प्रत्येक जिवंत cell एका boundaryवर अवलंबून असतो. Lipid membrane cellमधील अंतर्गत chemistryला बाहेरील वातावरणापासून वेगळे करते, आत काय येते आणि बाहेर काय जाते हे व्यवस्थित करण्यास मदत करते आणि reactions होण्यासाठी मर्यादित जागा उपलब्ध करून देते. जीवनाची सुरुवात अभ्यासणाऱ्या researchersसमोर ही साधी वाटणारी boundary एक मोठी शक्यता मांडते: जीवनाकडे जाणारे पहिले आवश्यक पाऊल self-copying genetic molecule नसून एक bubble असू शकते.

या विचाराला lipid-first hypothesis म्हणतात. Membrane-like compartmentsनी विखुरलेल्या prebiotic chemistryला persistence, selection आणि अखेरीस evolutionक्षम systemsमध्ये रूपांतरित करण्यास मदत केली असावी, हा त्याचा मध्यवर्ती दावा आहे. जीवन कसे सुरू झाले याचा अंतिम निष्कर्ष ही hypothesis देत नाही. त्याऐवजी, जीवनाशी जोडल्या जाणाऱ्या chemistryपूर्वी container आवश्यक होता का, असा प्रश्न विचारून ती प्रश्नाचा क्रम बदलते.

एक container महत्त्वाचा का असतो

आधुनिक जीवनाच्या केंद्रस्थानी membraneने वेढलेली chemistry असलेला cell आहे. Modern cells असंख्य reactions करतात आणि गुंतागुंतीच्या biochemical machineryच्या मदतीने त्यांच्या membranes टिकवून ठेवतात. Early cells अस्तित्वात असतील तर त्या अधिक साध्या असतील. मात्र त्यांनाही एका मूलभूत physical problemचा सामना करावा लागला असता: उघड्या पाण्यात molecules पसरून जातात.

Boundary नसल्यास, उपयुक्त reaction systemमध्ये सहभागी होऊ शकणारे molecules अतिशय dilute होऊ शकतात किंवा एकमेकांपासून दूर वाहून जाऊ शकतात. Compartment materialsना कमी volumeमध्ये एकत्र आणतो, त्यामुळे ते वारंवार interact होण्याची शक्यता वाढते. University of California, Santa Cruzमधील astrobiologist Bruce Damer हा logic स्पष्टपणे मांडतात: chemistry पुरेशी organized होण्यापूर्वी तिला containerची गरज असते.

Lipids अशा containersसाठी promising candidates आहेत, कारण अनेक lipidsमध्ये एकाच moleculeमध्ये दोन परस्परविरोधी properties असतात. एक टोक पाण्याकडे आकर्षित होते, तर दुसरे पाण्यापासून दूर राहते. Watery environmentsमध्ये ही रचना lipidsना membrane-like structuresमध्ये assemble होण्यास प्रवृत्त करू शकते. या structures bubbles तयार करू शकतात, ज्यांना अनेकदा vesicles म्हटले जाते; त्यांचा आतील भाग बाहेरील भागापेक्षा वेगळा असतो.

Lipid-first proposal

Lipid-first framework या आरंभीच्या bubblesना life’s emergenceमधील active participants मानतो; अधिक महत्त्वाच्या moleculesना ठेवणाऱ्या passive bags म्हणून नव्हे. Membrane chemicalsना concentrate करू शकते, काही reactionsना आसपासच्या environmentपासून वाचवू शकते आणि वेगळी chemistry शक्य होईल अशी local setting तयार करू शकते.

या विचाराचे काही समर्थक आणखी पुढे जातात: bubblesच्या systemsने heredityचा primitive form दाखवला असावा, असा त्यांचा युक्तिवाद आहे. Modern organisms DNA आणि RNAसारख्या moleculesद्वारे information pass करतात; त्यांच्या sequencesची copy करता येते. Lipid-first viewनुसार, मात्र, एक मोठी chemical system compartmentsच्या पिढ्यांमध्ये traits पुढे नेऊ शकते.

विशिष्ट bubbleची composition आणि behavior तिच्या descendantsच्या composition आणि behaviorवर परिणाम करू शकत होती का, हा प्रश्न आहे. एखाद्या प्रकारची vesicle अधिक सहज तयार होत असे, जास्त काळ intact राहत असे किंवा उपयुक्त internal chemistryला चालना देत असे, तर योग्य conditionsमध्ये ती properties अधिक सामान्य होऊ शकली असती. सुरुवातीपासून modern genetic machineryची गरज नसतानाही selectionकडे जाणारा हा एक मार्ग ठरू शकला असता.

