प्रकाशाधारित इमेजिंगमुळे स्क्लेरोडर्मातील त्वचा मूल्यांकन सुधारू शकते

दशकांपासून सिस्टमिक स्क्लेरोसिसमध्ये त्वचेचा सहभाग तपासण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या प्रमुख साधनांपैकी एक अत्यंत साधे आहे: चिकित्सक रुग्णाची त्वचा चिमटीत धरून स्पर्शाने तिची जाडी ठरवतो. निदान, रोगाचे मूल्यांकन आणि उपचारांचे निरीक्षण यांचा हा प्रकार अद्याप मान्यताप्राप्त भाग आहे; मात्र तो स्वभावतः व्यक्तिनिष्ठ आहे. एकाच रुग्णाला दोन चिकित्सक वेगवेगळे गुण देऊ शकतात, त्यामुळे त्वचेचा फायब्रोसिस वाढत आहे, स्थिर आहे की उपचारांना प्रतिसाद देत आहे हे ठरवणे गुंतागुंतीचे ठरते.

बोस्टन युनिव्हर्सिटी Chobanian & Avedisian School of Medicine आणि विद्यापीठाच्या Department of Biomedical Engineering मधील संशोधकांनी आता या प्रक्रियेत अधिक वस्तुनिष्ठ माहिती जोडण्यासाठी कॅमेरा-आधारित पद्धतीची चाचणी घेतली आहे. spatial frequency domain imaging किंवा SFDI या नावाने ओळखली जाणारी ही पद्धत निरुपद्रवी नमुनायुक्त प्रकाश वापरते आणि तो त्वचेतून कसा परावर्तित होतो हे मोजते. संशोधकांच्या मते, त्यांच्या कामातून ही तंत्रज्ञान स्क्लेरोडर्मासाठी प्रथमच वापरली गेली आहे.

त्वचेतील बदल मोजणे महत्त्वाचे का आहे

सिस्टमिक स्क्लेरोसिस, ज्याला अनेकदा स्क्लेरोडर्मा म्हटले जाते, हा दुर्मिळ दीर्घकालीन स्वयंप्रतिकारक रोग आहे. त्यामुळे शरीरात अतिप्रमाणात कोलेजन तयार होऊ शकते आणि त्वचा तसेच काही वेळा अंतर्गत अवयव जाड व कठीण होऊ शकतात. त्यामुळे त्वचेचा सहभाग हा केवळ रोगाचे दिसून येणारे लक्षण नाही; रोगाचा विस्तार आणि प्रगती समजून घेण्यासाठी चिकित्सक वापरत असलेला तो महत्त्वाचा निर्देशक आहे.

आव्हान असे आहे की पारंपरिक त्वचा स्कोअरिंग मोठ्या प्रमाणात तपासणी करणाऱ्या व्यक्तीच्या स्पर्शाधारित निर्णयावर अवलंबून असते. त्यामुळे हे मूल्यांकन निरुपयोगी ठरत नाही; परंतु बदल सूक्ष्म असतील किंवा कालांतराने व विविध उपचार पथकांमध्ये परिणामांची तुलना करायची असेल, तर अचूकता मर्यादित होऊ शकते. संपर्क न करता सातत्याने पुन्हा करता येणारे मोजमाप, शारीरिक तपासणी आणि इतर चाचण्यांसोबत चिकित्सकांना पुराव्याचा अतिरिक्त स्रोत देऊ शकते.

SFDI ही पद्धत बायोप्सी किंवा थेट संपर्काशिवाय हे करण्यासाठी तयार करण्यात आली आहे. ही प्रणाली त्वचेवर प्रकाशाचे नमुने टाकते आणि परतणाऱ्या प्रकाशाचे विश्लेषण करते. ही प्रकाशीय मोजमापे सामान्य दृश्य तपासणीत सहज लक्षात न येणाऱ्या ऊतींच्या गुणधर्मांतील फरक दाखवू शकतात.

संशोधकांना काय आढळले

आपल्या अभ्यासात बोस्टन युनिव्हर्सिटीच्या पथकाने स्क्लेरोडर्मा असलेल्या व्यक्ती आणि निरोगी व्यक्ती यांच्यातील प्रकाश मोजमापांमध्ये फरक असल्याचे सांगितले. ही मोजमापे त्वचेची जाडी आणि फायब्रोसिस किंवा व्रणनिर्मितीशीही संबंधित होती.

या गटाने इमेजिंगच्या निष्कर्षांची तुलना त्वचेच्या बायोप्सींमध्ये दिसलेल्या कोलेजन साठ्याशी केली आणि प्रकाशीय संकेताचा संबंध या तंत्रज्ञानाने शोधायच्या जैविक बदलाशी जोडला. त्यांनी त्वचेच्या जाडीच्या अल्ट्रासाऊंड मोजमापांशी आणि मानक क्लिनिकल स्किन स्कोअरशीही रीडिंगची तुलना केली. याशिवाय, मोजमापे किती पुनरुत्पादक आहेत याचेही संशोधकांनी मूल्यांकन केले.

विशेषतः लक्षवेधी निरीक्षण असे होते की चिकित्सकांनी सामान्य म्हणून गुण दिलेल्या त्वचेतही रीडिंगमध्ये फरक होता. अशा प्रत्येक फरकाचा अर्थ चिकित्सकीयदृष्ट्या महत्त्वाचा रोग असा होतो, हे या निष्कर्षातून सिद्ध होत नाही. मात्र, नियमित तपासणीत स्पष्ट न दिसणाऱ्या त्वचेतील बदलांबाबतही ही इमेजिंग पद्धत संवेदनशील असू शकते, असे यातून सूचित होते.

