नवा युद्धविराम संकेत, पण जुनीच अनिश्चितता
Defense News नुसार, अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी 29 एप्रिल रोजी रशियन अध्यक्ष व्लादिमिर पुतिन यांच्याशी झालेल्या फोन कॉलमध्ये युक्रेनमधील संभाव्य युद्धविरामावर चर्चा केली. क्रेमलिनने स्वतंत्रपणे सांगितले की पुतिन यांनी 9 मेच्या कार्यक्रमांशी जोडलेला तात्पुरता शस्त्रविराम प्रस्तावित केला, जे दुसऱ्या महायुद्धात नाझी जर्मनीच्या पराभवातील सोव्हिएत भूमिकेचे स्मरण करतात.
ट्रम्प यांनी पत्रकारांना सांगितले की संभाषणादरम्यान त्यांनी “थोडासा युद्धविराम” सुचवला आणि पुतिन कदाचित सहमत होतील असे त्यांना वाटले. क्रेमलिनचे सहाय्यक युरी उशाकोव्ह म्हणाले की पुढील महिन्यातील वर्धापन दिन समारंभांदरम्यानच्या तात्पुरत्या युद्धविरामाच्या प्रस्तावावर ट्रम्प यांनी सकारात्मक प्रतिसाद दिला. सूत्रानुसार, हा कॉल 90 मिनिटांहून अधिक काळ चालला.
वरवर पाहता, या देवाणघेवाणीत सध्या चौथ्या वर्षात प्रवेश केलेल्या युद्धात लढाईला छोटा थांबा मिळू शकतो असे दिसते. पण राजकीय आणि लष्करी महत्त्व अजूनही अनिश्चित तपशिलांवर अवलंबून आहे, विशेषतः कीव सहमत होईल का, शस्त्रविराम कसा रचला जाईल, आणि तो स्मरणोत्सवांच्या तारखांपलीकडे टिकेल का यावर.
संशय का टिकून आहे
मूळ मजकुरातच सावध राहण्याचे एक कारण आहे: गेल्या वर्षी पुतिन यांनी असाच तीन दिवसांचा शस्त्रविराम जाहीर केला होता, जो कीवने मान्य केला नव्हता. हा ऐतिहासिक संदर्भ नवीन प्रस्तावाला वाटाघाटीतील प्रगतीपेक्षा अधिक प्रतीकात्मक आणि एकतर्फी घोषणेसारखा दाखवतो.
तात्पुरते युद्धविराम अनेक कामे करू शकतात. ते अल्पकाळासाठी हिंसा कमी करू शकतात, व्यापक चर्चेसाठी चॅनेलची चाचणी घेऊ शकतात, किंवा कूटनीतीभोवती सार्वजनिक दबाव निर्माण करू शकतात. ते रणनीतिक विश्रांती किंवा राजकीय इशारेही ठरू शकतात, पण संघर्षाची मोठी दिशा बदलत नाहीत. अहवालात कोणताही व्यापक तोडगा तयार झाल्याचा पुरावा नाही; फक्त एवढेच की दोन्ही नेत्यांनी छोट्या युद्धविरामाच्या शक्यतेवर चर्चा केली.
ओव्हल ऑफिसमध्ये Artemis II अंतराळवीरांची भेट घेताना ट्रम्प यांनी युद्ध संपवण्याचा करार जवळ आल्याचे सांगितले. हे उशाकोव्ह यांच्या वर्णनाशी जुळते, ज्यात ट्रम्प यांनी आशावाद व्यक्त केला होता. पण लेखात युद्धात थेट सहभागी असलेल्या पक्षांकडून कोणताही औपचारिक करार, चौकट, किंवा संयुक्त निवेदन दिलेले नाही.
युक्रेन अजूनही केंद्रस्थानी
या बातमीची सर्वात तात्काळ मर्यादा म्हणजे युक्रेनमधील युद्धविराम हा केवळ वॉशिंग्टन-मॉस्को संवादातून समजून घेता येत नाही. ट्रम्प आणि पुतिन यांनी तात्पुरत्या शस्त्रविरामावर सकारात्मक चर्चा केली असली, तरी या संघर्षात युक्रेनचे सरकार आणि सशस्त्र दल सहभागी आहेत; त्यामुळे कोणताही प्रत्यक्ष विराम सर्व संबंधित पक्षांच्या मान्यतेवर आणि अंमलबजावणीवर अवलंबून असेल.
