डास-वेटाळू ड्रोन आजारवाहकांविरुद्ध सक्रिय आकाश-प्रतिरक्षा मांडतो

एका स्टार्टअपने डासांसाठी आकाशात गस्त घालणारे ड्रोन सुचवले आहे

फ्रेंच स्टार्टअप Tornyol मानवजातीच्या सर्वात जुन्या सार्वजनिक-आरोग्य समस्यांपैकी एकावर एक असामान्य उत्तर सुचवत आहे: डासांच्या मागे स्वायत्त ड्रोन पाठवा आणि त्यांना उड्डाणातच नष्ट करा. दिलेल्या स्रोत मजकुरानुसार, कंपनीचे LeSonar2 ड्रोन अल्ट्रासोनिक सेन्सिंग वापरून हवेत कीटक शोधते, ठरावीक क्षेत्रात स्वयंचलितपणे गस्त घालते, आणि गरज पडल्यास चार्जिंगसाठी बेस स्टेशनकडे परतते. जेव्हा ते लक्ष्य ओळखते, तेव्हा ते त्याच्याकडे झेपावते आणि आपल्या प्रॉपेलर्सच्या मदतीने त्याला “निष्प्रभ” करते.

ही कल्पना Tornyolच्या प्रणालीला रोबोटिक्स, कीड नियंत्रण, आणि रोगप्रतिबंध यांच्या मधल्या जागेत ठेवते. डास मलेरिया, पिवळा ताप, डेंग्यू ताप, आणि झिका विषाणू यांसारखे आजार पसरवतात. स्रोत मजकुरात जागतिक आरोग्य संघटनेच्या आकडेवारीचा उल्लेख आहे, ज्यानुसार डास दरवर्षी 700,000 ते 1 दशलक्ष लोकांचा बळी घेतात. त्या पार्श्वभूमीवर, निष्क्रिय सापळ्यांवर अवलंबून न राहता सक्रियपणे डासांचा शोध घेणारे साधन, जरी त्याचा प्रमाण, परिणामकारकता, आणि तैनातीबद्दलचे मुख्य प्रश्न अनुत्तरित असले तरी, लक्ष वेधून घेऊ शकते.

LeSonar2 प्रणालीचे वर्णन कसे केले आहे

Tornyolचे नवीनतम मॉडेल 32 अल्ट्रासोनिक एमिटर असलेले 40-ग्रॅमचे स्वायत्त ड्रोन म्हणून वर्णन केले आहे. कंपनीच्या म्हणण्यानुसार, हे एमिटर परिसरातील वस्तू आणि कीटकांवर परावर्तित होणारे पल्स पाठवतात. ड्रोन परत येणारे संकेत टिपण्यासाठी 380 स्मार्टफोन मायक्रोफोन्सचाही वापर करते, तर Artix-7 FPGA प्रोसेसर त्या प्रतिध्वनींना रिअल-टाइम त्रिमितीय नकाशात रूपांतरित करण्यासाठी आवश्यक सिग्नल प्रक्रिया हाताळतो.

व्यावहारिक अर्थाने, ही संकल्पना जैविक इकोलोकेशनच्या काही पैलूंचे अनुकरण करते. स्रोत मजकुरात या पद्धतीची तुलना वटवाघळे सोनार कसा वापरतात याच्याशी केली आहे. केवळ कॅमेर्‍यांवर अवलंबून न राहता, ही प्रणाली डिजिटल सिग्नल प्रक्रिया आणि नियंत्रण अल्गोरिदमसह जोडलेली अल्ट्रासोनिक फेज्ड-अॅरे प्रणाली म्हणून मांडली आहे. या संयोजनाचा उद्देश ड्रोनला लहान हवेतल्या लक्ष्यांचा शोध घेणे, त्यांचा मागोवा ठेवणे, आणि त्याच्या रोटर्सना त्यांना मारण्यासाठी पुरेसे जवळ नेणे हा आहे.

कंपनी असेही म्हणते की ड्रोन सतत एका निश्चित क्षेत्रात गस्त घालते आणि रिचार्जची गरज भासल्यावर स्वतःच्या बेस स्टेशनवर डॉक करते. ही स्वायत्तता महत्त्वाची आहे, कारण हाताने चालवलेली प्रणाली बहुतेक प्रत्यक्ष कीड-नियंत्रण वापरांसाठी खूप श्रमखर्चिक ठरेल. हा ड्रोन वारंवार परिसर स्कॅन करू शकला, संभाव्य डास ओळखू शकला, आणि सातत्यपूर्ण मानवी देखरेखीशिवाय कृती करू शकला, तरच ही संकल्पना कार्यात्मकदृष्ट्या उपयुक्त ठरते.

