27 मार्चच्या हल्ल्यानंतर नुकसानीचे दावे समोर आले
ऑनलाइन फिरणाऱ्या नव्या प्रतिमांमध्ये सौदी अरेबियातील प्रिन्स सुल्तान एअर बेसवर अमेरिकन एअर फोर्सच्या E-3 Airborne Warning and Control System विमानांपैकी एक मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाल्याचे, आणि कदाचित नष्ट झाल्याचे, दिसत असल्यासारखे आहे. जर या प्रतिमा खऱ्या असतील, तर त्या एका छोट्या आणि वयस्कर होत चाललेल्या ताफ्यासाठी मोठ्या नुकसानाकडे निर्देश करतील, जो अजूनही हवाई कमांड आणि कंट्रोल ऑपरेशन्सच्या केंद्रस्थानी आहे.
आतापर्यंत उपलब्ध स्रोतसामग्री मर्यादित आहे, आणि विमानाची स्थिती स्वतंत्रपणे पुष्टी झालेली नाही. द वॉर झोनने 29 मार्च रोजी सांगितले की प्रथम एका फेसबुक पेजवर पोस्ट केलेल्या आणि नंतर सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणावर पसरलेल्या फोटोंमध्ये E-3 क्रमांक 81-0005 चा मागचा फ्युजलेज जळून खाक झालेला आणि आजूबाजूला अवशेष दिसत असल्यासारखे आहे. प्रारंभिक पाहणीनंतर त्या प्रतिमा खऱ्यासारख्या वाटतात, पण त्यांची पडताळणी करता येत नाही, असे प्रकाशनाने स्पष्टपणे नमूद केले.
तो फरक महत्त्वाचा आहे. वेगाने घडणाऱ्या लष्करी घटनांमध्ये, विशेषतः प्रादेशिक तणाव वाढत असताना, प्रतिमा पडताळणीपेक्षा वेगाने पसरतात. विश्लेषक आणि वार्ताहर दृश्यातील सुसंगती वेगवेगळ्या कोनांतून तपासू शकतात किंवा दृश्यातील तपशीलांशी जुळवू शकतात, पण ते अजूनही अमेरिकन लष्कराकडून औपचारिक पुष्टी किंवा पूर्णपणे दस्तऐवजीकृत भू-स्थान आणि वेळ-रेषेइतके नाही. या टप्प्यावर उपलब्ध दावा अधिक मर्यादित आहे: बेसमधून आल्याचे सांगितले जाणारे फोटो एका E-3 ला मोठे नुकसान दाखवत असल्यासारखे आहेत, आणि ते एका प्रत्यक्ष हल्ल्यानंतर समोर आले, ज्यात कथितपणे अनेक अमेरिकन विमाने नुकसानग्रस्त झाली आणि अमेरिकन कर्मचारी जखमी झाले.
आतापर्यंत काय पुष्टी झाले आहे
दिलेल्या स्रोत मजकुरानुसार, 27 मार्चच्या प्रिन्स सुल्तान एअर बेसवरील हल्ल्यात कथितपणे लांब पल्ल्याचे one-way attack drones आणि ballistic missiles वापरले गेले. त्याच अहवालात म्हटले आहे की अनेक अमेरिकन लष्करी विमाने नुकसानग्रस्त झाल्याचा संशय होता आणि 10 अमेरिकन सेवा सदस्य जखमी झाले, त्यापैकी काहींची प्रकृती गंभीर होती. तसेच, हल्ल्यानंतर माहिती हळूहळू जाहीर होत गेली, कारण प्रमुख अमेरिकन पुरवठादारांकडील उच्च-रिझोल्यूशन व्यावसायिक उपग्रह प्रतिमा उशिरा आल्या, ज्यामुळे स्वतंत्र मूल्यांकन अवघड झाले.
त्या प्रतिमा-अभावामुळे परदेशी उपग्रह प्रतिमा आणि जमिनीवरील छायाचित्रांचे महत्त्व वाढले आहे. द वॉर झोनने सांगितले की परदेशी उपग्रह प्रतिमांमध्ये बेसच्या मुख्य apron वर मोठे नुकसान दिसल्याचा दावा होता. तसेच, जुन्या उपग्रह प्रतिमांमध्ये विमाने apron वर विखुरलेली आणि स्वतंत्र taxiways वर उभी असल्याचे दिसत होते, जे एकाच हल्ल्यात अनेक उच्च-मूल्यवान साधनांचे नुकसान टाळण्यासाठी घेतलेल्या प्रयत्नाकडे निर्देश करते.
तरीही, विखुरणे म्हणजे संरक्षण नव्हे. उघड्यावर पार्क केलेली विमाने स्फोटाच्या परिणामांना, तुकड्यांना आणि आगीला असुरक्षित राहतात. अहवालात विशेषतः नमूद केले की जवळच्या आघातांमधून उडालेले तुकडे आणि दुय्यम आग लागली, तरी विमान नष्ट करण्यासाठी थेट हल्ल्याची गरज नसते. व्यावहारिक अर्थाने, याचा अर्थ असा की संरक्षणभेदी भागात मर्यादित प्रवेश जरी झाला, तरी लक्ष्यांमध्ये surveillance aircraft, tankers, transports किंवा इतर विशेषीकृत प्लॅटफॉर्म असतील तर प्रमाणाबाहेर नुकसान होऊ शकते.
