वितळणाऱ्या ग्रीनलँडच्या बर्फातून मीथेन हायड्रेट्ससाठी इशारा: तापत चाललेल्या आर्क्टिकसाठी सावधगिरी

ग्रीनलँडमधील पुरावे मीथेन मुक्त होण्याच्या आणखी एका मार्गाकडे निर्देश करतात

उत्तर-पश्चिम ग्रीनलँडमधील मेलव्हिल बे येथील समुद्रतळाचा अभ्यास करणाऱ्या शास्त्रज्ञांच्या म्हणण्यानुसार, त्यांनी असे पुरावे ओळखले आहेत की अखेरच्या हिमयुगीन कमालीनंतर हिमनदीतील वितळपाण्याने मीथेन हायड्रेट्सच्या मुक्ततेला चालना देण्यात मदत केली असावी. हा निष्कर्ष महत्त्वाचा आहे, कारण तो थेट बर्फ वितळण्याशी जोडलेला मीथेन बाहेर पडण्याचा एक मार्ग सूचित करतो आणि त्यामुळे आर्क्टिकमध्ये वाढत असलेल्या हवामान जोखमींमध्ये आणखी एक चिंता जोडली जाते.

मीथेन हायड्रेट्स, ज्यांना कधी कधी fire ice असेही म्हटले जाते, उच्च-दाब आणि कमी-तापमानाच्या परिस्थितीत पाण्याच्या बर्फासारख्या जाळीत मीथेन रेणू अडकले की तयार होतात. ते महासागरांच्या खाली, पर्माफ्रॉस्टमध्ये आणि हिमनद्यांच्या खाली आढळतात. या हायड्रेट्समध्ये प्रचंड प्रमाणात कार्बन असल्याचे मानले जात असल्यामुळे, त्यांना अस्थिर करणारी कोणतीही यंत्रणा आर्क्टिक भूविज्ञानाच्या पलीकडेही लक्ष वेधून घेते.

मेलव्हिल बेमध्ये संशोधकांना काय आढळले

दिलेल्या स्त्रोत-पाठात वर्णन केलेले संशोधन मेलव्हिल बेजवळ समुद्रतळावरील सुमारे 50 मोठ्या पॉकमार्क्सवर केंद्रित होते, जे grounding zone wedge जवळ होते. हा तो भाग आहे जिथे अखेरच्या हिमयुगीन कमालीच्या काळात बर्फचादरीची तरंगती जीभ कधीतरी समुद्रतळाला भेटत असे; तिथे त्या काळाची तारीख सुमारे 29,000 ते 19,000 वर्षांपूर्वी अशी दिली आहे. सिस्मिक सर्व्हेक्षणांनी प्रथम ही रचना उघड केली, आणि नंतरच्या गाळाच्या कोअरमुळे संशोधकांना त्यांचे कारण पुन्हा समजून घेण्यास मदत झाली.

प्रत्येक पॉकमार्क कथितरित्या 37 मीटरपर्यंत खोल होता. सुरुवातीला असे मानले गेले की उलटणाऱ्या हिमनगांनी ते कोरले असावेत. पण गाळाच्या पुराव्याने दुसरी दिशा दाखवली. संशोधकांनी निष्कर्ष काढला की त्या भागातून वाहणाऱ्या वितळपाण्याने बर्फचादरीच्या कडेला असलेल्या गाळातून मीथेन हायड्रेट्स धुऊन बाहेर काढले असावेत, ज्यामुळे वायू बाहेर पडून दिसून आलेले समुद्रतळावरील ओरखडे तयार झाले.

ही यंत्रणा महत्त्वाची आहे, कारण ती सूचित करते की हवामान बदलामुळे हिमनद्या आणि बर्फाच्या कडांभोवतीचे जलविज्ञान बदलले की एकेकाळी स्थिर मानले गेलेले मीथेनही असुरक्षित होऊ शकते.

मीथेन हायड्रेट्स हवामान वैज्ञानिकांना का चिंतित करतात

मीथेन हा एक शक्तिशाली हरितगृह वायू आहे, आणि मीथेन हायड्रेट्स म्हणजे थंडी आणि दाबामुळे बंदिस्त राहिलेला मोठा कार्बन साठा. स्त्रोत-पाठात नमूद केल्याप्रमाणे, काही अंदाजांनुसार हायड्रेट्समध्ये बंदिस्त कार्बनचे प्रमाण पृथ्वीवरील सर्व कोळसा, तेल आणि पारंपरिक वायू मिळून असलेल्या कार्बनच्या अंदाजे दुप्पट असू शकते. त्या सर्व मीथेनचा मुक्त होण्याची शक्यता नक्कीच नसते, पण साठ्याचा प्रचंड आकारच स्पष्ट करतो की संशोधक अस्थिरतेच्या संकेतांकडे इतके लक्ष का देतात.

