रॉकेट लॅबने JAXA चे क्यूबसॅट्स कक्षेत पाठवले, जपानने लहान उपग्रह चाचणीचा विस्तार केला

JAXA साठी रॉकेट लॅबचे दुसरे मिशन

रॉकेट लॅबने जपान एरोस्पेस एक्सप्लोरेशन एजन्सीसाठी आणखी एक समर्पित प्रक्षेपण पूर्ण केले आहे, 22 एप्रिल रोजी आठ क्यूबसॅट्सना 540 किलोमीटरच्या सूर्य-समकालिक कक्षेत पाठवले. दिलेल्या स्रोत सामग्रीनुसार, “Kakushin Rising” नावाचे हे मिशन न्यूझीलंडमधील रॉकेट लॅबच्या Launch Complex 1 वरून उड्डाण झाले आणि सुमारे एका तासानंतर आपले payload तैनात केले.

लहान प्रक्षेपण बाजारातील वाढत्या महत्त्वाच्या नमुन्याला हे उड्डाण अधिक बळ देते: देशांतर्गत प्रक्षेपण क्षमता मर्यादित असताना, राष्ट्रीय अंतराळ संस्था आपले तंत्रज्ञान कार्यक्रम पुढे नेण्यासाठी व्यावसायिक प्रक्षेपण सेवांकडे वळत आहेत. या प्रकरणात, रॉकेट लॅबचे Electron वाहन हे जपानच्या Epsilon रॉकेट कार्यक्रमाशी सुरुवातीला जोडलेल्या उपग्रहांसाठी पर्यायी मार्ग म्हणून काम करत आहे.

payloads तंत्रज्ञान प्रात्यक्षिकावर केंद्रित

हे आठ अंतराळयान JAXA च्या Innovative Satellite Technology Demonstration-4 मिशनचा भाग होते. स्रोत मजकुरानुसार, जपानी कंपन्या आणि विद्यापीठांनी हे विविध तंत्रज्ञान कक्षेत चाचणी करण्यासाठी विकसित केले होते. त्यामध्ये एक multispectral camera, भूकंपांचे electromagnetic precursor शोधण्यासाठी तयार केलेले sensors, आणि origami तंत्रांचा वापर करून साठवलेल्या आकाराच्या 25 पटपर्यंत विस्तारू शकणारी antenna यांचा समावेश आहे.

ही मांडणी क्यूबसॅट मोहिमांची एक सतत दिसणारी ताकद अधोरेखित करते. लहान उपग्रह तुलनेने जलद आणि खर्च-नियंत्रित मंच म्हणून काम करू शकतात, ज्यावर भविष्यात मोठ्या कार्यक्रमांना किंवा विशेष उपयोगांना आधार देणारे हार्डवेअर तपासले जाते. अशा मोहिमा बहुतेकदा तातडीच्या ऑपरेशनल सेवेसाठी कमी आणि एखादी संकल्पना प्रक्षेपण सहन करू शकते का, योग्यरीत्या उघडते का, आणि अंतराळात अपेक्षेप्रमाणे कार्य करते का हे पडताळण्यासाठी अधिक असतात.

जपानच्या अंतराळ क्षेत्रासाठीही हे payloads विद्यापीठ आणि उद्योग सहभागासाठी एक पाइपलाइन तयार करतात. क्यूबसॅट मोहीमांमुळे flight heritage मिळवणाऱ्या संस्थांचा आवाका वाढतो, जो प्रोटोटाइपना विश्वासार्ह व्यावसायिक किंवा संस्थात्मक तंत्रज्ञानात रूपांतरित करण्यासाठी महत्त्वाचा टप्पा आहे.

JAXA ने Electron का निवडले

स्रोत सामग्री सांगते की JAXA ने सुरुवातीला ही आठ क्यूबसॅट्स मोठ्या तंत्रज्ञान प्रात्यक्षिक उपग्रह RAISE-4 सोबत Epsilon रॉकेटवर प्रक्षेपित करण्याची योजना आखली होती. 2022 मधील प्रक्षेपण अपयश आणि नंतर ठोस इंधन मोटर्सच्या static-fire चाचण्यांमधील अडचणींनंतर Epsilon grounded झाल्यामुळे ही योजना बदलली.

त्यानंतर JAXA ने ऑक्टोबर 2025 मध्ये रॉकेट लॅबसोबत दोन Electron मोहिमांसाठी करार केला: एक RAISE-4 साठी आणि एक या आठ क्यूबसॅट्ससाठी. RAISE-4 डिसेंबरमध्ये Electron वर यशस्वीरीत्या प्रक्षेपित झाले, आणि ही ताजी मोहीम ती जोडी पूर्ण करते.

हे प्रक्षेपणातील अडथळे राष्ट्रीय कार्यक्रमांवर कसे ripple effect निर्माण करतात याचे व्यावहारिक उदाहरण आहे. उपग्रह बहुतेकदा तंग वेळापत्रकांवर बनवले जातात, तांत्रिक प्रासंगिकता, नियामक अंतिम मुदती, किंवा संस्थात्मक वेळापत्रकांमुळे. जेव्हा लाँचर उपलब्ध नसतो, तेव्हा संस्थांना देशांतर्गत क्षमता परत येईपर्यंत थांबायचे का किंवा बाहेरून प्रक्षेपण सेवा विकत घ्यायची का हे ठरवावे लागते. JAXA ने वेग आणि निश्चितता निवडली.

