नागरिक विज्ञानाच्या मदतीने इक्वाडोरमधील मुलांनी समुद्रकिनाऱ्यावरील कचरा कमी केला

स्थानिक निरीक्षणात मुलांची नेतृत्वाची भूमिका

इक्वाडोरमधील अयांगुए येथील नागरिक-विज्ञान प्रकल्प समुद्रकिनारा प्रदूषणावर उपाय करण्याच्या प्रयत्नांच्या केंद्रस्थानी मुलांना आणत आहे. प्रकल्पाच्या निरीक्षणादरम्यान गोळा केलेल्या सिगारेटच्या थोटक्यांमध्ये 53.2% घट झाल्याचे संशोधकांनी सांगितले. त्याचे सामाजिक, वैज्ञानिक आणि शैक्षणिक परिणामही तपासण्यात आले.

Monitoring of Cigarette Butts Ayangue Limpio या प्रकल्पात 7 ते 12 वर्षांच्या मुलांनी स्थानिक पर्यावरणीय माहिती गोळा करण्यास आणि तिचा अर्थ लावण्यास सक्रिय सहभाग घेतला. मुलांनी केवळ माहिती गोळा करण्यात मदत करावी, एवढ्यापुरता हा उपक्रम मर्यादित नव्हता; त्यांच्या परिसरात बदल घडवण्याच्या प्रयत्नांमध्ये त्यांना सक्रिय भागीदार मानण्यात आले.

निष्कर्ष Ocean & Coastal Management या जर्नलमध्ये प्रकाशित झाले. राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय शैक्षणिक संस्थांच्या सहकार्याने Amiguitos del Océano Foundation ने या संशोधनाचे नेतृत्व केले.

व्यापक आणि दीर्घकाळ टिकणारा प्रदूषक

समुद्रकिनाऱ्यांवर आढळणाऱ्या कचऱ्याच्या सर्वात सामान्य प्रकारांमध्ये सिगारेटची थोटकी येतात. दरवर्षी जगभरात 4.5 ट्रिलियन थोटकी फेकली जातात, असा स्रोताचा अंदाज आहे. त्यांचे फिल्टर प्रामुख्याने cellulose acetate या जैवविघटन न होणाऱ्या प्लास्टिकचे असतात आणि nicotine तसेच जड धातूंसह 7,000 पेक्षा अधिक विषारी संयुगे त्यात साचू शकतात.

या वैशिष्ट्यांमुळे फेकलेले फिल्टर केवळ दिसणाऱ्या कचऱ्याची समस्या राहात नाहीत. संशोधकांच्या मते, त्यांच्याशी संबंधित पदार्थ जैवसंचय आणि जैववर्धनामुळे अन्नसाखळ्यांना धोका निर्माण करू शकतात. त्यामुळे समुद्रकिनाऱ्यावरील निरीक्षण स्थानिक समस्येची नोंद करण्याबरोबरच व्यापक सागरी परिसंस्थेवरील परिणामांवर चर्चा करण्याचा आधार देते.

तुलना करता येईल असा स्थानिक डेटा तयार करणे

अयांगुए हा स्थलीय आणि सागरी संसाधनांच्या व्यवस्थापनातील स्वायत्ततेला कायदेशीर मान्यता असलेला कम्यून आहे. या पार्श्वभूमीमुळे स्थानिक ज्ञान आणि संरचित निरीक्षण पद्धत एकत्र करण्याची संधी प्रकल्पाला मिळाली.

सहभागींनी ओहोटीच्या वेळी मासिक मोहिमा घेतल्या. एकूण नमुना क्षेत्र 1,500 चौरस मीटर होते. कालांतराने निरीक्षणांची तुलना करता यावी म्हणून ते निश्चित transects मध्ये विभागण्यात आले. सामाजिक-पर्यावरणीय, वैज्ञानिक आणि शैक्षणिक परिणामांचा अभ्यास करण्यासाठी संशोधकांनी गुणात्मक व परिमाणात्मक पद्धतींचा वापर केला.

सिगारेटच्या थोटक्यांमध्ये नोंदवलेली 53.2% घट हा महत्त्वाचा निष्कर्ष आहे. मात्र मोजमाप आणि सहभाग यांच्यातील संबंधात प्रकल्पाचे व्यापक महत्त्व आहे. सातत्यपूर्ण निरीक्षणामुळे समुदायातील चर्चा आणि पर्यावरणीय निर्णयांसाठी पुरावे तयार होतात, तसेच पुरावे कसे तयार केले जातात याचा मुलांना प्रत्यक्ष अनुभव मिळतो.

पर्यावरणीय प्रशासन म्हणून नागरिक विज्ञान

अभ्यासात मुलांचा सहभाग स्थानिक पर्यावरणीय प्रशासनाचा भाग म्हणून मांडला आहे. मुलांना केवळ पर्यावरणीय शिक्षण घेणारे म्हणून न पाहता, स्थानिक प्रदूषणाच्या आव्हानाबद्दल सामायिक समज निर्माण करणारे योगदानकर्ते म्हणून या उपक्रमाने त्यांना स्थान दिले.

पर्यावरणीय बदल आणि कचरा सार्वजनिक ठिकाणी तसेच स्थानिक उपजीविकेशी संबंधित भागांत थेट अनुभवला जातो, अशा किनारी समुदायांमध्ये हे मॉडेल विशेष अर्थपूर्ण ठरू शकते. प्रमाणित डेटा संकलनामुळे ही निरीक्षणे अधिक स्पष्ट आणि तुलनात्मक होऊ शकतात; सहभागामुळे कामाची स्थानिक उपयुक्तता वाढू शकते.

अयांगुए प्रकल्प सिगारेट-फिल्टर कचऱ्याची जागतिक समस्या दूर करत नाही. मात्र समुदाय पद्धतशीर निरीक्षण आणि पर्यावरणीय सहभाग यांची सांगड कशी घालू शकतो, याचे उदाहरण तो देतो. सिगारेटच्या थोटक्यांतील घट आणि मुलांच्या सहभागावर दिलेला भर दर्शवतो की नागरिक विज्ञान संशोधनाची पद्धत तसेच स्थानिक कृतीचे व्यावहारिक साधन म्हणून काम करू शकते.

हा लेख Phys.org च्या वृत्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.