ग्रीनलँडमधील निष्कर्षांचा अर्थ असा नाही की आर्क्टिकमध्ये अचानक विनाशकारी मीथेनचा फटका येणार आहे. पण ते दाखवतात की संशोधकांना समुद्राच्या तापमानवाढी किंवा पर्माफ्रॉस्ट वितळण्यापलीकडेही अतिरिक्त मुक्तता-यंत्रणा लक्षात घ्याव्या लागतील. इथे चिंता अशी आहे की वितळपाणी स्वतःच हायड्रेट असलेल्या गाळात हस्तक्षेप करून प्रत्यक्षात हिमनदीच्या परिस्थितीत साठवलेला वायू सोडू शकते.

भूतकाळाकडून मिळालेला इशारा, तारखेसह अंदाज नाही

हा अभ्यास विशेष वाटण्याचे एक कारण म्हणजे तो मोठ्या बर्फ-विरामाच्या पूर्वीच्या काळातील भूवैज्ञानिक पुरावे वापरून आजच्या जोखमीला उजाळा देतो. पॉकमार्क्स हे सध्याच्या मीथेन प्लूमचे मोजमाप नाहीत; ते घटनांच्या मालिकेचे अवशेष आहेत. पण ते अवशेष दाखवतात की बर्फचादरीतील बदल खोलवर दडलेल्या कार्बन साठ्यांशी अशा प्रकारे परस्परक्रिया करू शकतात, जी पहिल्या नजरेला सहज समजत नाही.

म्हणून हा निष्कर्ष इशारा आहे, वेळापत्रक नाही. ग्रीनलँडमध्ये आधीच लक्षणीय वितळ सुरू आहे, आणि हवामान बदलामुळे ते थंड, दाबयुक्त वातावरण बदलत आहे जे हायड्रेट्स स्थिर ठेवते. अशा परिस्थिती पुन्हा निर्माण झाल्यास, प्राचीन मीथेन साठे संशोधकांनी आतापर्यंत फक्त अंशतःच नकाशावर आणलेल्या मार्गांनी असुरक्षित होऊ शकतात, असे हा अभ्यास सूचित करतो.

मोठा हवामान संदेश

हवामान जोखीम बहुतेकदा थेट तापमानवाढीच्या परिणामांच्या रूपात चर्चिली जाते: गरम हवा, पातळ बर्फ, वाढणारी समुद्रपातळी. हा अभ्यास वेगळ्या प्रकारच्या धोक्याकडे निर्देश करतो, जिथे मागे हटणाऱ्या बर्फाखालील भूगर्भात साठलेले लपलेले अभिप्रतिक्रिया-प्रक्रिया तापमानवाढीने सक्रिय होतात. या प्रक्रिया कदाचित जवळच्या काळातील उत्सर्जनांवर वर्चस्व गाजवणार नाहीत, पण त्या दीर्घकालीन चित्र अधिक गुंतागुंतीचे करतात.

म्हणूनच असे काम महत्त्वाचे आहे. ते आर्क्टिकमध्ये वैज्ञानिकांनी लक्ष ठेवाव्या लागणाऱ्या प्रक्रियांची यादी वाढवते, एक असा प्रदेश जो आधीच पृथ्वीच्या बहुतेक भागांपेक्षा जलद बदलत आहे. जर वितळपाणी खरोखर बर्फाच्या कडांजवळ मीथेन हायड्रेट्स हालवू शकत असेल, तर बर्फाची हानी ही फक्त तापमानवाढीची परिणती राहत नाही. ती हवामानाचा भार आणखी वाढवणाऱ्या यंत्रणेचा भागही बनू शकते.

मेलव्हिल बेमधून मिळणारा धडा असा नाही की आपत्ती निश्चित आहे. धडा असा आहे की क्रायोस्फियर आणि दडलेली कार्बन भांडारे यांच्यात पूर्वी समजल्यापेक्षा अधिक प्रकारे नाते असू शकते, आणि आर्क्टिक अधिकाधिक गरम होत असताना ते नाते दुर्लक्षित करणे कठीण होत चालले आहे.

हा लेख New Scientist च्या वार्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.