E-3 चे नुकसान का महत्त्वाचे ठरेल
E-3 सेंट्री हे रनवेवर उभे असलेले केवळ आणखी एक एअरफ्रेम नाही. ते एक उडणारे रडार आणि battle-management node आहे, जे लांब अंतरावर विमाने शोधणे, मोठ्या हवाई क्षेत्रातील हालचालींचे ट्रॅकिंग करणे आणि मित्र दलांचे समन्वय करणे यासाठी डिझाइन केले आहे. आधुनिक मोहिमांमध्ये ही कार्ये warning, command, deconfliction, आणि व्यापक situational awareness ला आधार देतात.
द वॉर झोनने E-3 ताफ्याचे वर्णन कमी होत चाललेला आणि अधिक जुनाट होत चाललेला असे केले, ज्यामुळे उरलेल्या प्रत्येक विमानाचे धोरणात्मक महत्त्व अधोरेखित होते. एका विशेषीकृत प्लॅटफॉर्मचे नुकसान केवळ बदलण्याच्या खर्चाने मोजता येत नाही, म्हणून हे महत्त्वाचे आहे. उपलब्धता, देखभाल भार, प्रशिक्षित कर्मचारी आणि मोहिमेची मागणी हे प्रत्यक्ष परिणाम ठरवतात. नुकसानग्रस्त किंवा नष्ट झालेला E-3 surge capacity कमी करू शकतो, प्रादेशिक coverage गुंतागुंतीची करू शकतो, आणि दल किती मर्यादित legacy aircraft वर अवलंबून आहे हे दाखवू शकतो.
या घटनेमुळे base defense बाबत व्यापक प्रश्नही निर्माण होतील. प्रिन्स सुल्तान एअर बेस हा काही अपरिचित चौकी नाही; तो प्रदेशातील अमेरिकन कारवायांशी संबंधित एक प्रमुख स्थळ आहे. एखाद्या विरोधकाच्या हल्ल्याने तिथे अनेक विमाने नुकसानग्रस्त केली असतील, तर warning timelines, interception performance, passive defenses, aircraft sheltering, आणि dispersal procedures यांवर अधिक तपासणी होईल. स्वस्त ड्रोन, अचूक क्षेपणास्त्रे आणि सततची टेहळणी यांच्या युगात मोठी स्थिर हवाई तळे अधिक असुरक्षित होत आहेत का, यावरची व्यापक चर्चा देखील तीव्र होईल.
अद्याप उघडे प्रश्न
काही महत्त्वाचे मुद्दे अजूनही अनुत्तरित आहेत. पहिला प्रश्न आहे सत्यता: प्रतिमा खरी आहेत का, आणि त्या खरंच 27 मार्चच्या हल्ल्यानंतर प्रिन्स सुल्तान एअर बेसवरील E-3 क्रमांक 81-0005 दाखवतात का? दुसरा प्रश्न आहे व्याप्ती: प्रतिमांमधील विमानाला जर हानी झाली असेल, तर ते थेट हल्ल्यातून झाले, की जवळच्या आघाताच्या स्फोट आणि तुकड्यांमुळे झाले? तिसरा प्रश्न आहे प्रमाण: आणखी किती विमाने प्रभावित झाली, आणि ती कोणत्या प्रकारची होती?
उपलब्ध स्रोत मजकूर या प्रश्नांची निर्णायक उत्तरे देत नाही. मात्र, ताज्या उच्च-रिझोल्यूशन अमेरिकी व्यावसायिक प्रतिमांच्या अभावात विश्लेषक पुराव्यांचे तुकडे कसे जोडत आहेत, हे तो दाखवतो. अशा प्रकारची माहितीची पोकळी आता आधुनिक संघर्ष वार्तांकनाचे वारंवार दिसणारे वैशिष्ट्य आहे, विशेषतः जेव्हा लष्करी, व्यावसायिक आणि राजकीय कारणांमुळे दृश्य पुष्टी लांबते किंवा मर्यादित होते.
सध्या, सर्वात संयमी वाचन असेच आहे. 27 मार्च रोजी प्रत्यक्ष इराणी हल्ला झाला. अमेरिकन कर्मचारी जखमी झाल्याची माहिती आहे. अनेक विमाने नुकसानग्रस्त झाल्याचेही सांगितले जाते. आता फिरणाऱ्या प्रतिमांमध्ये एका E-3 ला विनाशकारी नुकसान झाल्याचे दिसत असल्यासारखे आहे, पण त्या प्रतिमा अजूनही अप्रमाणित आहेत. जर त्या पडताळल्या गेल्या, तर ही घटना आधीच ताणाखाली असलेल्या उच्च-मूल्याच्या अमेरिकन हवाई देखरेख ताफ्यावर गंभीर भौतिक आणि प्रतीकात्मक आघात ठरेल.
अधिकृत पुष्टी किंवा अधिक मजबूत स्वतंत्र पडताळणी येईपर्यंत, ही कथा अचूकपणे त्या अनिश्चिततेमुळे महत्त्वाची राहते. ती लष्करी असुरक्षा, स्पर्धात्मक प्रतिमा, आणि लांब पल्ल्याच्या हल्ला प्रणालींचा वाढता आवाका यांच्या छेदनबिंदूवर उभी आहे. विमान नष्ट झाले की नाही, यापेक्षा या घटनेने आधीच एक मोठा मुद्दा अधोरेखित केला आहे: स्थिर airpower infrastructure वरचा ताण वाढत आहे, आणि आंशिक यशस्वी हल्ल्याची किंमत साध्या धडक संख्येपेक्षा कितीतरी जास्त असू शकते.
हा लेख twz.com वरील रिपोर्टिंगवर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.
