दक्षिण टेक्सासमधील Starbase येथून करता येणाऱ्या Starship उड्डाणांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढवण्यासाठी SpaceX परवानगी मागत आहे. Brownsvilleजवळील या ठिकाणाहून वर्षाला ४५६ पर्यंत प्रक्षेपणांचा प्रस्ताव कंपनीने ठेवला आहे. सध्या तेथे परवानगी असलेल्या २५ वार्षिक Starship उड्डाणांच्या तुलनेत ही मोठी वाढ असेल.
Federal Aviation Administrationने या प्रस्तावाच्या समीक्षा प्रक्रियेच्या सुरुवातीच्या टप्प्यांना प्रारंभ केला आहे. १४ ऑक्टोबर रोजी संस्थेने programmatic environmental impact statement तयार करण्याचा, public scoping period सुरू करण्याचा आणि public scoping meetings घेण्याचा हेतू जाहीर केला. हे टप्पे समीक्षा प्रक्रियेची सुरुवात आहेत; अधिक प्रक्षेपणदराची मंजुरी नाही.
प्रक्षेपण कार्यपद्धतीत प्रस्तावित मोठा बदल
४५६ प्रक्षेपणांची मर्यादा म्हणजे सरासरी दररोज एकापेक्षा अधिक Starship प्रक्षेपण. Starbaseच्या आजपर्यंतच्या इतिहासाच्या तुलनेत हा वेग खूपच अधिक आहे. Starshipने १४ वेळा उड्डाण केले आहे आणि ही सर्व उड्डाणे टेक्सासमधून झालेली चाचणी उड्डाणे होती.
Starshipची रचना जलद पुनर्वापराभोवती करण्यात आली असल्याने हा प्रस्ताव महत्त्वाचा आहे. हे वाहन ४०० फुटांपेक्षा उंच असून, आतापर्यंत बांधलेले सर्वात मोठे आणि शक्तिशाली रॉकेट म्हणून त्याचे वर्णन केले जाते. पूर्णपणे आणि जलद पुनर्वापर करता येणारी प्रणाली पारंपरिक प्रक्षेपण कार्यपद्धतीपेक्षा अंतराळ उड्डाणे अधिक वारंवार शक्य करू शकते, ही SpaceXची दीर्घकालीन संकल्पना आहे.
ही संकल्पना नियमित दैनंदिन वेगात रूपांतरित होईल की नाही, हे केवळ रॉकेटवर अवलंबून नाही. प्रक्षेपण परवाना, पर्यावरणीय समीक्षा, जनतेचा सहभाग, जमिनीवरील पायाभूत सुविधा, सुरक्षा प्रणाली आणि वाहनांना पुन्हा उड्डाणासाठी तयार करण्याची क्षमता—या सर्व गोष्टी काय शक्य आहे ते ठरवतात. कोणताही बदल लागू होण्यापूर्वी FAAची नियोजित पर्यावरणीय प्रक्रिया SpaceXने प्रस्तावित केलेल्या कार्यविस्ताराची तपासणी करेल.
Starshipच्या ताज्या टप्प्यामुळे तातडी वाढली
Starshipचे सर्वात अलीकडचे चाचणी उड्डाण २८ सप्टेंबर रोजी झाले. स्रोत अहवालानुसार, वाहन प्रथमच कक्षेत पोहोचले आणि २६ Starlink V3 उपग्रह तैनात केले. SpaceXच्या म्हणण्यानुसार अखेरीस १,००,००० अंतराळयानांपर्यंत पोहोचू शकणाऱ्या नव्या broadband constellationचे हे उपग्रह पहिले सदस्य होते.
या जाहीर केलेल्या constellationच्या आकारामुळे SpaceX अधिक प्रक्षेपणांसाठी प्रयत्न का करत आहे हे स्पष्ट होते. अतिशय मोठे उपग्रह नेटवर्क उभारण्यासाठी आणि त्याची पुनर्भरण व्यवस्था करण्यासाठी मोठी प्रक्षेपण क्षमता लागेल. Elon Musk यांनी दहा लाख उपग्रहांच्या Starmind AI megaconstellationबद्दल चर्चा केली असून, २०३०पर्यंत वर्षाला १०,०००हून अधिक Starship liftoffs करण्याचे SpaceXचे लक्ष्य असल्याचेही अहवालात नमूद आहे.
