काँग्रेसनल बजेट ऑफिसच्या अंदाजानुसार ट्रंपचे गोल्डन डोम 20 वर्षांत 1.2 ट्रिलियन डॉलर्सचे ठरू शकते

महत्त्वाकांक्षी क्षेपणास्त्र संरक्षण संकल्पनेवर प्रचंड खर्चाचा आकडा

काँग्रेसनल बजेट ऑफिसच्या नव्या अंदाजाने अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांच्या गोल्डन डोम क्षेपणास्त्र संरक्षण योजनेभोवतीच्या आर्थिक दांवामध्ये मोठी वाढ केली आहे. स्रोत सामग्रीनुसार, हा कार्यक्रम विकसित करणे, तैनात करणे आणि 20 वर्षे चालवण्यासाठी सुमारे 1.2 ट्रिलियन डॉलर्स खर्च येईल.

हा आकडा ट्रंप यांनी आधी मांडलेल्या 175 अब्ज डॉलर्सच्या खर्चाशी तीव्र विरोधात आहे. या फरकाचे महत्त्व असे की, तो क्षेपणास्त्र संरक्षणाच्या व्यवहार्यतेवरील परिचित चर्चेला राष्ट्रीय प्राधान्ये, फेडरल खर्च, आणि अमेरिकेवर विस्तृत संरक्षण-छत्र उभारणे तांत्रिकदृष्ट्या वास्तववादी आहे का, राजकीयदृष्ट्या टिकाऊ आहे का, अशा खूप मोठ्या प्रश्नात रूपांतरित करतो.

कार्यकारी आदेशापासून दीर्घकालीन बजेट भारापर्यंत

स्रोत सांगतो की ट्रंप यांनी जानेवारी 2025 मध्ये त्यांच्या दुसऱ्या कार्यकाळाची सुरुवात केल्यानंतर लगेचच हा कार्यक्रम तयार करण्याचा आदेश देणाऱ्या कार्यकारी आदेशावर सही केली. त्या वेळी याला Iron Dome for America असे म्हटले जात होते. नंतर गोल्डन डोम हे नाव अधिक प्रचलित झाले.

ही संकल्पना इस्रायलच्या Iron Dome प्रणालीवर आधारित आहे, पण ती तुलना नेहमीच गुंतागुंतीची राहिली आहे. इस्रायलची प्रणाली खूपच लहान भौगोलिक क्षेत्र आणि वेगळ्या धोक्याच्या वातावरणासाठी डिझाइन केलेली आहे. उलट, गोल्डन डोम अमेरिकेसाठी राष्ट्रीय स्तरावरील संरक्षणात्मक छत्र म्हणून मांडले जाते. स्रोत असेही सांगतो की ट्रंप यांनी याला जमिनीवरील क्षेपणास्त्र धोक्यांपासूनच नव्हे, तर अंतराळातून पाठवता येणाऱ्या क्षेपणास्त्रांपासूनही संरक्षण म्हणून सादर केले आहे.

हे मांडणे महत्त्वाचे आहे, कारण त्यामुळे कार्यक्रम एक साधी गृहभूमी क्षेपणास्त्र संरक्षण सुधारणा न राहता अधिक व्यापक धोरणात्मक दृष्टीकोनात जातो. जेव्हा संरक्षण संकल्पनेला केवळ ज्ञात क्षेपणास्त्र मार्गच नव्हे, तर भविष्यातील अंतराळ-आधारित धोक्यांनाही कव्हर करण्यास सांगितले जाते, तेव्हा खर्च, तांत्रिक परिपक्वता, आणि मिशन क्रीप याविषयीचे प्रश्न टाळणे कठीण होते.

संदेह नवा नाही

लेखातून स्पष्ट होते की या योजनेला दीर्घकाळ संशयाचा सामना करावा लागत आहे. एक वारंवार होणारी टीका व्यावहारिक आहे: वेगाने येणाऱ्या एका प्रक्षेपणाला दुसऱ्या प्रक्षेपणाने थोपवणे हेच अवघड असते, आणि ज्या क्षेत्राचे संरक्षण करायचे ते जितके मोठे, तितके हे आव्हान वाढते. स्रोत असेही नमूद करतो की इस्रायलचे Iron Dome तुलनेने प्रभावी मानले गेले असले, तरी ते खंडीय अमेरिकेपेक्षा खूपच लहान प्रदेशासाठी बनवले गेले आहे.

आकाराचा प्रश्न इथे केंद्रस्थानी आहे. लहान देशासाठीही कठीण आणि महागडी प्रणाली मोठ्या देशासाठी आपोआपच चालणारे मॉडेल बनत नाही. भूगोल सेन्सर नेटवर्क, इंटरसेप्टर कव्हरेज, बेसिंग धोरण, आणि ऑपरेशनल भार बदलतो. स्रोतापलीकडे नवीन दावे न करता देखील निष्कर्ष स्पष्ट आहे: नक्कल करणे सोपे नाही.

