मित्र राष्ट्रांसाठी कमी खर्चाच्या क्रूझ क्षेपणास्त्र प्रयत्नाला नौदलाचा पाठिंबा

परवडणाऱ्या हल्ल्याच्या शस्त्रांवर नवा विश्वास

अमेरिकन नौदल CoAspire च्या Rapidly Adaptable Affordable Cruise Missile-Extended Range, किंवा RAACM-ER, च्या जमिनीवरून डागता येणाऱ्या आवृत्तीच्या विकासासाठी $70 दशलक्ष गुंतवत आहे. हा उपक्रम प्रामुख्याने मित्र राष्ट्रे आणि भागीदार देशांसाठी असलेल्या कार्यक्रमांतर्गत आहे. दिलेल्या स्रोत मजकुरानुसार, हा पुरस्कार नौदलाच्या Coalition Heterogenous Affordable Offensive Strike कार्यक्रमाशी, म्हणजे CHAOS, संबंधित Other Transactional Agreement मार्फत मिळतो.

CHAOS मागची मूलभूत कल्पना सरळ आहे: मैत्रीपूर्ण भूदलांना स्वस्त मार्गाने, जास्त अंतरावरून हलणाऱ्या जहाजांवर आणि भू-लक्ष्यांवर प्रहार करण्याची क्षमता देणे. यामुळे हा प्रयत्न संरक्षणातील दोन सततच्या समस्यांच्या संगमावर येतो. पहिली म्हणजे आधुनिक अचूक दारुगोळ्याचा उच्च खर्च, विशेषतः जेव्हा नियोजक अल्पकालीन मोहिमांपेक्षा दीर्घ संघर्षाचा विचार करू लागतात. दुसरी म्हणजे समुद्री धोके, विखुरलेली लक्ष्ये आणि प्रवेश मर्यादा असलेल्या प्रदेशांमध्ये मित्र राष्ट्रांची हल्ला क्षमता वाढवण्याची गरज, जिथे सैन्यांना पारंपरिक हवाई शक्ती आणि नौदल प्रक्षेपण प्लॅटफॉर्मच्या पलीकडे विचार करावा लागतो.

RAACM-ER त्या जागेत बसण्यासाठी डिझाइन केलेले दिसते. हे क्षेपणास्त्र 2026 च्या सुरुवातीला सादर करण्यात आले, आणि नवा नौदल-समर्थित प्रयत्न त्याला अधिक ठोस प्रोटोटाइप टप्प्यात घेऊन जातो. CoAspire ने सांगितले की या कामात भूप्रक्षेपित, मध्यम-पल्ल्याच्या क्रूझ क्षेपणास्त्र प्रणालीचे डिझाइन, बांधणी, चाचणी आणि वितरण यांचा समावेश असेल, जी जमिनीवरील तसेच हालचाल करणाऱ्या समुद्री लक्ष्यांवर हल्ला करू शकेल.

करार काय सूचित करतो

स्रोत मजकुरात हा पुरस्कार Naval Aviation Systems Consortium च्या वतीने CMG Networks सोबत केलेला $70 दशलक्षांचा प्रोटोटाइप Other Transactional Agreement म्हणून वर्णन केला आहे. OTAs बहुतेक वेळा अमेरिकन सरकारी संस्थांकडून वापरले जातात, जेव्हा त्यांना पारंपरिक खरेदी प्रक्रियेपेक्षा प्रगत संशोधन, प्रोटोटायपिंग आणि विकास अधिक वेगाने करायचा असतो. प्रत्यक्षात, याचा अर्थ नौदलाला या संकल्पनेत पुरेसा आश्वासकपणा दिसतो आणि अधिक पारंपरिक, व अनेकदा संथ असलेल्या खरेदी चक्राची वाट न पाहता काम जलद करायचे आहे.

याचा अर्थ असा नाही की हे क्षेपणास्त्र थेट व्यापक तैनातीच्या मार्गावर आहे. प्रोटोटाइप पुरस्कार अजूनही जोखीम कमी करण्याचे साधन असतात. पण ते प्राधान्ये उघड करतात, आणि इथे प्राधान्य लक्षणीय आहे: परवडणारी, मोठ्या प्रमाणात तयार होऊ शकणारी आणि गठबंधन वापरासाठी असलेली हल्ला शस्त्रव्यवस्था.

दिलेल्या स्रोतसामग्रीनुसार CoAspire चे स्वतःचे वर्णन सांगते की अपेक्षित Foreign Military Sale ग्राहक हे ते मित्र आणि कोअलिशन भागीदार आहेत ज्यांना प्रभावी समुद्री हल्ला शस्त्राची गरज आहे, जे मोठ्या प्रमाणावर तयार करता येईल. ही मांडणी महत्त्वाची आहे. नौदल केवळ अमेरिकी-विशिष्ट निच मिशनसाठी अजून एक क्षेपणास्त्र प्रकल्प निधी देत नाही. सुरुवातीपासूनच निर्यातयोग्यता आणि मोठ्या प्रमाणातील उत्पादन लक्षात घेऊन तो कार्यक्रमाला पाठिंबा देत आहे.

