सुपर एल निनोचा अंदाज जागतिक तापमानांना नव्या उच्चांकांकडे ढकलू शकतो

जलद गतीने तीव्र होत असलेला एल निनो पुढील दोन वर्षांसाठी दाव वाढवत आहे

बर्कले अर्थने अधोरेखित केलेल्या एका नव्या अंदाजानुसार, उष्णकटिबंधीय पॅसिफिकमध्ये सध्या विकसित होत असलेला एल निनो सुमारे 150 वर्षांच्या निरीक्षणांत दिसलेली सर्वात शक्तिशाली घटना ठरू शकतो. स्रोत अहवालात उद्धृत केलेल्या विश्लेषणानुसार, 14 अंदाज मॉडेल्समधील 90% सिम्युलेशन्स उष्णकटिबंधीय पॅसिफिकमधील समुद्रपृष्ठ तापमानातील विचलने आधुनिक नोंदीतील मोजमापांपेक्षा जास्त असतील असे सूचित करतात.

हा अंदाज सरासरीपेक्षा 3.6 अंश सेल्सिअस अधिक असलेल्या कमाल विचलनाकडे निर्देश करतो, जे 2015-16 च्या एल निनोदरम्यानच्या 2.75 अंश सेल्सिअसच्या आधीच्या विक्रमापेक्षा खूप जास्त आहे. हे भाकीत जर तंतोतंत ठरले, तर तो किरकोळ विक्रम ठरणार नाही. तो एक अपवादात्मक ठरेल, जो आधीच्या उच्चांकाला ठळक फरकाने मागे टाकेल आणि ग्रहाच्या सर्वात महत्त्वाच्या हवामान प्रणालींपैकी एकामध्ये असामान्यपणे शक्तिशाली खळबळीचा संकेत देईल.

याला महत्त्व आहे कारण एल निनो हा केवळ महासागरी नमुना नाही. तो जागतिक हवामानाचा एक प्रवर्धक आहे. उष्णकटिबंधात पूर्वेकडील वारे कमजोर झाल्यावर, पश्चिम प्रशांतमध्ये साचलेले उबदार पाणी पूर्वेकडे सरकते. पावसाचे नमुने त्या उष्णतेच्या मागोमाग जातात, वारे आणखी कमजोर होतात, आणि स्वतःलाच बळकटी देणारा अभिप्रत्यय चक्र सुरू होतो. परिणामी, दीर्घकालीन जागतिक तापमानवाढीच्या वर उष्णतेचा अतिरिक्त झटका बसतो, ज्याचे परिणाम पर्जन्य, दुष्काळ, वादळे, शेती आणि जगभरातील तीव्र उष्णतेवर उमटू शकतात.

बदलाच्या गतीकडे शास्त्रज्ञ का लक्ष देत आहेत

अंदाजाचा आवाका हीच एकमेव चिंता नाही. सध्याच्या घटनेचा वेग हेदेखील एक कारण आहे. स्रोत अहवालानुसार, मध्य-पूर्व पॅसिफिकमधील समुद्रपृष्ठ तापमान आधीच सरासरीपेक्षा 2.1 अंश सेल्सिअस अधिक झाले आहे. हे 1997-98 च्या एल निनोमध्ये त्याच टप्प्यावर दिसलेल्या 1.6 अंश वाढीपेक्षा खूप पुढे आहे; तो विशेषतः जलद विकासाचा मापदंड मानला जात होता.

व्यावहारिक अर्थाने, ही घटना असामान्य वेगाने अतिशय शक्तिशाली, किंवा “सुपर” एल निनो, टप्प्यात पोहोचल्यासारखी दिसते. एल निनो घटना सहसा वर्षाच्या उत्तरार्धात कमाल होतात, त्यामुळे सध्याचा वेग सूचित करतो की उशिरच्या शरद ऋतू किंवा हिवाळ्यापर्यंत कमाल पातळी गाठण्यापूर्वी वातावरण आणि महासागर प्रणालीला आणखी तीव्र होण्यासाठी अजूनही वाव असू शकतो.

बर्कले अर्थ विश्लेषणाने या सुरुवातीचे वर्णन “स्फोटक प्रारंभ” असे केले आहे. हे वर्णन महत्त्वाचे आहे कारण शक्तिशाली एल निनो घटना केवळ उष्णता समान रीतीने वाढवत नाहीत. त्या समाज आणि पायाभूत सुविधा शोषून घेण्यासाठी कठीण अशा प्रकारे हवामान नमुने बदलू शकतात. काही प्रदेशांत अधिक मुसळधार पाऊस आणि पूर येऊ शकतात, तर काही भाग दुष्काळ आणि वणव्याच्या जोखमीकडे वळू शकतात. स्रोत मजकूर विशेषतः दक्षिण आशियातील तीव्र पावसाशी संबंधित दुव्यांचा उल्लेख करतो, ज्यावरून पॅसिफिकची स्थिती या पातळीवर पोहोचताच प्रादेशिक धोके किती लवकर तीव्र होऊ शकतात हे अधोरेखित होते.

दीर्घकालीन तापमानवाढीवर अल्पकालीन धक्का

मूळ हवामान संदर्भ हा अंदाज विशेषतः परिणामकारक बनवतो. स्रोत अहवालानुसार, एल निनो आधीच प्रणालीत असलेल्या सुमारे 1.4 अंश सेल्सिअस जागतिक तापमानवाढीवर उष्णतेचा एक झटका जोडतो. याचा अर्थ हा कार्यक्रम स्थिर पार्श्वभूमीच्या हवामानावर परिणाम करत नाही. तो आधीच ऐतिहासिकदृष्ट्या उच्च असलेल्या पायाभूत तापमानाला अधिक तीव्र करत आहे.