ही संकल्पना वेगळी का वाटते

डास नियंत्रणाच्या बहुतेक पद्धती काही व्यापक प्रकारांमध्ये मोडतात: रासायनिक कीटकनाशके, सापळे, अधिवास कमी करणे, किंवा निर्जंतुकीकरण आणि जनुकीय बदल यांसारखे जैविक हस्तक्षेप. प्रत्येकाचे काही फायदे-तोटे आहेत. स्रोत मजकूर नमूद करतो की कीटकनाशके मानव, पाळीव प्राणी, आणि व्यापक पर्यावरणाला हानी पोहोचवू शकतात, तर सापळे सहसा निष्क्रिय असतात. Tornyol आपले ड्रोन सक्रिय प्रतिकारक म्हणून मांडत आहे, जे जवळ येण्याची वाट न पाहता हवेतच स्वतंत्र लक्ष्य शोधते.

हे फ्रेमिंग महत्त्वाचे आहे, कारण ते डास नियंत्रणाला एकूण क्षेत्र-उपचाराऐवजी लक्ष्यित अडथळ्यात रूपांतरित करते. सिद्धांततः, त्यामुळे रासायनिक संपर्क कमी होऊ शकतो आणि अधिक निवडक दडपशाही पद्धत मिळू शकते. जिथे साचलेले पाणी मोठ्या प्रमाणावर आहे, कीटकनाशक प्रतिकार चिंतेचा विषय आहे, किंवा घरगुती व बाह्य वातावरणासाठी वेगवेगळ्या रणनीतींची गरज आहे, अशा ठिकाणी ड्रोन-आधारित पद्धत आकर्षक वाटू शकते.

त्याच वेळी, या संकल्पनेची नवीनता हीच तिची मुख्य अडचण आहे. डास लहान, असंख्य, चपळ, आणि अनेकदा गोंधळलेल्या वातावरणात सक्रिय असतात. त्यांना एकेक करून लक्ष्य करणारी प्रणाली लोकसंख्या दाब किंवा रोग प्रसारावर मोजता येईल असा परिणाम घडवण्यासाठी अत्यंत विश्वासार्ह आणि कार्यक्षम असावी लागेल. स्रोत मजकूर या तंत्रज्ञानाला एक उपाय म्हणून मांडतो, पण लोकसंख्या-स्तरीय परिणाम दर्शवणारे व्यापक क्षेत्रीय निष्कर्ष देत नाही.

स्रोत काय समर्थित करतो आणि काय नाही

दिलेल्या सामग्रीच्या आधारे, काही दावे स्पष्टपणे समर्थित आहेत. Tornyol ही YC-समर्थित कंपनी आहे. LeSonar2 ला 32 अल्ट्रासोनिक एमिटर, 380 स्मार्टफोन मायक्रोफोन्स, आणि Artix-7 FPGA असलेले हलके स्वायत्त ड्रोन म्हणून मांडले आहे. ही प्रणाली अल्ट्रासोनिक फेज्ड-अॅरे सोनार आणि डिजिटल सिग्नल प्रक्रिया वापरून कीटक शोधते आणि आपल्या प्रॉपेलर्सने त्यांचा नाश करते, असे वर्णन केले आहे. ड्रोन ठरावीक क्षेत्रात गस्त घालते आणि बेस स्टेशनवर परत चार्ज करते, असेही म्हटले आहे.

स्रोत मजकूर जे सिद्ध करत नाही, तेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. ड्रोन वेगवेगळ्या वातावरणात डासांना इतर लहान कीटकांपासून विश्वासार्हपणे वेगळे ओळखू शकते, याचे स्वतंत्र प्रमाणीकरण ते देत नाही. ते kill rates, प्रभावी कव्हरेज क्षेत्र, ऊर्जा कार्यक्षमता, देखभाल गरजा, किंवा चालवण्याचा खर्च यांचे मोजमाप देत नाही. तसेच, हे यंत्र शेजार, नगरपालिका, किंवा प्रादेशिक पातळीवर रोग नियंत्रणात अर्थपूर्ण भर घालू शकते का, हेही दाखवत नाही.

त्या उणिवा संकल्पनेला अवैध ठरवत नाहीत, पण रंजक प्रोटोटाइप आणि सिद्ध साधन यांच्यातील सीमा निश्चित करतात. व्हेक्टर नियंत्रणातील उदयोन्मुख तंत्रज्ञान प्रात्यक्षिक टप्प्यात आशादायक दिसते आणि नंतर खर्च, टिकाऊपणा, नियामक मान्यता, किंवा प्रत्यक्ष कार्यक्षमतेत अडथळे येतात. Tornyolचे ड्रोन सध्या नेमके त्या तपासणीच्या टप्प्यात आहे.