व्यावसायिक प्रक्षेपण लवचिकता आता धोरणात्मक बनत आहे

हे प्रक्षेपण काही आठवड्यांपूर्वीच झालेल्या आणखी एका Electron मोहिमेनंतर झाले, ज्यात युरोपीय अंतराळ संस्थेची navigation technology demonstration satellites, Celeste, नेली गेली होती. स्रोत मजकुरानुसार, निकट भविष्यकाळात युरोपीय प्रक्षेपण पर्याय मर्यादित असल्यामुळे आणि मे 2026 पर्यंत राखीव frequencies वापरात आणण्याची अंतिम मुदत असल्यामुळे ESA ने Electron निवडले.

JAXA आणि ESA या मोहिमा एकत्रितपणे दाखवतात की छोट्या लाँचर्सनी बाजारातील सर्वात मोठ्या वाहनांइतके मोठे नसले तरी ते धोरणात्मकदृष्ट्या किती महत्त्वाचे बनू शकतात. त्यांचे मूल्य वेळापत्रकानुसार प्रतिसाद, कक्षीय अचूकता, आणि दीर्घ विलंब परवडत नसलेल्या ग्राहकांना सेवा देण्याच्या क्षमतेत आहे. तंत्रज्ञान प्रात्यक्षिके आणि वेळ-संवेदनशील payloads साठी, ही लवचिकता शुद्ध उचल क्षमतेपेक्षा अधिक महत्त्वाची ठरू शकते.

रॉकेट लॅबचे CEO Peter Beck यांनी सलग JAXA मोहिमा Electron हे राष्ट्रीय अंतराळ संस्थांसाठी पसंतीचे छोटे लाँचर बनले आहे याचा पुरावा असल्याचे सांगितले. दिलेली स्रोत सामग्री किमान दिशादर्शकपणे त्या दाव्याला पाठिंबा देते: मोठ्या संस्था प्रत्यक्षात वेळापत्रक आणि प्रवेश समस्यांवर उपाय म्हणून हे वाहन वापरत आहेत.

रॉकेट लॅबची व्यापक गती

स्रोत मजकुरात नमूद आहे की JAXA मोहीम Virginia च्या Wallops Island वरून HASTE या Electron च्या उपकक्षीय आवृत्तीच्या प्रक्षेपणानंतर 24 तासांपेक्षा थोड्याच अधिक वेळाने झाली. रॉकेट लॅबने त्या मोहिमेचा ग्राहक किंवा निकाल जाहीर केला नाही; ती फक्त “Bubbles” या कोडनेमने ओळखली गेली. मर्यादित तपशील असतानाही, ही मालिका कंपनी कक्षीय आणि उपकक्षीय दोन्ही मागण्यांवर काम करत असल्याचे सूचित करते.

प्रक्षेपण गती महत्त्वाची असते, कारण प्रक्षेपण बाजारातील विश्वसनीयता म्हणजे फक्त रॉकेट कक्षेत पोहोचते की नाही इतकेच नसते. पुरवठादार ग्राहक नियोजन करू शकतील अशी सातत्यपूर्ण लय ठेवू शकतो का, हेही तितकेच महत्त्वाचे असते. संस्था आणि उपग्रह ऑपरेटर्स आता अशा प्रक्षेपण कंपन्यांना पसंती देतात ज्या कधीमधीचे मिशन तज्ज्ञ नसून, विश्वासार्ह logistics partner सारखे काम करतात.

जपानच्या अंतराळ कार्यक्रमासाठी याचा अर्थ काय

JAXA साठी ही मोहीम आठवण करून देते की अंतराळ क्षमता आता केवळ देशांतर्गत रॉकेट्सवर नव्हे, तर आंतरराष्ट्रीय प्रक्षेपण बाजारात प्रवेशावरही अवलंबून आहे. जपानकडे अजूनही मजबूत औद्योगिक आणि वैज्ञानिक क्षमता आहेत; मात्र लाँचरमधील अडथळे तात्पुरता परदेशी पुरवठादारांवर अवलंबून राहण्याचा मार्ग तयार करू शकतात. हे कमजोरीच असेल असे नाही, जर त्यामुळे मोहिमा वेळेवर पुढे जात असतील; पण त्यामुळे देशांतर्गत प्रक्षेपण विश्वास पुनर्स्थापित करण्याचा दबाव वाढू शकतो.

निकटकाळात, थेट परिणाम सकारात्मक आहे. आठ जपानी तंत्रज्ञान payloads कक्षेत पोहोचले, RAISE-4 साठी आधीच्या Electron प्रक्षेपणासोबत मिळून, अन्यथा अधिक विलंब झाल्या असत्या अशा प्रात्यक्षिक कार्यक्रमाला गती दिली. रॉकेट लॅबसाठी, लहान प्रक्षेपण केवळ स्टार्टअप्सकडूनच नव्हे तर निश्चितता शोधणाऱ्या राष्ट्रीय संस्थांकडूनही व्यवसाय जिंकू शकते याचा हा आणखी एक पुरावा आहे.

हा लेख SpaceNews च्या रिपोर्टिंगवर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.