युक्रेनियन F-16 ने पहिल्यांदाच नोंदवलेली हवा-ते-हवा किल मिळवली

युक्रेनियन F-16 हवाई संरक्षणातून हवाई लढाईकडे वळले

अमेरिकेच्या जॉइंट चीफ्स ऑफ स्टाफचे अध्यक्ष जनरल डॅन केन यांच्या साक्ष्यानुसार, युक्रेनच्या F-16 ताफ्याने आपली पहिली नोंदवलेली हवा-ते-हवा किल मिळवली आहे. सेनेट अ‍ॅप्रोप्रिएशन्स कमिटीच्या सुनावणीत बोलताना केन म्हणाले की एका युक्रेनियन F-16 ने अलीकडेच एका रशियन लढाऊ विमानाला पाडले, आणि त्यांनी या घटनेचे वर्णन गेल्या दोन वर्षांत कीव्हचे स्तरित हवाई संरक्षण जाळे लक्षणीयरीत्या परिपक्व झाल्याचा पुरावा असे केले.

हे विधान महत्त्वाचे आहे, कारण युद्धात प्रवेश केल्यापासून युक्रेनचे F-16 मुख्यतः बचावात्मक मोहिमांशी जोडले गेले होते. आतापर्यंत ही विमाने रशियन लढाऊ विमानांचा थेट पाठलाग करण्याऐवजी येणारी ड्रोन आणि क्रूझ क्षेपणास्त्रे अडवण्यासाठी वापरली जात होती. यशस्वी हवा-ते-हवा लढत हे सूचित करते की युक्रेन केवळ पाश्चात्य विमाने युद्धस्थितीत टिकवून ठेवत नाही, तर त्यांना अधिक व्यापक आणि महत्त्वाकांक्षी कार्यकारी चित्रातही समाविष्ट करत आहे.

केन यांनी आपल्या टिप्पणीमध्ये रशियन विमानाचा प्रकार ओळखून सांगितला नाही. मात्र, स्रोत सामग्रीनुसार, युक्रेनच्या हवाई दलाने जुलैच्या सुरुवातीला पूर्व आघाडीवर एका रशियन Su-35 ला पाडल्याची घोषणा केली होती. त्या अहवालाच्या वेळी रशियाच्या संरक्षण मंत्रालयाने तो तोटा मान्य केला नव्हता, तर टेलिग्रामवरील काही रशियन-समर्थक लष्करी ब्लॉगर्सनी Su-35 कोसळल्याचे आणि पायलट इजेक्ट करून वाचल्याचे सांगितले. इतर रशियन चॅनेल्सनी F-16 नव्हे, तर Patriot हवाई संरक्षण बॅटरी जबाबदार असल्याचा दावा केला.

नोंदवलेली किल का वेगळी ठरते

नोंदवलेला हा पाडाव विशेष आहे, कारण तो दोन्ही विमानांमधील तोलाबाबतच्या नेहमीच्या गृहितकांच्या विरुद्ध जातो. युक्रेनचे F-16 हे नेदरलँड्स आणि डेन्मार्कसह देशांकडून मिळालेले जुने A आणि B मॉडेल आहेत. स्रोत मजकुरानुसार, ही 1970 आणि 1980 च्या दशकातील पुनर्बांधलेली एअरफ्रेम्स आहेत, त्यामुळे ती सध्याच्या इतरत्र सेवेत असलेल्या नव्या आवृत्त्यांपेक्षा F-16 च्या पूर्वीच्या पिढ्यांच्या अधिक जवळ आहेत.

याउलट, रशियन Su-35S ला मॉस्कोच्या सर्वात प्रगत लढाऊ विमानांपैकी एक म्हटले जाते. स्रोतानुसार, त्याचे रडार युक्रेनच्या F-16 वर बसवलेल्या रडारपेक्षा लढाऊ विमान-आकाराची लक्ष्ये खूपच जास्त अंतरावर शोधू शकते. तसेच, Su-35 च्या अधिक लांब पल्ल्याच्या हवा-ते-हवा क्षेपणास्त्रांना AIM-120 क्षेपणास्त्रांपेक्षा अंतराचा फायदा असल्याचाही उल्लेख केला आहे, जी युक्रेनकडे असल्याचे मानले जाते.