ही उद्दिष्टे केवळ दक्षिण टेक्सासच्या विनंतीपेक्षा खूप मोठी आहेत. Starbaseमधील वर्षाला ४५६ प्रक्षेपणांची मर्यादा ही व्यापक विस्ताराचा एक भाग असेल. तरीही, Starshipला प्रायोगिक वाहनातून उच्च-वारंवारतेच्या वाहतूक व्यवस्थेत रूपांतरित करण्याच्या SpaceXच्या प्रयत्नात हे ठिकाण महत्त्वाचा घटक बनेल.
Starbase हे एकमेव नियोजित प्रक्षेपणस्थळ नाही
भविष्यातील सर्व Starship हालचाली दक्षिण टेक्सासमधूनच होतील अशी SpaceXची अपेक्षा नाही. Florida’s Space Coastवर तीन Starship pads कार्यान्वित करण्यासाठी कंपनी काम करत आहे. अहवालानुसार, Louisianaमध्ये प्रस्तावित १०० अब्ज डॉलरच्या १२-pad संकुलाचे बांधकाम पुढील वर्षी सुरू करण्याचेही तिचे लक्ष्य आहे.
या वितरित पद्धतीमुळे कंपनीच्या अपेक्षित उड्डाणदराचा किती भार एका प्रक्षेपणस्थळावर पडेल, हे कमी होऊ शकते. पायाभूत सुविधांच्या आव्हानाची व्याप्तीही यातून स्पष्ट होते. उच्च-वारंवारतेच्या पुनर्वापरयोग्य प्रक्षेपण व्यवस्थेला केवळ pads नव्हे, तर integration facilities, propellant systems, recovery operations, range coordination आणि वारंवार उड्डाणांना मदत करू शकणारे कर्मचारीही आवश्यक असतात.
Starbaseमधील सध्याचा प्रस्ताव कंपनीच्या दोन orbital padsवरून परवानगी असलेल्या प्रक्षेपणांची संख्या वाढवण्याशी संबंधित आहे. फेडरल पर्यावरणीय नियमांनुसार मोठ्या प्रमाणातील कार्यवाहीचे मूल्यमापन कसे करावे हे FAAची समीक्षा ठरवेल. या समीक्षेदरम्यान विचारात घेतले जावे असे मुद्दे आणि विषय ओळखणे हा public scoping meetingsचा उद्देश आहे.
FAA प्रक्रियेचा अर्थ
एजन्सीची घोषणा महत्त्वाचा प्रक्रियात्मक टप्पा आहे; मात्र ती वेळापत्रक ठरवत नाही किंवा मागितलेल्या निकालाची हमी देत नाही. programmatic environmental impact statement तयार करणे ही मोठी प्रक्रिया आहे आणि तिची व्याप्ती काही प्रमाणात public scoping periodमुळे ठरेल.
SpaceXसाठी, कंपनीच्या सर्वात महत्त्वाकांक्षी deployment योजनांशी सुसंगत प्रक्षेपण लय साधता येईल की नाही, यासाठी ही समीक्षा केंद्रस्थानी आहे. Starbaseजवळील समुदाय आणि भागधारकांसाठी, ठिकाणच्या कार्यवाहीची वारंवारता बदलू शकणाऱ्या प्रस्तावावर मत मांडण्यासाठी हे औपचारिक व्यासपीठ उपलब्ध करून देते.
२५ आणि ४५६ अधिकृत प्रक्षेपणांमधील फरक टप्प्याटप्प्याने झालेली वाढ नाही. हा चाचणी-केंद्रित कार्यक्रमातून जवळपास दररोजच्या कार्यवाहीसाठी आवश्यक असलेल्या नियामक चौकटीकडे झालेला बदल आहे. Starlink V3 उपग्रहांच्या पहिल्या कक्षीय तैनातीसह Starshipने महत्त्वाचा तांत्रिक टप्पा गाठला आहे. आता प्रश्न असा आहे की, त्याभोवतीची प्रक्षेपण पायाभूत सुविधा आणि मंजुरी SpaceX प्रस्तावित करत असलेल्या वेगाच्या जवळपास तरी विकसित होऊ शकतील का.
हा लेख Space.comच्या वृत्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.
Originally published on space.com