कोलॉसलचे म्हणणे आहे की त्यांचे 3D-प्रिंटेड कृत्रिम अंडे पक्षी जैवतंत्रज्ञानाचा विस्तार करू शकते

पक्षी भ्रूण वाढवण्यासाठी एक नवीन कंटेनर

कोलॉसल बायोसायन्सेसचे म्हणणे आहे की त्यांनी जे विकसित केले आहे त्याला ते “पूर्णपणे कृत्रिम अंडे” म्हणतात, असे एक उपकरण जे पक्षी भ्रूणांना नैसर्गिक अंड्याच्या कवचाबाहेरही विकसित होत राहण्यासाठी मदत करेल. MIT Technology Review ने दिलेल्या वृत्तानुसार, हा दावा कंपनीच्या व्यापक प्रयत्नांचा भाग आहे, ज्याचा उद्देश असे प्रजनन तंत्रज्ञान उभारणे आहे, जे अखेरीस पक्षी संवर्धनाच्या कामाला आणि त्यांच्या दीर्घकालीन डी-एक्स्टिंक्शन महत्त्वाकांक्षांना मदत करू शकेल.

स्रोत मजकुराच्या आधारे, या उपकरणाचे वर्णन कृत्रिम अंड्याच्या कवचाची प्रणाली असे करणे अधिक योग्य ठरेल. कोलॉसलने अलीकडेच घातलेल्या कोंबडीच्या अंड्यांमधील सामग्री पारदर्शक 3D-प्रिंटेड कंटेनरमध्ये हलवली, जिथे भ्रूण वाढत राहिले. कवचाची रचना अंडाकृती प्रिंटेड जाळी म्हणून वर्णन केली आहे, ज्यावर आतून सिलिकॉन-आधारित झिल्ली आहे, जी ऑक्सिजनला पार जाऊ देते आणि खऱ्या कवचाच्या एका मुख्य कार्याची नक्कल करते. वरचे एक विंडो संशोधकांना विकास पाहण्याची परवानगी देते.

चित्रे आणि वर्णने लक्षवेधी आहेत, पण त्यामागील महत्त्व नाट्यमय नसून तांत्रिक आहे. जर भ्रूणांना नियंत्रित करता येणाऱ्या कृत्रिम वातावरणात विश्वासार्हपणे टिकवून ठेवता आले, तर संशोधकांना विकासात्मक हस्तक्षेप, निरीक्षण आणि कदाचित संवर्धनाभिमुख प्रजनन धोरणांसाठी अधिक लवचिक प्लॅटफॉर्म मिळू शकतो.

कोलॉसलने हे का बांधले

कोलॉसलची स्थापना 2021 मध्ये झाली आणि तिने स्वतःला जीन एडिटिंग आणि प्रजनन तंत्रज्ञानाभोवती मांडले आहे, ज्यांचा उद्देश वूली मॅमथसारख्या नामशेष प्रजातींना पुन्हा जिवंत करणे आहे. पक्ष्यांच्या संदर्भात, कंपनीने डोडो आणि जायंट मोआ यांसारख्या प्रजातींचा उल्लेख केला आहे.

स्रोत मजकुरानुसार, कृत्रिम अंड्याचे कवच धोक्यात असलेल्या पक्ष्यांच्या संवर्धनासाठी उपयुक्त ठरू शकते आणि भविष्यात अतिशय मोठ्या नामशेष पक्ष्यांना पुन्हा तयार करण्याच्या प्रयत्नांमध्येही महत्त्वाचे ठरू शकते, ज्यांची अंडी नैसर्गिकरित्या हुबेहूब बनवणे कठीण असेल. कोलॉसलने इतका मोठा एक प्रोटोटाइपही दाखवला की कर्मचाऱ्यांनी त्याला कथितपणे “सलाद स्पिनर” असे टोपणनाव दिले, जे कंपनी कोंबडी-आकाराच्या भ्रूणविज्ञानापलीकडे किती दूर विचार करत आहे हे अधोरेखित करते.

या तंत्रज्ञानाचे आकर्षण स्पष्ट आहे. नियंत्रित करता येणारे कृत्रिम कवच भ्रूणांचे निरीक्षण, परिस्थिती बदलणे, किंवा प्रजनन जीवशास्त्रापर्यंत पोहोचणे कठीण असलेल्या प्रजातींसोबत काम करणे सोपे करू शकते. पक्ष्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आनुवंशिक हस्तक्षेपावर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या कंपनीसाठी, असे प्लॅटफॉर्म एकदाच होणारा प्रयोग न राहता मूलभूत साधन बनू शकते.