कागदावर पाहता, यामुळे दीर्घ पल्ल्याच्या लढतीत रशियन विमानाला वरचष्मा मिळायला हवा. म्हणूनच ही नोंदवलेली चकमक केवळ एका तांत्रिक यशापेक्षा अधिक अर्थपूर्ण आहे. ती सूचित करते की पायलटचे कौशल्य, मोहिमेचे नियोजन, बाह्य लक्ष्यनिर्देशन आणि व्यापक हवाई संरक्षण रचना किमान काही हार्डवेअर तोटे भरून काढू शकतात. आधुनिक हवाई युद्धात निर्णायक घटक बहुतेक वेळा एक विमान नसते, तर ते सेन्सर्स, क्षेपणास्त्र बॅटऱ्या, कमांड नेटवर्क्स आणि इतर विमानांशी किती प्रभावीपणे जोडलेले आहे हे असते.

केन यांच्या टिप्पण्या नेमक्या त्या दिशेने होत्या. त्यांनी या घटनेकडे स्वतंत्र विजय म्हणून कमी, तर युक्रेनची देशांतर्गत संरक्षण उत्पादन क्षमता वाढविण्याची आणि स्तरित संरक्षण प्रणाली उभारण्याची क्षमता याचे संकेत म्हणून अधिक पाहिले. हे महत्त्वाचे आहे कारण ते F-16 किलला मोठ्या कथेमध्ये बसवते: दीर्घकाळ चालणाऱ्या युद्धाच्या ताणाखालीही कार्यरत राहू शकेल अशी लवचिक प्रणाली बनवण्यासाठी युक्रेन दान मिळालेल्या प्रणाली आणि स्थानिक उद्योग यांचे मिश्रण तयार करण्याचा प्रयत्न करत आहे.

मोठ्या हवाई संरक्षण मोहिमेचा भाग

स्रोत मजकुरानुसार, युक्रेनच्या F-16 ने जवळपास 3,000 रशियन ड्रोन आणि क्षेपणास्त्रांपैकी 2,200 पाडली आहेत, जी विमानांनी अडवली. युद्धातील धुंदी आणि प्रत्यक्ष वेळेत लढाऊ दावे स्वतंत्रपणे पडताळण्याची अडचण लक्षात घेतली, तरी ही संख्या या जेट्सनी युक्रेनियन हवाई क्षेत्राचे दूरवरून होणाऱ्या हल्ल्यांपासून संरक्षण करण्यात आधीच बजावलेली भूमिका दाखवते.

त्या मोहिमेला धोरणात्मक मूल्य आहे. क्रूझ क्षेपणास्त्रे आणि एकदिशात्मक हल्ला करणारी ड्रोन ही केवळ रणांगणावरील शस्त्रे नाहीत; ती शहरे, ऊर्जा पायाभूत सुविधा, रसद, आणि जनमानस यांवर झीज निर्माण करण्याची साधनेही आहेत. F-16 जर त्या हल्ल्यांना कमी करण्यात मदत करू शकत असतील आणि त्याच वेळी रशियन लढाऊ विमानांसाठी अधिक विश्वासार्ह धोका निर्माण करू शकत असतील, तर त्यांचे मूल्य प्रतीकात्मकतेच्या पलीकडे जाते. ती एक लवचिक हवाई संरक्षण दलाचा भाग बनतात, जे येणाऱ्या हल्ला पॅकेजेसना आणि आघाडीच्या जवळ कार्यरत शत्रू विमानांनाही प्रत्युत्तर देऊ शकते.

