राजनय पुन्हा अजेंड्यावर येत असताना यूक्रेन Patriot उत्पादनासाठी आग्रह धरत आहे
अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि युक्रेनचे अध्यक्ष वोलोदिमिर झेलेन्स्की यांनी मंगळवारी वॉशिंग्टनमधील बैठकीत युद्धातील दोन सर्वात महत्त्वाच्या प्रश्नांवर लक्ष केंद्रित केले: रशियाच्या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र हल्ल्यांविरुद्ध यूक्रेन आपले हवाई संरक्षण कसे मजबूत करू शकते, आणि मॉस्कोसोबतची ठप्प झालेली राजनैतिक प्रक्रिया पुन्हा सुरू करता येईल का. चर्चेनंतर उद्धृत केलेल्या विधानांनुसार, चर्चेचा केंद्रबिंदू यूक्रेनला Patriot क्षेपणास्त्र इंटरसेप्टर्स तयार करण्यासाठी संभाव्य अमेरिकी परवाना आणि संघर्ष संपविण्याच्या उद्देशाने चर्चांना पुन्हा सुरू करण्याच्या प्रयत्नांवर होता.
ही भेट झेलेन्स्कींच्या संक्षिप्त पण राजकीयदृष्ट्या महत्त्वाच्या दौऱ्याचा भाग होती. त्यांनी ओव्हल ऑफिसमध्ये ट्रम्प यांची खासगी भेट घेतली, फिनलंडचे अध्यक्ष अलेक्झांडर स्टब यांच्याशी चर्चा केली, आणि कॅपिटॉल हिलवर अमेरिकी सिनेटरांशी संवाद साधला. हा दौरा कीवसाठी कठीण पार्श्वभूमीवर झाला. वॉशिंग्टनसोबतचे संबंध अलीकडील महिन्यांपेक्षा अधिक उबदार असल्याचे वर्णन केले गेले असले, तरी संयुक्त राज्ये यूक्रेनसाठीची मदत रोखून ठेवत आहे, आणि सिनेटर लिंडसे ग्रॅहम यांच्या निधनामुळे वॉशिंग्टनमधील कीवच्या सर्वात मजबूत समर्थकांपैकी एक गमावला.
त्या पार्श्वभूमीमुळे हवाई संरक्षणाचा मुद्दा विशेषतः तातडीचा झाला. झेलेन्स्की यांनी पत्रकारांना सांगितले की, त्यांनी यूक्रेनच्या अँटी-बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र प्रणाली आणि इंटरसेप्टर्सची गरज अधोरेखित केली होती. इराणी आणि रशियन बनावटीच्या ड्रोनना नष्ट करू शकणारे ड्रोन यूक्रेनकडे आहेत, पण बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र संरक्षण ही अधिक गंभीर उणीव असल्याचे त्यांनी सांगितले. कॅपिटॉलमध्ये सिनेटरांना भेटल्यानंतर ते म्हणाले, “खरी समस्या अँटी-बॅलिस्टिक प्रणाली आणि अँटी-बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे आहेत.”
Patriot इंटरसेप्टर्स यूक्रेनच्या संरक्षणाच्या केंद्रस्थानी आहेत
Patriot प्रणाली पश्चिमी लष्करी सहाय्याच्या सर्वात रणनीतिकदृष्ट्या मौल्यवान घटकांपैकी एक बनली आहे, कारण, स्रोताच्या नोंदीनुसार, ती यूक्रेनच्या शस्त्रसाठ्यातील बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे पाडण्यास सक्षम असलेले एकमेव शस्त्र आहे. रशियाने हवाई हल्ले तीव्र केले असताना आणि यूक्रेनला वारंवार Patriot इंटरसेप्टर्सच्या टंचाईचा सामना करावा लागत असल्याने हे अधिक महत्त्वाचे ठरते. अशा परिस्थितीत, त्या इंटरसेप्टर्सपैकी किमान काही देशांतर्गत तयार करण्याची शक्यता ही केवळ प्रतीकात्मक औद्योगिक पायरीपेक्षा अधिक ठरेल. ती बाह्य पुरवठ्यावर अवलंबून राहण्याऐवजी दीर्घकालीन टिकावाच्या दिशेने संभाव्य बदल सूचित करेल.
