अमेरिकेचे उत्सर्जन वाढल्याने हवामानाचा अंदाज अधिकच बिघडल्याचे UN अहवालात म्हटले आहे

UNच्या ताज्या मूल्यांकनात बिघडत चाललेले चित्र

Phys.orgने उद्धृत केलेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या पर्यावरण कार्यक्रमाच्या नव्या अद्ययावतानुसार, हवामान बदलाशी लढण्यात जगाची पीछेहाट होत आहे. उष्णता अडकवून ठेवणारे उत्सर्जन कमी करण्याची देशांची सध्याची आश्वासने पूर्ण झाली तरी, वर्षभरापूर्वी याच वैज्ञानिक पथकाने केलेल्या अंदाजापेक्षा अधिक उष्ण परिणाम दिसेल, असे मूल्यांकनात म्हटले आहे.

या परिस्थितीत पृथ्वीचे तापमान सध्याच्या पातळीपेक्षा आणखी 2.2 अंश फॅरेनहाइट, म्हणजे 1.2 अंश सेल्सिअस, वाढेल, असे अहवालात म्हटले आहे. हा अंदाज मागील वर्षाच्या अंदाजापेक्षा सुमारे 0.2 अंश फॅरेनहाइट किंवा 0.1 अंश सेल्सिअस अधिक आहे. हा बदल लहान वाटू शकतो; मात्र सरकारांनी हवामानविषयक प्रयत्न कमकुवत करण्याऐवजी अधिक कडक करण्याची गरज असताना अपेक्षित परिणाम चुकीच्या दिशेने जात असल्याने हे अद्ययावत मूल्यांकन महत्त्वाचे ठरते.

या खराब अंदाजामागे दोन कारणे असल्याचे अहवालात नमूद केले आहे: Paris Agreement मधून अमेरिकेची औपचारिक माघार आणि ऐतिहासिक उत्सर्जनांचे सुधारित अंदाज. 2025 मध्ये अमेरिकेतील उत्सर्जनवाढ इतर देशांतील बदलांपेक्षा अधिक होती, असेही अहवालात नमूद केले आहे.

अमेरिकेतील वाढ इतर ठिकाणच्या बदलांपेक्षा अधिक

20 सर्वात मोठ्या अर्थव्यवस्थांमध्ये अमेरिकेव्यतिरिक्त प्रत्येक देशाने कार्बन प्रदूषण कमी केले किंवा कोळसा, तेल आणि वायू जाळल्यामुळे होणाऱ्या उत्सर्जनाची वाढ मंदावली, असे UNच्या अद्ययावतात म्हटले आहे. 2025 मध्ये अमेरिकेतील वाढ 133 मेगाटन कार्बन-डायऑक्साइड समतुल्य असल्याचा अंदाज आहे.

हा आकडा इतर ठिकाणच्या एकत्रित वाढीपेक्षा अधिक होता. अहवालानुसार 124 देशांमध्ये उत्सर्जन वाढले, तर बहुतेक युरोपीय देशांसह 63 देशांमध्ये ते घटले. उत्सर्जन वाढलेल्या देशांनी 2025 मध्ये कार्बन डायऑक्साइडचे 189 दशलक्ष टन अधिक उत्सर्जन केले; त्यापैकी 70 टक्के वाढ अमेरिकेमुळे झाली, असे अहवालात म्हटले आहे.

उद्धृत विश्लेषणानुसार, अमेरिकेतील वाढीमागे विजेची वाढती मागणी आणि कोळशावर आधारित वीज निर्मितीतील पुनरागमन कारणीभूत आहे. हे निष्कर्ष महत्त्वाचे आहेत, कारण वीज क्षेत्रातील निर्णय अल्पकालीन उत्सर्जनाच्या एकूण प्रमाणावर तसेच राष्ट्रीय हवामानविषयक आश्वासनांच्या टिकाऊपणावर परिणाम करतात. वीज निर्मितीत कोळशाकडे परतल्यास कार्बन प्रदूषण झपाट्याने वाढू शकते, कारण वीजेसाठी कोळसा जाळताना मोठ्या प्रमाणात उत्सर्जन होते.