हे विशेषतः महत्त्वाचे आहे, कारण ट्रम्प यांनी युक्रेनचे अध्यक्ष वोलोदिमिर झेलेन्स्की यांना रशियाशी करार करण्यास तयार न झाल्याबद्दल पूर्वी टीका केली होती, असे अहवालात नमूद आहे. त्या तणावांमुळे युद्धविरामविषयक संदेश कसा वाचला जाईल हे ठरते. एक पक्ष ज्याला कूटनीतिक संधी म्हणतो, तेच दुसऱ्या पक्षाला प्रतिकूल अटी मान्य करण्याचा दबाव वाटू शकतो.
म्हणूनच हा लेख रणभूमीवरील हालचालींपेक्षा वक्तृत्वातील हालचाली अधिक स्पष्टपणे दाखवतो. देखरेख, भूभाग, किंवा अंमलबजावणीच्या यंत्रणा सुटलेल्या आहेत, याचा कोणताही संकेत मूळ मजकुरात नाही. या घटकांशिवाय युद्धविरामाच्या घोषणा राजकीयदृष्ट्या उपयोगी असल्या तरी कार्यात्मकदृष्ट्या नाजूकच राहतात.
इराणही चर्चेत आला
फोन कॉलमध्ये आणखी एक भू-राजकीय मुद्दा आला. इराणच्या enriched uranium बाबतीत पुतिन मदत करू इच्छित असल्याचे ट्रम्प म्हणाले; हा लेख इराणचे युद्ध समाप्त करण्याच्या करारातील एक मोठा अडथळा म्हणून वर्णन करतो. ट्रम्प म्हणाले की आधी युक्रेनमधील युद्ध संपवण्यात पुतिन सहभागी झालेले पाहायला आवडेल.
हे महत्त्वाचे आहे, कारण मोठ्या शक्तींच्या संभाषणांत अनेक संघर्षरेषा एकत्र येत आहेत, हे ते दाखवते. युक्रेनवर केंद्रित वाटणाऱ्या कॉलमध्येही मॉस्कोची व्यापक धोरणात्मक वाटाघाटींमधील भूमिका कायम आहे. इराणबाबत पुतिन यांनी नेमके काय सुचवले, हे लेखात स्पष्ट नाही; मात्र रशियाने यापूर्वी enriched uranium देशाबाहेर नेण्याची ऑफर दिल्याचे नमूद केले आहे.
तरीही, अहवालाचा मुख्य फोकस युक्रेनवरच राहिला आणि युद्धविराम प्रस्ताव हीच सर्वात ठोस घटना म्हणून वर्णन झाली.
पुढे काय पाहायचे
व्यावहारिक प्रश्न असा आहे की हा प्रस्ताव स्मरणोत्सवापुरत्या विरामापेक्षा पुढे जातो का. 9 मे च्या आसपासचा छोटा शस्त्रविराम लष्करी शिस्त आणि राजनैतिक संवादाची चाचणी ठरू शकतो, पण तो स्वतःहून तोडगा ठरणार नाही. मुख्य निर्देशक असतील: कीव कोणत्याही व्यवस्थेला मान्यता देतो का, अटी सार्वजनिकपणे स्पष्ट केल्या आहेत का, आणि उल्लंघनं लगेच प्रयत्न मोडून काढतात का.
आत्तासाठी हा कॉल महत्त्वाचा आहे, कारण दीर्घकाळ चाललेल्या युद्धाने कठोर झालेल्या अपेक्षांच्या पार्श्वभूमीवर तो पुन्हा युद्धविरामाची भाषा पुढे आणतो. पण उपलब्ध तथ्ये फक्त मर्यादित निष्कर्षाला पाठिंबा देतात: ट्रम्प यांनी ही कल्पना मांडल्याचे सांगितले, पुतिन यांनी 9 मेच्या स्मरणोत्सवांशी जोडलेला तात्पुरता शस्त्रविराम प्रस्तावित केला, आणि दोन्ही बाजूंनी संवाद सकारात्मक म्हणून मांडला. यामुळे खऱ्या अर्थाने तणाव कमी होईल का, हे मात्र अनुत्तरित आहे.
हा लेख Defense News च्या रिपोर्टिंगवर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.