बर्कले अर्थचा अंदाज आहे की 2027 मध्ये जागतिक तापमान प्री-इंडस्ट्रियल सरासरीपेक्षा 1.7 अंश सेल्सिअस जास्त असेल, ज्यामुळे 2024 मध्ये त्याच मापदंडाच्या तुलनेत 1.5 अंश सेल्सिअस जास्त असलेला आधीचा विक्रम मोडला जाईल. सध्याचा एल निनो इतक्या वेगाने वाढत असल्याने 2026 देखील आधी तो विक्रम आव्हान देऊ शकतो, असेही अहवालात म्हटले आहे.

ही आकडेवारी केवळ उष्ण वर्षांच्या वार्षिक यादींपेक्षा खूप महत्त्वाची आहे. ती सरकारे, वीज-सेवा, आरोग्य व्यवस्था आणि कृषी नियोजक निकटकालीन धोका कसा विचारात घेतात याला आकार देते. शक्तिशाली एल निनोने तात्पुरते वर ढकललेल्या जगात अधिक तीव्र उष्णतेच्या लाटा, पाणी व्यवस्थांवरील अधिक ताण आणि आधीच असुरक्षित प्रदेशांना एकाच वेळी अनेक हवामान धक्क्यांचा सामना करण्याची जास्त शक्यता असते.

अहवालात असेही नमूद केले आहे की 20 वर्षांची जागतिक तापमान सरासरी सुमारे एका वर्षात 1.5 अंश सेल्सिअस ओलांडण्याची शक्यता आहे. याचा अर्थ एकट्या एल निनोमुळे दीर्घकालीन मर्यादा ओलांडली जाते असे नाही. पण ते दाखवते की नैसर्गिक चंचलता ही तापमानवाढ मुख्य जागतिक मोजमापांमध्ये कधी स्पष्ट दिसेल याची वेळरेषा कशी वेगवान करू शकते.

हा अंदाज काय सांगतो आणि काय सांगत नाही

स्रोत साहित्य एक मजबूत अंदाज संकेत देते, पण तो अद्याप अंतिम शिखराचा प्रत्यक्ष निरीक्षण नाही. हंगाम पुढे गेल्यावर मॉडेल मार्गदर्शन अधिक घट्ट किंवा बदलू शकते. तरीही, अहवालात वर्णन केलेल्या प्रक्षेपणांचा भार लक्षवेधी आहे: हा असा प्रसंग नाही की फक्त काही अपवादात्मक सिम्युलेशन्स अत्यंत निकालाची मागणी करत आहेत. मध्यस्थ प्रक्षेपण स्वतः जुना विक्रम 0.8 अंश सेल्सिअसने ओलांडतो, असे सांगितले जाते.

ही फरकरेषा स्पष्ट करते की या अंदाजाने लक्ष का वेधले. शास्त्रज्ञ नियमितपणे अनिश्चिततेसह काम करतात, पण ते क्वचितच एखाद्या हवामान प्रक्षेपणाचे खरोखर धक्कादायक असे वर्णन करतात. या प्रकरणात, मध्यवर्ती अपेक्षा स्वतःच विलक्षण आहे, केवळ वितरणाच्या टोकाला असलेली नाही.

अहवाल प्रत्येक प्रादेशिक परिणाम स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न करत नाही. एल निनोचे परिणाम भूगोल, ऋतू आणि इतर हवामान घटकांशी होणाऱ्या परस्परसंवादानुसार बदलतात. पण तो हे ठामपणे सिद्ध करतो की आता सुरू असलेली महासागर-वातावरणाची मांडणी असामान्यपणे तीव्र, असामान्यपणे जलद, आणि येत्या महिन्यांत जागतिक तापमानावर परिणाम करणारी आहे.

व्यापक परिणाम

जर ही घटना अपेक्षेनुसार घडली, तर हा एल निनो येणाऱ्या वर्षांसाठी हवामान विज्ञान आणि धोरण चर्चांमध्ये एक संदर्भबिंदू ठरेल. मानवनिर्मित तापमानवाढीचे परिणाम नैसर्गिक चंचलता कशी वाढवू शकते, हे तो केवळ संकल्पनेत नाही तर अतिशय कमी कालावधीत विक्रमी तापमान आणि वाढलेल्या हवामान धोक्यांच्या रूपात दाखवेल.

संशोधकांसाठी ही घटना अंदाजकौशल्य आणि हवामान कारणमिमांसेची कसोटी आहे. धोरणकर्त्यांसाठी ही उष्णता, पाणी, पिके, विमा तोटे आणि आपत्ती प्रतिसाद हाताळणाऱ्या प्रणालींची ताण-चाचणी आहे. आणि व्यापक जनतेसाठी, हवामान प्रणाली प्रवाहासोबतच उड्यांमध्येही बदलू शकते याची आठवण आहे.

पुढील काही महिने ठरवतील की हा अंदाजित “गॉडझिला” एल निनो आता दर्शविल्या जात असलेल्या पातळ्यांपर्यंत पोहोचतो की नाही. पण त्याच्या शिखरापूर्वीही, पॅसिफिकमधून येणारा संकेत 2026 च्या उर्वरित काळासाठी आणि 2027 साठी अपेक्षा बदलण्यासाठी पुरेसा मजबूत आहे.

हा लेख New Scientist च्या वार्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.