कंपनीने प्रत्यक्षात काय दाखवले

स्रोत मजकुरात अलीकडेच घातलेल्या कोंबडीच्या अंड्यांचे काळजीपूर्वक कृत्रिम कंटेनरमध्ये रिकामे करून, तिथे भ्रूण वाढत राहिल्याचे वर्णन आहे. कोलॉसलच्या मुख्य जीवशास्त्र अधिकाऱ्याने कृत्रिम अंड्यांमध्ये भ्रूण हालचाल करताना पाहणे हे एक शक्तिशाली proof of concept असल्याचे म्हटले. पण अहवाल हेही स्पष्ट करतो की या तंत्रज्ञानाला अतिशयोक्तीने सादर करू नये.

या प्रणालीला “पूर्णपणे कृत्रिम अंडे” म्हणणे स्रोत सामग्रीपेक्षा व्यापक अर्थ सुचवते. भ्रूण अजूनही कोंबड्यांनी घातलेल्या पारंपरिक अंड्यांमधूनच सुरू झाले होते. कोलॉसलने जे दाखवले आहे, ते म्हणजे अंड्याच्या कवचाच्या वातावरणातील काही भागांची जागा घेऊ शकणारे एक व्यवहार्य कृत्रिम इनक्यूबेशन पात्र, पक्षी जीवन शून्यातून निर्माण करणारी प्रणाली नव्हे.

हा फरक महत्त्वाचा आहे, कारण तो एका महत्त्वपूर्ण जैव-अभियांत्रिकी कामगिरीला दिलेल्या मजकुरात सिद्ध न झालेल्या आणखी मोठ्या दाव्यापासून वेगळे करतो.

संवर्धन आणि संशोधनातील संभाव्य उपयोग

या मर्यादांमध्येही, हे प्लॅटफॉर्म उपयुक्त ठरू शकते. दुर्मीळ प्रजाती, नाजूक अंडी, किंवा भ्रूणांचे जवळून निरीक्षण करण्याची गरज असताना पक्षी संवर्धनात प्रजननातील अडथळे वारंवार येतात. कृत्रिम कवचाचे वातावरण संशोधकांना निरीक्षणाच्या खिडकीतून विकास पाहण्याची, वायू देवाणघेवाण नियंत्रित करण्याची, आणि कदाचित परिस्थिती प्रमाणित करण्याची संधी देऊ शकते.

जीन-एडिटिंगच्या कामकाजासाठी, फायदे आणखी स्पष्ट असू शकतात. अधिक सुलभ भ्रूणीय वातावरण विकासाच्या महत्त्वाच्या टप्प्यांवर हस्तक्षेप किंवा निरीक्षण सोपे करू शकते. स्रोत मजकुरात कोलॉसलने या पुढील आव्हानांचे निराकरण केले आहे असा दावा केलेला नाही, पण कंपनी हे अंड्याच्या कवचाचे प्रणाली मोठ्या महत्त्वाकांक्षांच्या दिशेने एक पाऊल का मानते, हे त्यातून सूचित होते.

मोआचे उदाहरण ही संकल्पना स्पष्ट करते. 12 फूट उंच नामशेष पक्षी पुन्हा तयार करण्यासाठी केवळ मोठा इनक्यूबेटर पुरेसा नाही. शास्त्रज्ञांना प्राचीन अवशेषांमधून जनुकीय माहिती पुन्हा उभारावी लागेल आणि विद्यमान पक्षी जीनोममध्ये मोठ्या संख्येने बदल करावे लागतील, जे स्रोत मजकुरात अजूनही तांत्रिकदृष्ट्या अवघड असल्याचे स्पष्टपणे म्हटले आहे. तरीही, जर अंतिम उद्देश अतिशय मोठ्या पक्षी भ्रूणांचे संगोपन करणे असेल, तर स्केलेबल कृत्रिम कवच प्रणाली संबंधित पायाभूत सुविधा बनू शकते.

संशय कुठून येतो

अहवालात असेही नमूद केले आहे की काही शास्त्रज्ञांना वाटते की कोलॉसल त्यांच्या कृत्रिम अंड्याच्या कवचाच्या कामाचे जास्त श्रेय घेत आहे, याचा अर्थ या संकल्पनेतील काही भाग आधीच्या वैज्ञानिक पायावर आधारलेले आहेत. ही सावधगिरी महत्त्वाची आहे. अग्रभागी जैव-तंत्रज्ञानात कंपन्या अनेकदा टप्प्याटप्प्याने झालेल्या जटिल प्रगतीला एकच मोठी झेप म्हणून मांडतात. दिलेला मजकूर हा वाद सोडवत नाही, त्यामुळे सर्वात न्याय्य वाचन असे आहे की कोलॉसलने एक उल्लेखनीय प्रात्यक्षिक सादर केले आहे, पण नवीनपणा, पुनरुत्पादकता आणि प्रगतीची व्याप्ती याबद्दल प्रश्न कायम आहेत.