Paris Agreement मधून माघार का महत्त्वाची आहे

Paris Agreement हा राष्ट्रीय उत्सर्जन-कपात आश्वासनांवर आधारित आहे. केवळ एका देशाचे उत्सर्जन वाढले, एवढाच UN अहवालाचा निष्कर्ष नाही; राष्ट्रीय आश्वासनांचा समूह तापमानवाढ रोखू शकतो की नाही, याचे मूल्यांकन करण्यासाठी वापरले जाणारे चित्र अमेरिकेच्या माघारीमुळे बदलले आहे, हा त्याचा गाभा आहे.

हवामानाचे अंदाज संचयी स्वरूपाचे असतात: तापमानवाढ एखाद्या एका वर्षावर नव्हे, तर कालांतराने सोडल्या जाणाऱ्या उष्णता अडकवणाऱ्या वायूंच्या एकूण प्रमाणावर अवलंबून असते. त्यामुळे ऐतिहासिक उत्सर्जनांचे सुधारित अंदाज आणि सध्याच्या उत्सर्जनातील बदल—दोन्ही अद्ययावत निकालासाठी महत्त्वाचे आहेत. यापैकी कोणत्याही मोजमापात झालेली घसरण जगाला अधिक महत्त्वाकांक्षी तापमान परिणामांच्या मर्यादेत राहण्यासाठी उपलब्ध अवकाश कमी करते.

अंदाजित तापमानवाढ कमी करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या कृतीच्या पातळी आणि आश्वासनांमधील कायम असलेली दरीही या मूल्यांकनात अधोरेखित करण्यात आली आहे. अहवालात वर्णन केल्याप्रमाणे, सध्याची आश्वासने पूर्णपणे अंमलात आणली तरी पृथ्वी आजच्या तापमानापेक्षा अधिक तापमानवाढीच्या मार्गावरच राहील. आश्वासने देणे हे आव्हानाचा केवळ एक भाग आहे; प्रत्यक्षात उत्सर्जन कमी होईल की नाही हे धोरणे, ऊर्जा गुंतवणूक आणि अंमलबजावणी ठरवतात.

या अद्ययावत माहितीमधून काय स्पष्ट होते

• देशांनी उत्सर्जन-कपातीची जाहीर आश्वासने पूर्ण केली तर सध्याच्या तापमानापेक्षा 1.2 अंश सेल्सिअस अतिरिक्त तापमानवाढ होईल, असा UNच्या मूल्यांकनाचा अंदाज आहे.
• हा अंदाज गेल्या वर्षी याच वैज्ञानिक पथकाने दिलेल्या अंदाजापेक्षा 0.1 अंश सेल्सिअसने अधिक खराब आहे.
• या बदलाची कारणे म्हणून Paris Agreement मधून अमेरिकेची माघार आणि ऐतिहासिक उत्सर्जनांचे सुधारित अंदाज अहवालात नमूद केले आहेत.
• विजेची मागणी आणि कोळशावरील वीज निर्मितीतील पुनरागमनामुळे 2025 मध्ये अमेरिकेचे उत्सर्जन 133 मेगाटन कार्बन-डायऑक्साइड समतुल्याने वाढले, असे अहवालात म्हटले आहे.

हवामानातील प्रगती ही निश्चित झालेली दिशा आहे, असे अहवाल मांडत नाही. उलट, धोरणात्मक निर्णय, ऊर्जेची मागणी आणि उत्सर्जनाचे लेखांकन अपेक्षित परिणाम कसे बदलू शकतात, याचे मोजमाप म्हणून सुधारित अंदाज सादर केला आहे. इशारा स्पष्ट आहे: अलीकडील घडामोडींमुळे अंदाजित तापमानाचा परिणाम चांगला नव्हे, तर अधिक खराब झाला आहे.

हा लेख Phys.orgच्या वृत्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.