स्रोत ऐतिहासिक पार्श्वभूमीचाही उल्लेख करतो. ट्रंप यांची संकल्पना 1980च्या दशकातील अध्यक्ष रोनाल्ड रेगन यांच्या Strategic Defense Initiative पासून प्रेरित असल्याचे म्हटले आहे, जी अंतराळ-आधारित संरक्षणांशी संबंधित योजना होती आणि “Star Wars” या टोपणनावाने ओळखली गेली. ही तुलना गोल्डन डोमला अशा दीर्घ अमेरिकन परंपरेत ठेवते, जिथे तांत्रिकदृष्ट्या महत्त्वाकांक्षी क्षेपणास्त्र कवच योजना राजकीय लक्ष वेधून घेतात, कारण त्या जवळजवळ पूर्ण संरक्षणाचे आश्वासन देतात, जरी तज्ज्ञांना ते आश्वासन प्रत्यक्षात उतरू शकेल का याबाबत शंका असते.

राजकीय आणि धोरणात्मक परिणाम

स्रोतानुसार हा नवा अंदाज ओरेगॉनचे सेनेटर जेफ मर्कले यांनी मागवला होता. मर्कले यांनी या योजनेला संरक्षण कंत्राटदारांसाठी मेहनत करणाऱ्या अमेरिकनांच्या पैशातून दिलेले गिफ्ट असे संबोधले. जर 1.2 ट्रिलियन डॉलर्सचा अंदाज सार्वजनिक चर्चेत मानक आकडा बनला, तर तो राजकीय संघर्षाच्या एका बाजूला आणखी तीव्र करेल.

खर्च एकट्याने संरक्षण धोरण ठरत नाही, पण तो चर्चा बदलतो. ट्रिलियनमध्ये मोजला जाणारा कार्यक्रम घरगुती पायाभूत सुविधा, आरोग्य खर्च, किंवा इतर लष्करी आधुनिकीकरण कार्यक्रम यांसारख्या जवळपास प्रत्येक मोठ्या राष्ट्रीय बांधिलकीशी स्पर्धा करतो. क्षेपणास्त्र संरक्षणाचे समर्थकही गोल्डन डोम इतर प्रतिबंधक किंवा संरक्षण गुंतवणुकींपेक्षा अधिक मूल्य देते का, हे स्पष्ट करण्याच्या दबावाखाली येऊ शकतात.

स्रोत पुढे सांगतो की तज्ज्ञांनी एकूण योजनेबाबत संशय व्यक्त केला आहे. दिलेला मजकूर त्या युक्तिवादांचे पूर्ण स्पष्टीकरण येण्यापूर्वीच तुटतो, तरीही सातत्यपूर्ण संशय अस्तित्वात असल्याचे स्पष्टपणे समर्थित आहे. हे महत्त्वाचे आहे, कारण आता हा वाद फक्त पक्षीय राजकारणापुरता राहिलेला नाही; मूलभूत संकल्पना तिच्याशी जोडलेल्या धोरणात्मक दाव्यांना पेलू शकते का, हा प्रश्नही आहे.

हा अंदाज आत्ताच का महत्त्वाचा आहे

काँग्रेसने अद्याप अंदाजित खर्चाचा फक्त एक भागच मंजूर केला असल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे CBO चा अंदाज फक्त भविष्यातील खरेदी बिल सांगत नाही; प्रशासनाने चढायच्या राजकीय आणि अर्थसंकल्पीय पर्वताचा आकारही ठरवतो. जर 1.2 ट्रिलियन डॉलर्सचा दीर्घकालीन अंदाज स्वीकारला गेला, तर गोल्डन डोम हा केवळ एक संरक्षण विचार न राहता, देशातील सर्वात महागड्या दीर्घकालीन सुरक्षा प्रकल्पांपैकी एक बनेल.

तत्काळ निष्कर्ष असा की गोल्डन डोम आता वेगळ्याच प्रकारच्या तपासणीखाली आला आहे. त्याला फक्त यशस्वी परदेशी प्रणालीवर आधारित एक महत्त्वाकांक्षी कवच असे म्हणणे आता पुरेसे नाही. हा कार्यक्रम आता कठीण कसोटीला सामोरा जात आहे: त्याच्या तांत्रिक महत्त्वाकांक्षा आणि धोरणात्मक तर्क, काँग्रेसच्या स्वतःच्या वित्तीय विश्लेषकांनी मांडलेल्या बजेट वास्तवावर टिकतील का?

सध्या सर्वात ठोस घडामोड म्हणजे हा अंदाजच आहे. आणि 20 वर्षांत 1.2 ट्रिलियन डॉलर्सच्या पातळीवर, अमेरिकेने सुरक्षा, धोका, आणि तांत्रिक शक्यता यांची व्याख्या कशी करावी, या व्यापक वादात गोल्डन डोम हा एक कायमचा संघर्षबिंदू राहील.

हा लेख Gizmodo च्या वार्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.