सुवर्ण कोरोना: २०२६ च्या पूर्ण सूर्यग्रहणाचा रंग असामान्यपणे पिवळा का दिसला?

दुर्मिळ सुवर्ण चमक

जेव्हा १२ ऑगस्ट २०२६ रोजी चंद्र सूर्यासमोरून पूर्णपणे सरकला, तेव्हा स्पेनमधील आकाशदर्शकांना पूर्ण सूर्यग्रहण पाहायला मिळाले. पण हे सामान्य ग्रहण नव्हते. जेव्हा संपूर्ण अंधार आकाशात पसरला, तेव्हा सूर्याचा कोरोना—त्याचा अलौकिक बाह्य वातावरण—नेहमीच्या मोत्यासारख्या पांढऱ्या रंगात न दिसता, आकर्षक सुवर्ण रंगात दिसला. हे दृश्य इतके असामान्य होते की ते खगोलशास्त्रज्ञ आणि छायाचित्रकारांचे लक्ष वेधून घेणारे ठरले, आणि नासाच्या खगोलशास्त्राच्या दिवसाच्या प्रतिमेवर ते वैशिष्ट्यीकृत झाले.

सुवर्ण कोरोना हा भ्रम किंवा कॅमेऱ्याची युक्ती नव्हता. तो एक वास्तविक घटना होती, जी भूमिती आणि वातावरणीय परिस्थितीच्या संयोगातून निर्माण झाली. हे समजून घेण्यासाठी, आपल्याला ग्रहणाचा मार्ग आणि त्या दिवशीच्या हवेची स्थिती पाहावी लागेल.

रंगाचे विज्ञान

कोरोना सामान्यतः पांढरा असतो कारण तो संपूर्ण दृश्य वर्णपटात प्रकाश उत्सर्जित करतो. पण जेव्हा तो प्रकाश पृथ्वीच्या वातावरणातून जातो, तेव्हा तो बदलू शकतो. १२ ऑगस्ट रोजी, स्पेनमधील निरीक्षकांना सूर्य क्षितिजाच्या अगदी जवळ—सूर्यास्ताच्या वेळी—असताना संपूर्ण ग्रहण पाहायला मिळाले. अशा कमी कोनात, सूर्यप्रकाशाला सूर्य डोक्यावर असतानाच्या तुलनेत खूप जाड हवेच्या थरातून प्रवास करावा लागतो. या लांब मार्गामुळे वातावरण लहान तरंगलांबीचा प्रकाश, विशेषतः निळा आणि जांभळा, दृष्टीच्या रेषेतून विखुरतो. सूर्यास्त लाल किंवा केशरी दिसण्याचे हेच कारण आहे: निळा प्रकाश विखुरला जातो, उबदार रंग शिल्लक राहतात.

या प्रकरणात, प्रकीर्णन आणखी स्पष्ट होते. या प्रदेशावर जवळच्या जंगलातील आगींचा परिणाम झाला होता, ज्यामुळे हवेत धुराचे कण भरले होते. या सूक्ष्म एरोसोल्सनी अतिरिक्त फिल्टर म्हणून काम केले, उर्वरित निळे टोन आणखी काढून टाकले आणि सुवर्ण रंग अधिक गडद केला. परिणामी, कोरोना द्रव सोन्यात बुडवल्यासारखा दिसला.

क्षण टिपणे

बेनाव्हेंटे, स्पेन येथील छायाचित्रकार रुई सँटोस यांनी टिपलेली ही वैशिष्ट्यीकृत प्रतिमा, हाय डायनॅमिक रेंज (HDR) प्रक्रियेचा उत्कृष्ट नमुना आहे. अनेक एक्सपोजर एकत्र करून, सँटोस यांनी कोरोनाचे गुंतागुंतीचे तपशील उघड करण्यात यश मिळवले, बाहेर पसरलेल्या नाजूक प्रवाहांपासून ते तेजस्वी आतील भागापर्यंत. प्रतिमेत सूर्याच्या डाव्या कडेवर एक गुलाबी प्रमिनन्स—हायड्रोजन वायूचा लूप—देखील दिसतो. कोरोनाच्या विपरीत, हा प्रमिनन्स त्याचा मूळ रंग टिकवून ठेवतो, एक तेजस्वी गुलाबी रंग जो सुवर्ण पार्श्वभूमीवर वेगळा दिसतो.

