ब्रह्मांडशास्त्रातील केंद्रीय मॉडेलला गणितीय आव्हान
विश्वाचा विस्तार वेगाने का होत आहे, हे स्पष्ट करण्यासाठी सामान्यतः डार्क एनर्जीचा वापर केला जातो. University of California, Davis येथील संशोधकांच्या मते या स्पष्टीकरणाच्या चौकटीत मूलभूत अस्थिरता असू शकते.
Proceedings of the Royal Society A मध्ये प्रकाशित अभ्यासात, अतिरिक्त डार्क एनर्जी घटकाशिवाय सामान्य सापेक्षतेच्या आइन्स्टाइन समीकरणांतून विश्वाचा वेगवान विस्तार नैसर्गिकरीत्या निर्माण होऊ शकतो का, हे तपासले आहे. हा अभ्यास Lambda-cold dark matter किंवा Lambda-CDM मॉडेलला आव्हान देतो.
डार्क एनर्जीचा प्रश्न सुटल्याचा दावा संशोधक करत नाहीत. मानक मॉडेलमधील उपायांच्या स्थैर्याबाबत हा गणितीय युक्तिवाद आहे.
विश्लेषणाच्या केंद्रस्थानी Friedmann spacetimes
संघाने Einstein-Euler equationsचा अभ्यास केला. हे समीकरण आइन्स्टाइनच्या गुरुत्वाकर्षण सिद्धांताला द्रवांच्या वर्तनाचे वर्णन करणाऱ्या समीकरणांशी जोडते.
पारंपरिक विश्वविस्तार मॉडेलचा पाया असलेल्या Friedmann spacetimesवर संशोधकांनी लक्ष केंद्रित केले. Big Bangच्या संदर्भात हे छोटे आणि मोठे अशा दोन्ही स्तरांवर अस्थिर असल्याचे त्यांचे निष्कर्ष आहेत.
अभ्यासाचे संबंधित लेखक आणि UC Davisमधील गणिताचे distinguished professor emeritus Blake Temple यांनी अस्थिर उपायाची तुलना टोकावर उभ्या असलेल्या पेन्सिलशी केली. किंचित धक्का लागला तरी ती पडते.
भौतिकशास्त्रात स्थैर्य महत्त्वाचे आहे, कारण मॉडेलने आदर्श परिस्थितीबरोबरच व्यत्यय आल्यानंतर प्रणालीचे वर्तनही स्पष्ट केले पाहिजे.
अभ्यास काय दाखवतो आणि काय दाखवत नाही
हा निष्कर्ष सैद्धांतिक ब्रह्मांडशास्त्रासाठी आव्हान म्हणून पाहावा; डार्क एनर्जी अस्तित्वात नाही याचा थेट निरीक्षणाधारित पुरावा म्हणून नव्हे. यात नवीन दुर्बिणीची मोजमापे किंवा निरीक्षणांनी सिद्ध केलेले पर्यायी मॉडेल नाही.
Lambda-CDM हे अजूनही प्रमुख मॉडेल आहे, कारण ते विश्वाचा इतिहास आणि मोठ्या प्रमाणावरील रचना याबाबतची अनेक निरीक्षणे जोडते. गणितीय आक्षेप महत्त्वाचा असला तरी तो निरीक्षणात्मक पुराव्यांसोबत तपासावा लागेल.
तरीही हा प्रस्ताव लक्षवेधी आहे. गूढ ऊर्जेचा घटक जोडण्याऐवजी आइन्स्टाइन समीकरणांची स्वतःची वैशिष्ट्ये त्वरण निर्माण करू शकतात का, असा प्रश्न तो विचारतो.
विश्वातील आपल्या स्थानाबाबत प्रश्न
विश्वातील मानवजातीचे स्थान दीर्घकाळ मानले गेले तितके सामान्य आहे का, हा प्रश्नही या कामामुळे उपस्थित होतो. उपलब्ध माहितीनुसार हा निरीक्षणांनी सिद्ध झालेला निष्कर्ष नाही.
स्थैर्याचे विश्लेषण अमूर्त गणितापलीकडे का जाते, हे यावरून दिसते. विश्वाच्या उपायांमधील गृहीतके विस्तार, पदार्थ, भूमिती आणि स्थानिक परिस्थिती यांच्यातील संबंध समजण्यावर परिणाम करतात.
छाननी का आवश्यक आहे
डार्क एनर्जीशी संबंधित दाव्यांची काळजीपूर्वक चाचणी आवश्यक आहे. विश्वाच्या निरीक्षित त्वरणाचे स्पष्टीकरण देण्यासाठी ही संकल्पना मांडली गेली आणि आधुनिक भौतिकशास्त्रातील महत्त्वाच्या अनुत्तरित प्रश्नांपैकी ती एक आहे.
UC Davisच्या निष्कर्षाचे तात्कालिक महत्त्व म्हणजे या चर्चेला अधिक स्पष्ट दिशा मिळणे. मानक चौकटीतील अस्थिरतेचा दावा सिद्धांतकारांना तपासण्यासाठी ठोस मुद्दा देतो.
सध्या हा अभ्यास आठवण करून देतो की प्रस्थापित मॉडेल्सही मूलभूत परीक्षणासाठी खुली असतात. या चर्चेत गुरुत्वाकर्षणाची भाषा म्हणून आइन्स्टाइनची समीकरणे कायम आहेत.
हा लेख Science Dailyच्या वृत्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.
Originally published on sciencedaily.com




