वास हा इतर इंद्रियांप्रमाणेच अधिक नकाशित असू शकतो, असे शास्त्रज्ञांना आधी वाटले नव्हते
दिलेल्या स्रोत मजकुरानुसार, शास्त्रज्ञांनी उंदराच्या नाकातील वास रिसेप्टर्सचा प्रथमच असा मानला जाणारा नकाशा तयार केला आहे, आणि त्यातून वासाची रचना कशी असते याविषयीची दीर्घकालीन धारणा आव्हानित होते. नासिकागुहेच्या अस्तरावर अनियमित पसरलेले नसून, घ्राण रिसेप्टर्स दाट, अत्यंत शिस्तबद्ध पट्ट्यांमध्ये मांडलेले दिसतात.
स्रोताच्या म्हणण्यानुसार, 28 एप्रिल रोजी Cell मध्ये प्रकाशित झालेला हा अभ्यास जीवशास्त्रातील सर्वात मूलभूत इंद्रियांपैकी एकाचे नवे चित्र देते. स्पर्श, श्रवण आणि दृष्टीमध्ये दिसणाऱ्या स्पष्ट अवकाशीय नकाशांप्रमाणे वासाबाबत असा नकाशा नसल्यामुळे, वासाला अनेकदा संवेदन प्रणालींमधील अपवाद मानले गेले. हे काम सूचित करते की ते कदाचित प्रणालीचे खरे वैशिष्ट्य नसून, मर्यादित मोजमापांचा परिणाम असावा.
1,100 पेक्षा अधिक रिसेप्टर्स, लाखो पेशी
नव्या नकाशाचा विस्तार हेच त्याला ठळक बनवणाऱ्या कारणांपैकी एक आहे. स्रोत सांगतो की संशोधकांनी 300 हून अधिक स्वतंत्र उंदरांमधील सुमारे 55 लाख न्यूरॉन्सचा अभ्यास केला. प्रत्येक परिपक्व घ्राण संवेदी न्यूरॉन उंदराच्या DNA मध्ये सांकेतिक केलेल्या 1,172 वेगवेगळ्या रिसेप्टर्सपैकी एक व्यक्त करतो, आणि प्रत्येक रिसेप्टर वेगळ्या प्रकारचा वास ओळखण्यासाठी तयार असतो.
त्या रिसेप्टर वैविध्यामुळे नाकाला एक सुसंगत अवकाशीय प्रणाली म्हणून अभ्यासणे फार वर्षांपासून कठीण राहिले आहे. जर हजारो रिसेप्टर प्रकार अनपेक्षितपणे विखुरलेले असतील, तर वासाची रचना इतर इंद्रियांपेक्षा मूलतः वेगळी दिसेल. पण नवीन नकाशा दाखवतो की ती धारणा चुकीची होती. रिसेप्टर्स ऊतींमध्ये यादृच्छिकपणे विखुरलेले नाहीत. ते, स्रोताच्या भाषेत, “tight bands” मध्ये असतात आणि वास रिसेप्टर अभिव्यक्तीच्या आच्छादित पट्ट्या तयार करतात.
हा एक मोठा संकल्पनात्मक बदल आहे. याचा अर्थ असा की घ्राण प्रणाली कदाचित अशा शारीरिक क्रमाचा वापर करते, ज्याला शास्त्रज्ञांनी पूर्वी कमी लेखले होते.