ही नोंदवलेली हवा-ते-हवा किल आत्मविश्वासातील संभाव्य वाढही दर्शवते. सक्रिय युद्धात पाश्चात्य लढाऊ विमान आणणे ही एक आव्हानात्मक बाब आहे. सुरुवातीला त्याचा संयमित वापर, जिथे टिकाव आणि जलद लाभांवर भर असतो, हा योग्य पुढचा टप्पा आहे. त्या बचावात्मक अडवण्यांपासून शत्रू लढाऊ विमानांविरुद्ध लढाईकडे विस्तार होणे म्हणजे धोरण आणि एकत्रीकरणावर वाढलेला विश्वास, किंवा रणांगणाची अशी परिस्थिती जी ते अधिकाधिक मागते आहे.

याचा अर्थ असा नाही की युक्रेनने अचानक हवाई वर्चस्व मिळवले आहे, किंवा त्याच्या विमानांमधील आणि रशियाच्या अग्रभागी लढाऊ विमानांमधील तांत्रिक दरी नाहीशी झाली आहे. स्रोत सामग्री त्याच्या विरुद्ध सूचित करते, विशेषतः Su-35 ची रडार पोहोच आणि क्षेपणास्त्र श्रेणी अजूनही किती प्रभावी आहे हे अधोरेखित करते. पण युद्धाचे निकाल नेहमीच तांत्रिक तपशीलपत्रकांनुसार येत नाहीत. एक यशस्वी चकमक प्रतिस्पर्ध्याच्या सिद्धांत, उघडपणा, परिस्थितीजन्य जाणीव, किंवा समन्वयातील कमतरता उघड करू शकते.

मित्र आणि विरोधक पुढे काय पाहतील

युक्रेनच्या पाश्चात्य समर्थकांसाठी, ही घटना दान केलेल्या प्रणाली, जरी त्या नव्या मॉडेल्स नसल्या तरी, अर्थपूर्ण परतावा देऊ शकतात हा युक्तिवाद बळकट करू शकते. एक जुने लढाऊ विमान, जर ते चांगल्या प्रकारे टिकवून ठेवले आणि नेटवर्कमध्ये जोडले गेले, तर तेही प्रतिस्पर्ध्याचे नियोजन गुंतागुंतीचे करू शकते आणि शत्रूच्या हवाई कारवायांसाठी नव्या जोखमी निर्माण करू शकते. भविष्यातील प्रशिक्षण, देखभाल, शस्त्रपुरवठा आणि भागीदार कोणती अतिरिक्त क्षमता हस्तांतरित करण्यास तयार असतील याबाबतच्या निर्णयांसाठी हे महत्त्वाचे आहे.

रशियासाठी, एका युक्रेनियन F-16 कडून झालेल्या एकाच निश्चित नुकसानीलाही कार्यकारी आणि राजकीय वजन असेल. कार्यकारी दृष्ट्या, त्यामुळे वादग्रस्त क्षेत्रांच्या जवळ उच्च-स्तरीय लढाऊ विमानांचा वापर अधिक सावधपणे करावा लागू शकतो. राजकीयदृष्ट्या, पश्चिमेकडून मिळालेली विमाने मुख्यतः हवाई पोलिसिंग आणि क्षेपणास्त्र संरक्षणासाठी उपयुक्त असतील, थेट प्रगत रशियन जेट्सविरुद्धच्या हवाई लढाईसाठी नव्हे, ही दीर्घकालीन धारणा कमकुवत होईल.

खोल अर्थ असा की युद्धाचा हवाई भाग एकाच नाट्यमय वळणातून नव्हे, तर टप्प्याटप्प्याने विकसित होत आहे. युक्रेनचे F-16 जादूची उपाययोजना म्हणून आले नव्हते, आणि ही नोंदवलेली किल ती वास्तविकता बदलत नाही. ती जे दाखवते, ते म्हणजे 2024 मध्ये ही विमाने प्रथम मिळालेल्या दलापेक्षा अधिक सक्षम, अधिक एकात्मिक अशी ताकद. ही प्रवृत्ती सुरू राहिली, तर प्रत्यक्ष परिणाम कदाचित केवळ देखाव्यापेक्षा रशियन हवाई कारवायांचा खर्च आणि अनिश्चितता सातत्याने वाढवत जाण्यात अधिक दिसेल.

हा लेख Defense News च्या रिपोर्टिंगवर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.