या महिन्यातील NATO शिखर परिषदेत ट्रम्प यांनी यूक्रेनला स्वतःचे Patriot क्षेपणास्त्र इंटरसेप्टर्स तयार करण्याचा परवाना देण्याचे यापूर्वी वचन दिले होते, असे झेलेन्स्की यांनी सांगितले. मंगळवारच्या बैठकीनंतर त्या चर्चेत प्रगती झाल्याचे त्यांनी म्हटले. टेलिग्रामवर ट्रम्प यांच्याशी झालेल्या संवादाचे त्यांनी चांगली भेट असे वर्णन केले आणि त्या वचनावर चर्चा झाल्याचे सांगितले. नंतर Fox News च्या “Hannity” या कार्यक्रमात दिलेल्या मुलाखतीत, इंटरसेप्टर्स तयार करण्यासाठी “ते आम्हाला परवाने देतील हे त्यांनी मान्य केले” असे ट्रम्प यांनी म्हटल्याचे त्यांनी सांगितले.
शब्दरचना महत्त्वाची आहे. उत्पादनाचा करार आधीच अंतिम झाला आहे किंवा अंमलात आला आहे असे स्रोत सांगत नाही; केवळ नेत्यांनी परवान्यांवर चर्चा केली आणि झेलेन्स्की यांनी ट्रम्प यांनी कल्पना मान्य केली असे वर्णन केले, इतकेच. तरीही, हे विधान महत्त्वाचे आहे, कारण यावरून यूक्रेन थेट पुरवठ्यापलीकडे जाऊन अमेरिकी परवानगीखाली स्थानिक उत्पादनाच्या दिशेने मार्ग शोधत असल्याचे सूचित होते.
झेलेन्स्की यांनी स्वतंत्रपणे Lockheed Martin च्या अधिकाऱ्यांशीही भेट घेतल्याचे सांगितले, ज्यांना स्रोतामध्ये जगातील सर्वात मोठी शस्त्रनिर्माता कंपनी म्हणून ओळखले आहे. वॉशिंग्टनमधील राजकीय बांधिलकींना प्रत्यक्ष उत्पादन किंवा पुरवठा व्यवस्थांना आधार देऊ शकणाऱ्या संरक्षण-उद्योग संबंधांशी जोडण्याचा यूक्रेन सरकार प्रयत्न करत असल्याचे हे तपशील स्पष्ट करतात.
पुनरुज्जीवित राजनैतिक प्रयत्न, परिचित अनिश्चिततेसह
लष्करी चर्चेबरोबरच राजनयही आपल्या अजेंड्याचा भाग असल्याचे झेलेन्स्की म्हणाले. सिनेटरांना भेटल्यानंतर त्यांनी “राजनैतिक प्रक्रिया अधिक वेगवान करणे महत्त्वाचे आहे” असे म्हटले आणि युद्ध पाचव्या वर्षात प्रवेश करत असताना स्थगित झालेल्या रशियासोबतच्या शांतता चर्चांचा उल्लेख केला. हे विधान संघर्षातील परिचित नमुना दर्शवते: राजनैतिक मार्ग तत्त्वतः सक्रिय राहतात, पण ते वारंवार सातत्यपूर्ण चर्चांमध्ये किंवा ठोस प्रगतीत रूपांतरित होण्यात अडखळतात.
रिपोर्टमध्ये उद्धृत केलेल्या चर्चांशी परिचित असलेल्या दोन सूत्रांनुसार, अमेरिकी दूत स्टीव्ह विटकॉफ आणि जॅरेड कुशनर यांनी रशियासोबतचे मध्यस्थीचे काम पुन्हा सुरू करण्याच्या प्रयत्नाचा भाग म्हणून प्रथमच यूक्रेनचा दौरा करण्यास सहमती दिली आहे. त्याच अहवालानुसार, जानेवारी 2025 मध्ये ट्रम्प पुन्हा पदावर आल्यानंतर त्यांनी रशियाला भेट दिली आहे आणि रशियन अध्यक्ष व्लादिमिर पुतिन यांच्याशी अनेक वेळा भेट घेतली आहे. नव्याने सुरू होणाऱ्या चर्चांच्या शक्यतांबाबत आपण मागील आठवड्यात त्यांच्याशी बोललो होतो, मात्र भेटीची विशिष्ट तारीख ठरलेली नव्हती, असे झेलेन्स्की यांनी सांगितले.
यामुळे राजनैतिक मार्ग अजूनही तात्पुरत्या टप्प्यातच राहतो. हालचाल आहे, पण अद्याप वेळापत्रक नाही किंवा चर्चांसाठी सार्वजनिक आराखडाही नाही. तरीही ही चर्चा महत्त्वाची आहे, कारण व्हाइट हाऊस आणि कीव लष्करी सहाय्यावरील चर्चांना स्पष्ट राजनैतिक चॅनेलशी जोडण्याचा प्रयत्न करत आहेत, त्यांना पूर्णपणे वेगळे ट्रॅक मानत नाहीत, हे ती दाखवते.