बदल लवकर ओळखल्याने एखाद्या रुग्णाच्या स्थितीचा मागोवा घेण्याची क्षमता सुधारू शकते अशा रोगात ही शक्यता महत्त्वाची आहे. विद्यमान मूल्यांकन पद्धतींना SFDI संभाव्य पूरक ठरू शकते, असे हा अभ्यास दाखवतो; चिकित्सकीय कौशल्य किंवा उपचार व संशोधनात आधीपासून वापरल्या जाणाऱ्या प्रस्थापित मोजमापांचा पर्याय म्हणून नव्हे.

संशोधन साधनापासून क्लिनिकल साधनापर्यंत

सहलेखक Darren Roblyer यांच्या प्रयोगशाळेत SFDI वर जवळपास १५ वर्षांपासून विकासकाम सुरू आहे. स्क्लेरोडर्मासाठी त्याचा वापर करण्यासाठी कोलेजन साठणे आणि त्वचा जाड होणे यांसारख्या रोगाच्या महत्त्वाच्या वैशिष्ट्यांशी प्रकाशीय रीडिंग जोडता येतात का, हे तपासणे आवश्यक होते. बायोप्सी निष्कर्ष, अल्ट्रासाऊंड आणि क्लिनिकल स्कोअरशी केलेल्या अहवालातील तुलना ही त्या प्रमाणीकरणाच्या दिशेने महत्त्वाची पावले आहेत.

तंत्रज्ञानाचे आक्रमणविरहित स्वरूप वारंवार निरीक्षणासाठीही उपयुक्त ठरू शकते. त्वचेच्या बायोप्सीमधून थेट ऊतींची माहिती मिळू शकते; मात्र ती आक्रमक असते आणि सहज किंवा वारंवार करता येत नाही. कॅमेरा-आधारित मोजमाप नियमित भेटींमध्ये तत्त्वतः घेता येईल, ज्यामुळे त्वचेच्या गुणधर्मांची अधिक सातत्यपूर्ण नोंद तयार होऊ शकते.

तरीही, या निष्कर्षांकडे इमेजिंग पद्धतीचा सुरुवातीचा क्लिनिकल वापर म्हणून पाहिले पाहिजे; नियमित स्क्लेरोडर्मा मूल्यांकन बदलण्यासाठी ती तयार झाली आहे, असे यावरून सिद्ध होत नाही. स्रोत सामग्री विकसित आणि चाचणी केलेल्या तंत्राचे वर्णन करते, परंतु व्यापक क्लिनिकल वापर, नियामक मान्यता किंवा रुग्णांच्या सुधारित परिणामांची पुष्टी करत नाही. मोजमापांचा अर्थ कसा लावायचा आणि त्यांचा उपचाराच्या निर्णयांवर परिणाम होतो का हे ठरवण्यासाठी मोठ्या अभ्यासांची व विविध उपचारपरिस्थितींतील व्यावहारिक चाचण्यांची आवश्यकता असेल.

अधिक सातत्यपूर्ण निरीक्षणाचा प्रयत्न

स्पर्शावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असलेले मूल्यांकन संख्यात्मक पद्धतीनेही नोंदवता येईल अशा स्वरूपात आणण्याचा प्रयत्न हे या संशोधनाचे महत्त्व आहे. पुढील प्रमाणीकरण झाल्यास, निरीक्षकांमधील फरक कमी करण्यासाठी आणि कालांतराने होणारे छोटे बदल नोंदवण्यासाठी SFDI चिकित्सकांना अतिरिक्त मार्ग देऊ शकते.

सिस्टमिक स्क्लेरोसिससह जगणाऱ्या लोकांसाठी व्यावहारिक आशा केवळ एका नव्या कॅमेऱ्याची नाही. ती एका गुंतागुंतीच्या रोगप्रक्रियेचे अधिक सातत्यपूर्ण मोजमाप करण्याची शक्यता आहे. सहज संख्यात्मक मूल्यांकन करता न आलेल्या क्लिनिकल प्रश्नांसाठी प्रकाशीय अभियांत्रिकी कशी अनुकूलित करता येते, हेही या कामातून दिसते. फायब्रोटिक त्वचेशी प्रकाश कसा परस्परसंवाद साधतो याचा अभ्यास करून संशोधकांनी कमी अस्वस्थता आणि अधिक पुनरुत्पादकतेसह रोगाची सक्रियता तपासण्याचा मार्ग खुला केला असावा.

• SFDI संपर्काशिवाय त्वचेचे गुणधर्म मोजण्यासाठी नमुनायुक्त, निरुपद्रवी प्रकाश वापरते.
• स्क्लेरोडर्मा असलेल्या व्यक्ती आणि निरोगी सहभागी यांच्यात फरक आढळला.
• संशोधकांनी प्रकाशीय रीडिंगची तुलना बायोप्सीतील कोलेजन, अल्ट्रासाऊंड आणि मानक क्लिनिकल स्कोअरिंगशी केली.
• ही पद्धत नियमित क्लिनिकल साधन मानण्यापूर्वी पुढील संशोधन आवश्यक आहे.

हा लेख Medical Xpressच्या वृत्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.