डास नियंत्रणात हे कुठे बसू शकते

कंपनीचे दावे खरे ठरले, तर LeSonar2 सारखे ड्रोन विद्यमान पद्धतींचा पर्याय न होता, मोठ्या साधनसंचाचा एक भाग म्हणून काम करतील. उच्च-जोखमीची इनडोअर ठिकाणे, पॅटिओ, पर्यटनस्थळे, हरितगृहे, रुग्णालये, गोदामे, आणि वाहतूक केंद्रे संपूर्ण उघड्या शहरी विभागांपेक्षा प्रथम तैनातीसाठी अधिक योग्य ठरू शकतात. नियंत्रित वातावरणात प्रणाली कमी अडथळ्यांसह काम करू शकते आणि यश मोजण्यासाठी अधिक स्पष्ट निकष मिळू शकतात.

जिथे रासायनिक वापरावर निर्बंध आहेत किंवा तो लोकप्रिय नाही, अशा ठिकाणीही ही पद्धत आकर्षक ठरू शकते. ड्रोन अल्ट्रासोनिक सेन्सिंग आणि यांत्रिक निर्मूलन वापरते असे वर्णन असल्याने, काही ठिकाणी ते कमी-रासायनिक पर्याय म्हणून बाजारात मांडले जाऊ शकते. त्यामुळे आवाज, माणसे आणि प्राण्यांच्या आसपास सुरक्षितता, किंवा चुकीच्या लक्ष्यीकरणाची शक्यता याबद्दलच्या चिंता दूर होणार नाहीत, पण स्प्रे-आधारित हस्तक्षेपांपासून ही प्रणाली वेगळी ठरेल.

आणखी एक व्यावहारिक प्रश्न म्हणजे अर्थकारण. स्वायत्त रोबोटिक्स कागदावर कार्यक्षम दिसतात, पण महागडे हार्डवेअर, देखभाल चक्र, बॅटरी बदल, आणि देखरेख खर्च लपवू शकतात. स्रोत मजकुरात या मुद्द्यांची उत्तरे नाहीत, त्यामुळे व्यवसायिक गणित अद्याप खुले आहे. सार्वजनिक-आरोग्य खरेदीदारांसाठी, खर्चामागे परिणामकारकता निर्णायक असते.

सर्जनशील प्रस्ताव, पण कठोर पुराव्याचा भार

Tornyolचा प्रस्ताव लक्षवेधी आहे, कारण तो डास नियंत्रणाला रोबोटिक्ससाठी आकाश-अडथळा समस्या म्हणून पुन्हा मांडतो. एवढ्यामुळेच हा अलीकडे समोर आलेल्या अधिक सर्जनशील pest-tech कल्पनांपैकी एक ठरतो. तो फेज्ड-अॅरे अल्ट्रासोनिक्स, ऑनबोर्ड सिग्नल प्रक्रिया, स्वायत्तता, आणि यांत्रिक निर्मूलन यांना एका प्लॅटफॉर्ममध्ये एकत्र करतो, जो प्रचंड जागतिक परिणाम असलेल्या समस्येला सामोरे जातो.

पण शोध आणि परिणाम एकच नसतात. आता पुराव्याचा भार आहे: ड्रोन योग्य लक्ष्य ओळखू शकतो याचा पुरावा, डेमोपुरता न राहता तो परिणामकारकपणे काम करू शकतो याचा पुरावा, आणि त्याची कामगिरी गुंतागुंतीला न्याय देते याचा पुरावा. डास हे जगातील सर्वात प्राणघातक प्राणी आहेत कारण ते रोग पसरवतात, ते नष्ट करायला सोपे आहेत म्हणून नाहीत. संरक्षणाची नवी रेषा देण्याचे वचन देणाऱ्या कोणत्याही प्रणालीने केवळ तांत्रिक चमक नव्हे, तर मोजता येणारे सार्वजनिक-आरोग्य मूल्य दाखवले पाहिजे.

सध्या, LeSonar2 हे रोबोटिक्स पारंपरिक नसलेल्या क्षेत्रांमध्ये कसे शिरत आहे याचे ठळक उदाहरण आहे. ते प्रत्यक्ष व्हेक्टर-नियंत्रण साधन बनेल की फक्त लक्षवेधी प्रोटोटाइप राहील, हे दिलेला स्रोत मजकूर अद्याप न पुरवलेल्या डेटावर अवलंबून आहे. संकल्पना खरी आहे, अभियांत्रिकी प्रस्ताव ठोस आहे, आणि संधी मोठी आहे. पुढचा टप्पा म्हणजे पुरावा.

हा लेख New Atlas च्या वृत्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.