काही वैज्ञानिकांचा विश्वास आहे की जीवनाची सुरुवात lipid containerपासून झाली. Mark Belan/ Quanta Magazine
काही वैज्ञानिकांचा विश्वास आहे की जीवनाची सुरुवात lipid containerपासून झाली. Mark Belan/ Quanta Magazine

Puddleपासून protocellपर्यंत

या प्रस्तावाची कल्पना early Earthवरील एका watery environmentपासून सुरू होऊ शकते, जिथे लहान organic moleculesचे विविध mixture होते. काही local chemistryमधून तयार झाले असतील; इतर dust किंवा meteoritesमधून आले असतील. त्यांच्यात water-attracting आणि water-repelling भाग असलेले amphiphilic molecules होते.

Conditions बदलल्यावर हे molecules membranes आणि closed compartmentsमध्ये organize होऊ शकतात. तयार झालेले bubbles जिवंत नसू शकतात आणि प्रत्येक vesicle proto-organism आहे, असे hypothesis सुचवत नाही. महत्त्वाची बाब अशी की compartments अशी setting तयार करतात जिथे chemistry यापुढे एकसारखी dispersed राहत नाही.

एखाद्या bubbleमधील lipids आणि enclosed materialsचे विशिष्ट mix तिच्या behaviorवर परिणाम करू शकते. ती अधिक किंवा कमी stable असू शकते, grow किंवा divide होण्याची शक्यता बदलू शकते किंवा molecules retain करण्यात अधिक किंवा कमी effective असू शकते. या propertiesचा पुढील bubblesच्या स्वरूपावर परिणाम होत असेल, तर ordinary chemistry आणि selectionमधून जाऊ शकणाऱ्या systemsमध्ये researchersना एक संभाव्य bridge दिसू शकतो.

Genesपूर्वी evolution?

Evolutionसाठी variation, persistence आणि traits pass on करण्याचा मार्ग आवश्यक असतो. Modern biology हे काम अत्यंत sophisticated genetic systemsच्या माध्यमातून करते. Inheritanceचा त्यापूर्वीचा, कमी अचूक प्रकार compartments आणि chemical networksच्या स्तरावर अस्तित्वात असू शकला असता का, असा प्रश्न lipid-first hypothesis विचारते.

हा एक demanding proposition आहे. Membraneने केवळ bubble तयार करून चालणार नाही; growth आणि divisionदरम्यान beneficial features टिकून राहतील अशा plausible processशी तिचा संबंध असावा लागेल. Information-bearing chemistryच्या उदयासोबतही तिला coexist करावे लागेल. त्यामुळे lipid-first scenario RNA, DNA किंवा इतर candidate early polymersचे महत्त्व नाकारत नाही. ती membrane compartmentsना कथेच्या सुरुवातीला किंवा त्या moleculesसोबत mutually reinforcing processमध्ये ठेवते.

“Life” एका निर्णायक घटनेतच प्रकट झाली नसावी, हेही हा concept दाखवतो. त्याऐवजी compartmentalization, chemical concentration, energy use, reproduction आणि heredity अशा अनेक capabilities हळूहळू जमा झाल्या असाव्यात. Origin-of-life hypotheses या transitionच्या वेगवेगळ्या भागांवर भर देतात.

दृष्टिकोनातील उपयुक्त बदल

Lipid-first thinkingचे आकर्षण असे की ते overlooked constraintकडे लक्ष वेधते. Life म्हणजे केवळ reactions किंवा instructionsचा संग्रह नाही; ते environmentपासून वेगळे असलेले organized physical system आहे. बाहेरील जगाशी exchange सुरू ठेवत membrane हे separation पुरवते.

पहिले जीवन lipids, genetic molecules किंवा processesच्या combinationमधून सुरू झाले की नाही, हे अद्याप unresolved आहे. Source material lipid-first hypothesisला एका foundational problemचे उत्तर म्हणून मांडते; settled account म्हणून नाही. Early chemistry life-like होण्यापूर्वी तिला एकत्र येण्यासाठी जागेची गरज भासली असावी, हे दाखवून boundaryला वैज्ञानिकदृष्ट्या केंद्रस्थानी आणण्यात तिचे महत्त्व आहे.

हा लेख Quanta Magazineच्या reportingवर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.

Originally published on quantamagazine.org