

अंतिम आरसा तपासणी पूर्ण झाल्यानंतर, नासा हा टेलिस्कोप फ्लोरिडातील केनेडी स्पेस सेंटरकडे पाठवण्यासाठी तयारी करत आहे. स्रोत मजकुरात म्हटले आहे की ही मोहीम सप्टेंबर 2026 मध्ये प्रक्षेपित होण्याचे नियोजन आहे. ही वेळापत्रक रोमनला निकट भविष्यातील सर्वाधिक लक्षवेधी अवकाश-विज्ञान प्रक्षेपणांपैकी एक बनवते.

अंतराळात गेल्यानंतर, रोमन सूर्य-पृथ्वी लॅग्रेंज बिंदू 2, म्हणजेच L2, कडे जाण्याची अपेक्षा आहे, जो पृथ्वीपासून सुमारे 1.5 दशलक्ष किलोमीटर दूर आहे. L2 हा प्रमुख वेधशाळांसाठी पसंतीचा ठिकाण बनला आहे, कारण तो तुलनेने स्थिर गुरुत्वीय वातावरण देतो आणि इतर कक्षीय पर्यायांच्या तुलनेत स्टेशन-कीपिंग अधिक कार्यक्षम करतो. जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोपही तिथेच कार्यरत आहे.

मोठ्या वेधशाळांना उष्णताजन्यदृष्ट्या स्थिर वातावरण, अंदाज करण्याजोग्या दिशा-सूचना स्थिती, आणि व्यवस्थापनक्षम इंधन बजेट आवश्यक असल्याने हे स्थान महत्त्वाचे आहे. L2 हे संयोजन देते, म्हणूनच ते खोल अंतराळ खगोलशास्त्रासाठी इतके महत्त्वाचे केंद्र बनले आहे.

मोहिमेसाठी एक व्यावहारिक वळण

रोमन संघासाठी आरशाची अंतिम तपासणी ही एक प्रतीकात्मक मर्यादाही आहे. नासाच्या गोडार्डमध्ये रोमनचे ऑप्टिकल टेलिस्कोप असेंब्ली मॅनेजर जे. स्कॉट स्मिथ यांनी या क्षणाचे वर्णन असे केले की अभियांत्रिकी संघ टेलिस्कोपकडे शेवटच्या वेळी पाहणार आहे, त्यानंतर तो “मानवतेच्या डोळ्यां”मध्ये रूपांतरित होईल. या वाक्यांशामागे निर्मिती आणि प्रमाणीकरणापासून वाहतूक, एकत्रीकरण, आणि प्रक्षेपण कार्यांकडे होणारा ठोस बदल दडलेला आहे.

अशा बदलाच्या टप्प्यावरच अनेकदा एखाद्या मोहिमेचा स्वभाव बदलतो. वर्षानुवर्षे चाललेल्या डिझाइन आढावे, घटकांचे काम, आणि चाचणी मोहिमांनंतर उलटी गणती, तसेच हाताळणी, पाठवणी, आणि अंतिम एकत्रीकरणाशी संबंधित जोखीम व्यवस्थापन सुरू होते. दीर्घकाळ अभियांत्रिकी प्रकल्प राहिलेला टेलिस्कोप आता कार्यरत वैज्ञानिक संपत्ती बनू लागतो.

हा टप्पा आत्ताच का महत्त्वाचा आहे

खगोलशास्त्र आज एकल, सर्व-उद्देशीय प्रमुख वेधशाळांपेक्षा परस्परपूरक वेधशाळांमुळे अधिक ठरतो आहे, अशा काळात रोमन येत आहे. वेब खोल, लक्ष्यित निरीक्षणांद्वारे इन्फ्रारेड खगोलशास्त्राचे रूपांतर करत आहे, तर जमिनीवरील सर्वेक्षणे विशाल आकाश कॅटलॉग तयार करत आहेत. रोमनची भूमिका खोली आणि व्याप्ती यांच्यात पूल बांधण्याची आहे, विस्तृत-क्षेत्रातील अंतराळ-आधारित दृश्य देण्याची जी नव्या शोधांना चालना देण्यासाठी आणि विद्यमान मॉडेल्स सुधारण्यासाठी पुरेशी शक्तिशाली असेल.

आरशाची तपासणी परिपूर्ण प्रक्षेपण मोहीम किंवा त्रुटीरहित मिशनची हमी देत नाही, पण ती सूचित करते की रोमनच्या सर्वात महत्त्वाच्या घटकांपैकी एकाने उड्डाण-तयारीतील एक मुख्य अडथळा पार केला आहे. डार्क एनर्जीचा अभ्यास, एक्सोप्लॅनेटचे प्रतिमांकन, आणि आकाशगंगा उत्क्रांतीचे नकाशे तयार करण्यासाठी नवी साधने येण्याची वाट पाहणाऱ्या संशोधकांसाठी हे महत्त्वाचे पाऊल आहे.

जर उर्वरित एकत्रीकरण आणि प्रक्षेपण टप्पे नियोजनानुसार पार पडले, तर रोमन लवकरच दीर्घकाळ वचन दिलेल्या क्षमतेतून कार्यरत वेधशाळेत रूपांतरित होऊ शकतो. आता त्याचा मुख्य आरसा उड्डाणासाठी मंजूर झाला आहे, त्यामुळे ती शक्यता खूपच जवळ आली आहे.

हा लेख Universe Today च्या वार्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.