या रचनेत मित्र राष्ट्रे का महत्त्वाची आहेत

रणनीतिक कारण स्पष्ट आहे. अनेक अमेरिकन मित्र राष्ट्रांवर प्रत्येक रॉकेटसाठी जास्त किंमत न मोजता दीर्घ-पल्ल्याच्या किनारी संरक्षण आणि अँटी-शिप हल्ला क्षमतेत सुधारणा करण्याचा दबाव वाढत आहे. विखुरलेल्या समुद्री मोहिमांमध्ये, भागीदार भूदलांनी किनाऱ्यावरून शत्रूच्या जहाजांना धोका निर्माण केल्यास प्रतिस्पर्ध्याची योजना अधिक गुंतागुंतीची होते आणि त्याला अधिक प्रक्षेपण बिंदू विचारात घ्यावे लागतात.

जमिनीवरून डागता येणारे क्रूझ क्षेपणास्त्र लवचिकताही देते. काही स्थिर-स्थळ पर्यायांपेक्षा ते अधिक सहजपणे विखुरता, हलवता आणि लपवता येते, आणि हल्ला पोहोचवण्यासाठी मानवी वैमानिक असलेल्या विमानांवर किंवा मोठ्या नौदल युद्धनौकांवर अवलंबित्व कमी करते. लहान लष्करांसाठी, किंवा मर्यादित अर्थसंकल्प ताणण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या सैन्यांसाठी, समुद्री आणि भू-लक्ष्य दोन्हींना भिडू शकणारे कमी खर्चाचे क्रूझ क्षेपणास्त्र आकर्षक प्रस्ताव आहे.

नौदलाचा सहभाग सूचित करतो की हा केवळ भागीदारांच्या शस्त्रागारात भर घालण्याचा प्रश्न नाही. तो भारवाटप आणि व्यापक गठबंधन हल्ला रचना घडवण्याबद्दलही आहे. मित्र सैन्ये जर अर्थपूर्ण संख्येत अधिक परवडणारी आक्रमक शस्त्रे तैनात करू शकली, तर एकूण प्रतिबंधक चित्र बदलते. विशेषतः अशा संघर्षक्षेत्रांमध्ये, जिथे समुद्र नियंत्रण अनेक विखुरलेल्या युनिट्सच्या लक्ष्यीकरण आणि engagement समस्येला हातभार लावण्यावर अवलंबून असू शकते, हे अधिक संबंधित ठरते.

क्षेपणास्त्र स्वतः

दिलेल्या स्रोत मजकुरात RAACM-ER चे वर्णन टर्बोजेट-चालित क्रूझ क्षेपणास्त्र म्हणून केले आहे, ज्याचा ट्रॅपेजॉइडल देह व्यापक अर्थाने Lockheed Martin च्या AGM-158 Joint Air-to-Surface Standoff Missile कुटुंबाची आठवण करून देतो. ती तुलना अतिशयोक्तीने घेऊ नये; मजकूर स्वतः तिला समतुल्य क्षमता किंवा डिझाइन वंशावळ याचा दावा न म्हणता सामान्य दृश्य साधर्म्य म्हणून मांडतो. तरीही, ही रचना साध्या, कमी पातळीवरील रणांगण रॉकेटपेक्षा कार्यक्षम उड्डाण आणि विस्तारित पल्ल्याच्या हल्ल्यासाठी अनुकूल दिसते.

दिसण्यापेक्षा अधिक महत्त्वाचे म्हणजे हे क्षेपणास्त्र कोणती भूमिका पार पाडणार आहे. नौदल-समर्थित आवृत्ती जमिनीवरून डागता येणारी, मध्यम पल्ल्याची आणि स्थिर किंवा हालचाल करणाऱ्या भू-लक्ष्यांबरोबरच हालचाल करणाऱ्या समुद्री लक्ष्यांवरही हल्ला करू शकणारी असावी. जहाजांवर हल्ला करणे हा त्या संचातील अधिक तांत्रिकदृष्ट्या कठीण भाग आहे, कारण समुद्री लक्ष्यांना भिडण्यासाठी साधारणपणे विश्वासार्ह लक्ष्यीकरण, मार्गदर्शन आणि टर्मिनल वर्तन यांचे संयोजन आवश्यक असते. कार्यक्रम हालचाल करणाऱ्या जहाजांवर भर देतो ही गोष्ट नौदलाला केवळ भू-हल्ला निर्यात शस्त्रापेक्षा अधिक कार्यक्षमदृष्ट्या संबंधित काहीतरी हवे आहे, हे दाखवते.

त्याच वेळी, परवडणारी किंमत ही मध्यवर्ती राहते. प्रत्यक्षात, हीच या प्रकल्पाची निर्णायक वैशिष्ट्ये आहे. पाश्चात्य लष्करांनी अनेक वर्षे उत्कृष्ट दर्जाच्या दारुगोळ्याच्या विलक्षण कार्यक्षमतेचा आणि प्रत्यक्षात खरेदी करता येणाऱ्या संख्येतील विसंगतीचा सामना केला आहे. पुरेसा चांगला, अनुकूलनीय आणि मोठ्या प्रमाणात तयार करणे सोपे असे क्षेपणास्त्र काही परिस्थितींमध्ये खूप महागड्या शस्त्रांच्या लहान साठ्यापेक्षा अधिक रणनीतिकदृष्ट्या उपयुक्त ठरू शकते.

