स्पेस फोर्सने 2027 मध्ये जिओस्टेशनरी कक्षेत इन-ऑर्बिट रिफ्युएलिंग आणि सर्व्हिसिंग डेमोची योजना आखली आहे

कक्षीय लॉजिस्टिक्स खरे पायाभूत सुविधा बनू शकते का, हे तपासायचे स्पेस फोर्सला आहे

अमेरिकन स्पेस फोर्स जिओस्टेशनरी कक्षेसाठी 2027 ची मोहीम आखत आहे, ज्यात अनेक व्यावसायिक अंतराळयान असतील. अधिक हालचालक्षम, अधिक लवचिक अंतराळ संरचनेसाठी आवश्यक मानल्या गेलेल्या दोन क्षमतांचे प्रात्यक्षिक करण्यासाठी ही मोहीम आहे: इन-स्पेस रिफ्युएलिंग आणि उपग्रह सर्व्हिसिंग.

USSF-23 असे नाव दिलेली ही मोहीम Astroscale U.S. चे इंधन-हस्तांतरण करणारे अंतराळयान, Orbit Fab चे propellant depot, आणि Starfish Space चे सर्व्हिसिंग वाहन किंवा “space tug” तैनात करणार आहे. दिलेल्या स्रोत मजकुरानुसार, एक उद्दिष्ट म्हणजे अंतराळयान कक्षेत लष्करी उपग्रहांना इंधन हस्तांतरित करू शकते का हे तपासणे. दुसरे उद्दिष्ट म्हणजे सर्व्हिसिंग वाहन दुसऱ्या अंतराळयानाशी dock करून त्याला हलवू शकते का हे दाखवणे.

हे काही वाढीव देखभाल प्रयोग नाहीत. उपग्रह mostly disposable मालमत्तांमधून अशा प्रणालींमध्ये विकसित होऊ शकतात का, ज्यांना पारंपरिक वाहतूक प्लॅटफॉर्मप्रमाणे अधिक काळ टिकवता, पुनर्स्थापित करता आणि सेवेत वाढवता येते, या प्रश्नाच्या केंद्रस्थानी हे जाते.

सैन्याला हे महत्त्वाचे का वाटते

स्पेस फोर्स या प्रयत्नांना servicing, mobility and logistics या गटात ठेवते. अंतराळ अधिक स्पर्धात्मक होत चालल्याने आणि अंतराळयानांनी वर्षानुवर्षे स्थिर स्थितीत राहण्यापेक्षा अधिक काही करणे अपेक्षित असल्याने, ही संकल्पना लष्करी विचारधारेतील व्यापक बदल दर्शवते.

स्रोत साहित्याच्या मते, उपग्रहांना विमान किंवा जहाजांप्रमाणे सेवा, पुनर्स्थापन आणि इंधन भरणे शक्य आहे का याचा लष्करी अधिकारी शोध घेत आहेत. यामागे survivability आणि maneuverability बद्दलची चिंता आहे. दुसऱ्या वाहनाच्या मदतीने इंधन भरता किंवा हलवता येणारा उपग्रह अधिक काळ उपयुक्त राहू शकतो आणि ऑपरेशनल गरजांना अधिक लवचिकपणे प्रतिसाद देऊ शकतो.

जिओस्टेशनरी कक्षेत याचे महत्त्व विशेषतः जास्त आहे, कारण तिथल्या मालमत्ता महागड्या, धोरणात्मकदृष्ट्या महत्त्वाच्या आणि पटकन बदलणे कठीण असतात. तिथे रिफ्युएलिंग आणि सर्व्हिसिंग यशस्वी झाले, तर कक्षीय लॉजिस्टिक्सचे मूल्य कमी मागणीच्या वातावरणातील एकदाच केलेल्या प्रात्यक्षिकापेक्षा खूपच मजबूत ठरेल.

रिफ्युएलिंग चाचणी विशेषतः लक्षवेधी आहे

USSF-23 मोहिमेचा एक भाग, स्रोत मजकुरानुसार, एका U.S. Space Force मालमत्तेचे पहिले व्यावसायिक इन-स्पेस रिफ्युएलिंग असेल. Astroscale च्या Provisioner या अंतराळयानाचे वर्णन सुमारे 300 किलोग्रॅम वजनाचे वाहन म्हणून केले आहे, ज्यात refill करता येणारा hydrazine tank आहे आणि जो कक्षेत उपग्रहांना इंधन हस्तांतरित करण्यासाठी डिझाइन केलेला आहे.

हे सर्व्हिसिंग वाहन Tetra-5 नावाच्या दोन client satellites ना इंधन भरण्यासाठी वापरायचे आहे, जे वेगळ्या Air Force Research Laboratory कार्यक्रमांतर्गत विकसित होत आहेत. त्यानंतर Provisioner Orbit Fab च्या propellant depot मधून आपला इंधन साठा पुन्हा भरून घेईल. म्हणजेच, हे प्रात्यक्षिक केवळ एका transfer event बद्दल नाही. ते कक्षीय supply chain च्या घटकांची चाचणी आहे: एक servicing craft, client satellites, आणि एक upstream depot.

