दीर्घकालीन कंबरदुखीची तीव्रता मेंदूच्या जाळ्याशी संबंधित आढळली

अभ्यासाने दीर्घकालीन कंबरदुखीच्या तीव्रतेचा मेंदूच्या default mode network शी संबंध जोडला

British Journal of Anaesthesia मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या अभ्यासानुसार, हालचालींमुळे वाढणाऱ्या दीर्घकालीन खालच्या कंबरेच्या वेदनेत आत्मपरीक्षण आणि मन भटकण्याशी सामान्यतः संबंधित असलेले मेंदूचे जाळे सहभागी असू शकते.

अभ्यासात दीर्घकालीन खालच्या कंबरेच्या दुखण्याचा त्रास असलेल्या 114 प्रौढांची functional magnetic resonance imaging, किंवा fMRI, वापरून तपासणी करण्यात आली. हालचालींमुळे वाढलेली वेदना मेंदूच्या default mode network मधील वाढलेल्या क्रियाशीलतेशी संबंधित असल्याचे संशोधकांना आढळले.

हा निष्कर्ष महत्त्वाचा आहे, कारण गरम पृष्ठभागाला स्पर्श केल्याने किंवा गुडघ्याला धक्का लागल्याने होणाऱ्या तात्पुरत्या वेदनेसारख्या तीव्र वेदनेच्या वेळी default mode network साधारणपणे कमी सक्रिय होते. दीर्घकालीन वेदनेची तीव्रता वेदनादायक संवेदना ओळखणाऱ्या प्रणालींच्या पलीकडील प्रक्रियांवरही अवलंबून असू शकते, असे हा निष्कर्ष सूचित करतो.

तीव्र वेदनेपेक्षा वेगळा नमुना

दीर्घकालीन खालच्या कंबरेची वेदना साधारणपणे किमान तीन महिने टिकणारी वेदना म्हणून परिभाषित केली जाते आणि जगभरातील अपंगत्वाचे हे एक प्रमुख कारण आहे. शास्त्रज्ञांनी दीर्घकालीन वेदनेचा संबंध मेंदूतील क्रियाशीलतेतील बदलांशी यापूर्वी जोडला आहे. मात्र, दैनंदिन हालचालींमुळे सतत असलेली वेदना अचानक वाढते तेव्हा काय घडते, याबद्दल कमी माहिती आहे.

default mode network हे परस्परांशी जोडलेल्या मेंदूच्या भागांचे जाळे आहे. आत्मपरीक्षण आणि मन भटकणे यांसह अंतर्गत विचारांच्या वेळी ते सक्रिय असते. नव्या संशोधनात हालचालींमुळे निर्माण होणाऱ्या वेदनेशी त्याचा संबंध अनपेक्षित होता, कारण तीव्र वेदना सामान्यतः या जाळ्याच्या कमी क्रियाशीलतेशी संबंधित असते.

fMRI थेट मज्जासंस्थेची क्रियाशीलता मोजत नाही. त्याऐवजी, ते रक्तप्रवाहातील बदल नोंदवते, ज्यांचा संशोधक मेंदूच्या क्रियाशीलतेचा अप्रत्यक्ष निर्देशक म्हणून वापर करतात. हा फरक महत्त्वाचा आहे: अभ्यास वेदनेच्या तीव्रतेचा आणि जाळ्याच्या क्रियाशीलतेचा संबंध दाखवतो; हे जाळेच वेदना निर्माण करते, असे सिद्ध करत नाही.

या निष्कर्षांचा अर्थ काय असू शकतो?

तीव्र, अल्पकालीन वेदनेपेक्षा दीर्घकालीन वेदनेची प्रक्रिया वेगळ्या पद्धतीने होऊ शकते, या कल्पनेला संशोधकांचे निरीक्षण पाठिंबा देते. खाली वाकणे किंवा किराण्याची पिशवी उचलणे यांसारख्या सामान्य कृतींमुळे वाढणारी वेदना, वेदनांच्या संवेदनांशी संबंधित यंत्रणांसोबत व्यक्तीच्या अंतर्गत आत्मभानाशी निगडित मेंदूच्या प्रक्रियांनाही सक्रिय करू शकते.

हा अभ्यास नवा उपचार निश्चित करत नाही आणि दीर्घकालीन खालच्या कंबरेच्या दुखण्याचे एकमेव स्पष्टीकरण default mode network आहे, असेही दाखवत नाही. हालचालीमुळे सततची वेदना वाढते त्या प्रसंगांशी संबंधित मेंदू-जाळ्याचा नमुना ओळखून भविष्यातील संशोधनाचा प्रश्न अधिक नेमका करणे, हे त्याचे योगदान आहे.

महत्त्वाच्या मर्यादा

मेंदूच्या प्रतिमांकन अभ्यासांमधून लक्षणे आणि क्रियाशीलतेच्या नमुन्यांतील संबंध दिसू शकतात; मात्र हे नमुने का निर्माण होतात, हे ते स्वतःहून ठरवू शकत नाहीत. दीर्घकालीन कंबरदुखी काल्पनिक किंवा केवळ मानसिक आहे, असा अर्थ या निष्कर्षांमधून काढू नये. नोंदवलेले मेंदूतील बदल हे वेदनेच्या तीव्रतेदरम्यान दिसणाऱ्या जैविक प्रक्रियेचा भाग आहेत.

हा निष्कर्ष दीर्घकालीन वेदना असलेल्या इतर गटांमध्येही दिसतो का, काळानुसार बदलतो का आणि हालचालींमुळे वाढणाऱ्या वेदनेच्या व्यवस्थापनासाठी अधिक लक्षित उपायांना तो मदत करू शकतो का, हे तपासण्यासाठी पुढील संशोधन आवश्यक आहे.

• या संशोधनात दीर्घकालीन खालच्या कंबरेच्या दुखण्याचा त्रास असलेले 114 प्रौढ सहभागी झाले.
• हालचालींमुळे निर्माण होणाऱ्या वेदनेच्या तपासणीदरम्यान सहभागींचे fMRI करण्यात आले.
• default mode network मधील वाढलेली क्रियाशीलता वेदनेच्या तीव्रतेशी संबंधित होती.
• अभ्यास संबंध दाखवतो; कारण सिद्ध करत नाही.

हा लेख Live Science च्या वृत्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.