येथे एक व्यापक पॅटर्नही दिसतो. कोलॉसल वैध तांत्रिक प्रयोग आणि उच्च-प्रोफाइल कथाकथन यांच्या संगमावर कार्य करते. यामुळे भांडवल आणि लक्ष आकर्षित होऊ शकते, पण काय दाखवले गेले आहे, काय शक्य आहे, आणि काय अजूनही अंदाजावर आहे, हे वेगळे ओळखण्याची जबाबदारीही वाढते.

या प्रकरणात, स्रोत मजकुरातील पुरावे असे दर्शवतात की कोंबडीचे भ्रूण 3D-प्रिंटेड, झिल्ली-लाइनिंग असलेल्या कंटेनरमध्ये वाढत राहिले. यावरून नामशेष पक्षी कुठल्याही जवळ पुनर्निर्मितीच्या टप्प्यावर आहेत असा निष्कर्ष काढता येत नाही.

हा विकास तरीही का महत्त्वाचा आहे

कृत्रिम अंड्याच्या कवचाचे महत्त्व हे नाही की ते ताबडतोब डी-एक्स्टिंक्शनची पुष्टी करते. महत्त्वाचे हे आहे की प्रजनन तंत्रज्ञान अनेकदा सक्षम करणाऱ्या साधनांमधून पुढे जाते, जी वर उभारल्या गेलेल्या महत्त्वाकांक्षांच्या तुलनेत साधी दिसतात. जर संशोधकांना पक्षी भ्रूण विकासासाठी अधिक नियंत्रित वातावरण तयार करता आले, तर संवर्धन जीवशास्त्र, विकास संशोधन आणि जीन-एडिटिंग अनुप्रयोगांमध्ये नवीन पर्याय उघडू शकतात.

पारदर्शक रचना विशेषतः लक्षवेधी आहे, कारण ती थेट निरीक्षण शक्य करते. नैसर्गिक अंडी भ्रूण विकासाचा बराच भाग दृष्टीआड ठेवतात, जोपर्यंत त्यांचे candling केले जात नाही किंवा अन्यथा अप्रत्यक्षरीत्या प्रतिमांकन केले जात नाही. विकास टिकवून ठेवतानाच दृश्यता आणि प्रवेश वाढवणारी प्रणाली प्रयोगांची पुनरावृत्ती वेगाने करू शकते.

त्यामुळे नैतिक किंवा तांत्रिक चिंता नाहीशा होत नाहीत. कृत्रिम गर्भधारणेच्या दिशेने जाणारा प्रत्येक टप्पा प्राणी कल्याण, हस्तक्षेपाच्या मर्यादा, आणि अशा साधनांचा शेवटी कोणत्या प्रजातींसाठी किंवा गुणधर्मांसाठी वापर होईल, याबद्दल प्रश्न निर्माण करेल. स्रोत मजकुरात या मुद्द्यांची सखोल चर्चा नाही, पण तंत्रज्ञान परिपक्व होत गेल्यावर हे प्रश्न पुढे येतील.

मोठ्या महत्त्वाकांक्षांसह एक छोटा टप्पा

कोलॉसलचे कृत्रिम अंड्याचे कवच हे उगवत असलेल्या जैवतंत्रज्ञानाच्या परिचित श्रेणीत बसते: एक खरी प्लॅटफॉर्म-चाचणी, ज्याभोवती खूप मोठ्या भविष्यातील दावे आहेत. हे पक्षी संशोधन आणि संवर्धनात संभाव्य उपयोग असलेले एक प्रारंभीचे proof of concept वाटते, आणि कदाचित अधिक महत्त्वाकांक्षी प्रजनन अभियांत्रिकी प्रकल्पांसाठीही पुढे उपयुक्त ठरू शकते.

सर्वात शिस्तबद्ध अर्थ लावणे हेच सर्वात उपयुक्त आहे. कोलॉसलने नामशेष पक्षी पुन्हा आणता येतील हे दाखवलेले नाही. त्यांनी हे दाखवले आहे की काळजीपूर्वक रचलेल्या, 3D-प्रिंटेड कवच-पर्यायात पक्षी भ्रूण वाढत राहू शकतात. ही एक मर्यादित पण नगण्य नसलेली कामगिरी आहे.

जर हे तंत्रज्ञान विश्वासार्ह आणि विस्तारक्षम सिद्ध झाले, तर ते भविष्यातील पक्षी जैवतंत्रज्ञान कामामागील सक्षम करणाऱ्या प्रणालींपैकी एक बनू शकते. सध्या तरी, कृत्रिम अंडे हे पुनर्जीवन यंत्रापेक्षा प्रयोगशाळेच्या पायाभूत सुविधेचा एक नवीन भाग आहे, जो अशा क्षेत्रासाठी तयार करण्यात आला आहे ज्याला जीवन कसे विकसित व्हावे आणि ते कुठे टिकवता येईल यावर अधिक नियंत्रण हवे आहे.

हा लेख MIT Technology Review च्या रिपोर्टिंगवर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.