वॉशिंग्टन भेट का महत्त्वाची होती
या दौऱ्याचे राजकीय स्वरूप त्याच्या औपचारिक अजेंड्याइतकेच महत्त्वाचे होते. अमेरिकी पाठिंबा महत्त्वाचा असला तरी हमी नसलेल्या क्षणी, वॉशिंग्टनमधील वैयक्तिक आणि संस्थात्मक संबंध दृढ करण्याची संधी झेलेन्स्की यांना मिळाली. सूत्रानुसार, त्यांनी सिनेटर लिंडसे ग्रॅहम यांच्या अंत्यसंस्काराला हजेरी लावली होती; त्यांच्या निधनामुळे अमेरिकी राजधानीत यूक्रेनच्या सर्वात प्रभावशाली समर्थकांपैकी एक निघून गेला. प्रत्यक्षात याचा अर्थ असा की, अंतर्गत पाठिंबा पुरवठा, निर्बंध, आणि संरक्षण सहकार्याच्या प्रवाहावर परिणाम करू शकणाऱ्या राजकीय व्यवस्थेत कीव एका समर्थकाला कमी घेऊन काम करत आहे.
रशियन ऊर्जेविरुद्ध व्यापक निर्बंध पुढे नेणाऱ्या नव्या अमेरिकी कायद्याचेही झेलेन्स्की यांनी स्वागत केले. अहवालात त्या उपाययोजनांची सविस्तर माहिती दिलेली नसली, तरी त्यांचा पाठिंबा हे दर्शवतो की यूक्रेन त्यांना मॉस्कोवरील व्यापक दबाव मोहिमेचा भाग मानतो, जो रणांगणातील गरजा आणि राजनैतिक प्रयत्नांना पूरक आहे.
एकूण पाहता, या बैठकांवरून यूक्रेन वॉशिंग्टनमध्ये बहुस्तरीय रणनीती राबवत असल्याचे दिसते. एक स्तर म्हणजे तातडीची रणांगणीय गरज, विशेषतः क्षेपणास्त्र संरक्षण. दुसरा म्हणजे परवाना-आधारित इंटरसेप्टर उत्पादनाद्वारे औद्योगिक स्थैर्य. तिसरा म्हणजे, कितीही अनिश्चित असला तरी, राजनैतिक पुनर्संपर्क. हे तिन्ही एका दिवसातील चर्चांमध्ये समोर आले, यावरून ते आता किती घट्टपणे जोडले गेले आहेत हे दिसून येते.
या भेटीत सार्वजनिकरित्या तपशीलवार करार झाला नाही, आणि अनेक ऑपरेशनल प्रश्न अनुत्तरित आहेत, ज्यात कोणतीही परवाना व्यवस्था किती लवकर उत्पादनात रूपांतरित होईल आणि रशियासोबतच्या नव्या चर्चा अन्वेषणात्मक संपर्कांपलीकडे जाऊ शकतील का, याचा समावेश आहे. पण पुढे आलेले मुद्दे स्पष्ट होते. बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र संरक्षणासाठी आपल्या हातात असलेल्या एकमेव प्रणालीच्या पुरवठ्यावर अधिक नियंत्रण यूक्रेनला हवे आहे, आणि त्या प्रयत्नात तसेच राजनय पुन्हा सुरू करण्याच्या पुढील प्रयत्नात संयुक्त राज्यांनाही सहभागी व्हावे, अशी त्यांची इच्छा आहे.
सध्या सर्वात ठळक मथळा Patriot चर्चेचा आहे. परवाने राजकीय मान्यतेतून अंमलबजावणीकडे गेले, तर ते यूक्रेनच्या हवाई संरक्षण स्थितीतील सर्वात महत्त्वपूर्ण घडामोडींमध्येले एक ठरू शकते. राजनयालाही गती मिळाली, तर मंगळवारच्या बैठका व्यापक बदलाचा प्रारंभिक संकेत म्हणून पाहिल्या जाऊ शकतात. या टप्प्यावर मात्र दोन्ही मार्ग अद्याप निश्चित निकाल नसून, पुढे सरकणारी आश्वासनेच आहेत.
हा लेख Defense News च्या वार्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.
Originally published on defensenews.com