अजूनही उघडे प्रश्न

स्रोत मजकुरात नमूद केले आहे की CHAOS अंतर्गत पुढे चालू ठेवण्यासाठी नौदलाने इतर कंपन्याही निवडल्या आहेत की नाही, हे सार्वजनिकरीत्या ज्ञात नाही. ही अनिश्चितता महत्त्वाची आहे, कारण त्यामुळे स्पर्धात्मक क्षेत्र काहीसे अपारदर्शक राहते. अधिक व्यापक निवड प्रक्रियेचा अर्थ नौदल अनेक संकल्पनांमध्ये जोखीम विभागून ठेवत आहे, असा होईल. एकच ठळक निवड CoAspire च्या दृष्टिकोनावर अधिक मजबूत प्रारंभिक विश्वास सूचित करू शकते. सध्या उपलब्ध माहिती फक्त इतकाच संकुचित निष्कर्ष समर्थित करते की RAACM-ER ला अर्थपूर्ण नौदल-समर्थित प्रोटोटाइप निधी मिळाला आहे.

इतरही अनेक अज्ञात बाबी आहेत. दिलेल्या साहित्यामध्ये जाहीर पल्ला, तपशीलवार मार्गदर्शन रचना, उत्पादन वेळापत्रक किंवा नियोजित क्षेत्रीय तैनातीची कालमर्यादा दिलेली नाही. Foreign Military Sales मार्फत कोणत्या मित्र राष्ट्रांना अखेरीस हे क्षेपणास्त्र मिळू शकेल, हेही सांगितलेले नाही, तसेच भागीदार लक्ष्यीकरण नेटवर्कमध्ये ही व्यवस्था कशी एकत्रित केली जाईल, हेही स्पष्ट केलेले नाही. प्रोटोटाइप टप्प्यावर अशा पोकळ्या सामान्य असतात, पण त्यामुळे या घोषणेचे वाचन कसे करावे हे ठरते: ही एक महत्त्वाची कार्यक्रमात्मक पायरी आहे, अंतिम कार्यकारी मैलाचा दगड नाही.

विस्तृत क्षेपणास्त्र बाजारासाठी याचा अर्थ

या सूचनांनंतरही, हा पुरस्कार मागणी कोणत्या दिशेने जात आहे याचे स्पष्ट चिन्ह आहे. सैन्यांना केवळ अचूक नाही तर मोठ्या संख्येत खरेदी करता येतील अशी दारुगोळ्यांची गरज आहे. त्यांना असे सिस्टम हवे आहेत जे कोअलिशनमध्ये सामायिक करता येतील, विविध लाँच पद्धतींशी जुळवून घेता येतील आणि जमिनीवरील तसेच समुद्री लक्ष्यांविरुद्ध वापरता येतील. आणि त्यांना अशा खरेदी प्रक्रिया हव्या आहेत ज्या जुना खरेदी मॉडेलपेक्षा जलद हालचाल करू शकतील.

CHAOS आणि RAACM-ER अगदी त्याच प्रवाहात बसतात. नौदल प्रत्यक्षात संकेत देत आहे की भागीदारांसाठी परवडणारी आक्रमक हल्ला क्षमता आता दुय्यम खरेदी विषय राहिलेली नाही. ती गठबंधन प्रतिबंधक क्षमता कशी उभारली जाते याचा भाग होत आहे. CoAspire चे क्षेपणास्त्र डिझाइन आणि चाचण्यांमध्ये अपेक्षेप्रमाणे काम केले, तर हा प्रकल्प भविष्यातील निर्यात-केंद्रित अचूक हल्ला कार्यक्रमांसाठी एक नमुना ठरू शकतो: कमी खर्च, विस्तारक्षम, बहु-भूमिका आणि सुरुवातीपासूनच मित्र राष्ट्रांच्या स्वीकृतीसाठी मुद्दाम तयार केलेले.

सध्या सर्वात ठोस बाब म्हणजे निधीचा निर्णय स्वतः. मित्रांना स्वस्त, दीर्घ-पल्ल्याच्या हल्ल्याचे पर्याय देण्यासाठी मदत करणाऱ्या कार्यक्रमांतर्गत, जमिनीवरून डागता येणाऱ्या RAACM-ER प्रोटोटाइपला पाठिंबा देण्याचा निर्णय नौदलाने घेतला आहे. दारुगोळ्याची खोली, कोअलिशनची तयारी आणि समुद्री प्रतिबंध यांनी अधिकाधिक आकार घेत असलेल्या संरक्षणपरिस्थितीत, ही एक अर्थपूर्ण घडामोड आहे.

हा लेख twz.com वरील वृत्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.