याच system-level संरचनेमुळे हे प्रात्यक्षिक विशेषतः महत्त्वाचे ठरते. एकट्या रिफ्युएलिंग कृतीत एक तांत्रिक मुद्दा सिद्ध होतो. पण replenishment असलेली साखळी अंतराळ लॉजिस्टिक्स service architecture प्रमाणे चालू शकते का, याची चाचणी सुरू करते.

बाजाराचा मुद्दाही सरकार तपासत आहे

स्पेस फोर्स आर्थिक अनिश्चितता लपवत नाही. Space Systems Command मधील servicing, mobility and logistics office चे नेतृत्व करणारे कर्नल Scott Carstetter यांनी सांगितले की त्यांच्या टीमने गेल्या तीन वर्षांत कक्षीय लॉजिस्टिक्सभोवती व्यवहार्य व्यावसायिक बाजार तयार होऊ शकेल का याचा अभ्यास केला आहे.

ही अनिश्चितता महत्त्वाची आहे. रिफ्युएलिंग आणि सर्व्हिसिंग तांत्रिकदृष्ट्या शक्य असले, तरी सरकार किंवा व्यावसायिक उपग्रह ऑपरेटरकडून पुरेशी मागणी नसल्यास ते टिकाऊ व्यवसाय बनणार नाहीत. स्रोत मजकुरातील Carstetter यांच्या टिप्पणी स्पष्ट करतात की सरकार अजूनही हे ठरवण्याचा प्रयत्न करत आहे की या सेवा व्यावसायिक स्वरूपात पुरवता येणाऱ्या क्षमतांमध्ये परिपक्व होऊ शकतात का, की राज्याला दीर्घ काळासाठी या क्षेत्राचे नेतृत्व करावे लागेल.

या प्रश्नाचे उत्तर शोधण्यासाठी कार्यालयाने आतापर्यंत दोन प्रात्यक्षिकांना निधी दिला आहे. यावरून हे स्पष्ट होते की ही मोहीम केवळ तंत्रज्ञानाचे प्रदर्शन नाही. ती एक धोरणात्मक आणि खरेदीविषयक प्रयोगही आहे. स्पेस फोर्सला पुरावा हवा आहे की उद्योग अशा सेवांभोवती टिकाऊ व्यावसायिक कारणे उभारू शकतो का, ज्या यशस्वी ठरल्यास दैनंदिन कक्षीय कामकाजाचा भाग बनू शकतात.

यशाचा अर्थ काय असेल

USSF-23 नियोजितप्रमाणे यशस्वी झाला, तर त्याचे परिणाम संबंधित अंतराळयानांपलीकडे जातील. रिफ्युएलिंगमुळे उपग्रहांचे आयुष्य वाढू शकते, बदलाची घाई कमी होऊ शकते, आणि ऑपरेटरांना अधिक मोकळेपणाने त्यांचे maneuvering करता येऊ शकते. सर्व्हिसिंग आणि tug ऑपरेशन्समुळे मालमत्ता पुनर्स्थापित करणे, अन्यथा अडकून पडलेल्या अंतराळयानांमधून उपयुक्तता पुन्हा मिळवणे, किंवा संघर्षमय वातावरणात अधिक अनुकूल mission planning ला आधार देणे सोपे होऊ शकते.

मोठा धोरणात्मक परिणाम म्हणजे कक्षीय कामकाजाला एकदाच प्रक्षेपण करून, आयुष्याच्या शेवटपर्यंत वापरणाऱ्या मॉडेलपासून दूर नेणे. यामुळे नवीन अंतराळयानांची गरज नाहीशी होणार नाही, पण उच्च-मूल्याच्या प्रणाली अधिक देखभालयोग्य आणि कमी नाजूक होऊ शकतात.

प्रात्यक्षिक आणि नियमित वापर यांच्यात अजूनही मोठी दरी आहे. स्रोत साहित्य स्वतःच व्यावसायिक टिकाऊपणाच्या अनुत्तरित प्रश्नावर भर देते. पण नेमके त्यामुळेच ही मोहीम महत्त्वाची आहे. अर्थपूर्ण ऑपरेशनल वातावरणात कक्षीय लॉजिस्टिक्सचे अभियांत्रिकी आणि अर्थशास्त्र दोन्ही तपासण्याच्या सर्वात स्पष्ट प्रयत्नांपैकी ही एक आहे.

स्पेस फोर्स प्रत्यक्षात विचारत आहे की अंतराळ फक्त hardware नव्हे, तर पायाभूत सुविधांच्या अधिक जवळची गोष्ट समर्थ करू शकते का. त्याचे उत्तर 2027 मध्ये दिसू लागेल, जेव्हा जिओस्टेशनरी कक्षेत रिफ्युएलिंग, docking आणि maneuvering यांना कसोटीवर ठेवले जाईल.

हा लेख SpaceNews च्या वार्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.