ही प्रतिमा केवळ सुंदर नाही; ती वैज्ञानिकदृष्ट्या मौल्यवान आहे. कोरोनाचा रंग आणि रचना अभ्यासून, खगोलशास्त्रज्ञ सूर्याच्या चुंबकीय क्षेत्राबद्दल, कोरोनाच्या तापमानाबद्दल आणि सौर क्रियाकलापांना चालना देणाऱ्या प्रक्रियांबद्दल अधिक जाणून घेऊ शकतात. सुवर्ण रंग, जरी असामान्य असला तरी, वातावरणीय परिस्थिती आपल्या खगोलीय घटनांच्या निरीक्षणावर कसा परिणाम करते याचा अभ्यास करण्याची एक अनोखी संधी प्रदान करतो.

जागतिक सोहळा

२०२६ चे पूर्ण सूर्यग्रहण आकाशदर्शकांसाठी एक मोठी घटना होती, ज्याचा संपूर्ण मार्ग युरोपच्या काही भागांसह स्पेनमधून गेला. हजारो लोक अंधाराचे क्षण पाहण्यासाठी मार्गात जमले आणि अनेकांनी स्वतःच्या प्रतिमा टिपल्या. हे ग्रहण सूर्याच्या गतिमान स्वरूपाची आठवण करून देणारे होते, कोरोनाने सूर्याच्या बाह्य वातावरणाची गुंतागुंतीची रचना उघड केली.

ज्यांनी ते चुकवले त्यांच्यासाठी, या कार्यक्रमातील प्रतिमा आणि व्हिडिओ एक चिरस्थायी नोंद म्हणून काम करतात. विशेषतः सुवर्ण कोरोना, चर्चेचा विषय बनला आहे, ज्यामुळे खगोलीय घटना आणि पृथ्वीच्या वातावरणातील परस्परसंबंधावर चर्चा सुरू झाली आहे.

हे महत्त्वाचे का आहे

ही घटना खगोलशास्त्रातील वातावरणीय विज्ञानाचे महत्त्व अधोरेखित करते. जी तत्त्वे सूर्यास्त लाल आणि आकाश निळे करतात तीच तत्त्वे आपण ग्रहण कसे पाहतो यावर देखील परिणाम करतात. हे परिणाम समजून घेऊन, शास्त्रज्ञ निरीक्षणांचे अधिक चांगल्या प्रकारे अर्थ लावू शकतात आणि खगोलीय डेटामधील वातावरणीय हस्तक्षेप सुधारू शकतात.

शिवाय, सुवर्ण कोरोना हे विश्वाबद्दलच्या आपल्या दृष्टीच्या नाजूकपणाची आठवण आहे. जंगलातील आगीचा धूर, जगाच्या अनेक भागांत वाढती चिंता, आपण काय पाहतो हे नाटकीयरित्या बदलू शकतो. हे ग्रहण दृश्यदृष्ट्या आनंददायी असले तरी, पर्यावरणीय बदलांचा विश्वाचे निरीक्षण करण्याच्या आपल्या क्षमतेवर होणाऱ्या परिणामाबद्दल एक सूक्ष्म इशारा देखील आहे.

पुढे पाहताना

पुढील पूर्ण सूर्यग्रहणाची वाट पाहत असताना, खगोलशास्त्रज्ञ या ग्रहणातील डेटाचा अभ्यास सुरू ठेवतील. सँटोसच्या प्रतिमांसारख्या प्रतिमांचे वर्षानुवर्षे विश्लेषण केले जाईल, ज्यामुळे सूर्याच्या वर्तनाबद्दल आणि पृथ्वीच्या वातावरणाबद्दल अंतर्दृष्टी मिळेल. आपल्यासाठी, सुवर्ण कोरोना ही एक सुंदर आठवण आहे—आणि जेव्हा आपण वर पाहतो तेव्हा आपली वाट पाहणाऱ्या आश्चर्यांची आठवण.

अधिक आश्चर्यकारक प्रतिमा आणि तपशीलवार स्पष्टीकरणांसाठी, नासाच्या खगोलशास्त्राच्या दिवसाच्या प्रतिमा संग्रहाला भेट द्या, जिथे ही प्रतिमा वैशिष्ट्यीकृत आहे.

हा लेख science.nasa.gov च्या अहवालावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.