बेकायदेशीर सोन्याचे खाणकाम अमेझॉनमध्ये मलेरियाच्या लाटांना चालना देत आहे, संशोधकांचा इशारा

खाणकामाचा दबाव आणि संसर्गजन्य रोग अमेझॉनमध्ये एकत्र येत आहेत

ब्राझिलियन अमेझॉनचा अभ्यास करणारे संशोधक सांगतात की बेकायदेशीर सोन्याच्या खाणकामाचा मलेरिया प्रसारावर अनेकांच्या अपेक्षेपेक्षा खूप मोठा परिणाम झाला आहे, विशेषतः यानोमामी प्रदेशात. सोन्याच्या किंमती पुन्हा वाढत असल्याच्या पार्श्वभूमीवर त्यांनी इशारा दिला आहे, कारण त्यामुळे उत्खनन आणखी वाढू शकते आणि आधीच असुरक्षित असलेल्या आदिवासी समुदायांमध्ये सार्वजनिक आरोग्याचे नुकसान अधिक गंभीर होऊ शकते.

मूलभूत दावा स्पष्ट आहे: संरक्षित आदिवासी जमिनीत बेकायदेशीर खाणकाम पसरल्याने अलीकडील मलेरिया उसळीला चालना मिळाली आणि 2020 च्या सुरुवातीला गंभीर आरोग्य संकटात भर पडली. Stanford University आणि ब्राझिलियन संस्थांशी संलग्न संशोधकांचे म्हणणे आहे की त्यांनी अमेझॉनमधील सर्वात मोठ्या आदिवासी प्रदेशात, यानोमामी प्रदेशात, बेकायदेशीर सोन्याच्या खाणकामाचे परिणाम मोजून दाखवले.

धोरणांनी दार कसे उघडले

हा लेख हे संकट Jair Bolsonaro यांच्या अध्यक्षीय काळात निर्माण झालेल्या राजकीय वातावरणाशी काही अंशी जोडतो. स्रोत मजकुरानुसार, Bolsonaro यांनी पर्यावरणीय नियमन सैल करणे आपल्या अजेंड्याचा केंद्रबिंदू बनवला आणि पर्यावरण संरक्षण आणि आदिवासी जमीन संरक्षण विकासात अडथळे आहेत असा युक्तिवाद केला. त्यांच्या प्रशासनाने आदिवासी जमीन सीमांकनाची जबाबदारी FUNAI कडून Agriculture Ministry कडे दिली आणि अमेझॉनमध्ये लहान-प्रमाणातील खाणकामासाठीचे नियम शिथिल करणारे आदेश जारी केले.

संशोधकांनुसार, या आदेशांनी नियमन केलेल्या खाणकामाला आणि आदिवासी भूमीबाहेरील खाणकामाला, तसेच आदिवासी प्रदेशातील, जिथे खाणकाम सर्वथा बेकायदेशीर आहे, खाणकामाला वेगळे मानले नाही. त्यांच्या मते, या संदिग्धतेमुळे यानोमामी प्रदेशात खाणकामगारांचा ओघ वेगाने वाढला.

घुसखोरीचा आकार

लुईझ इनासियो लुला दा सिल्वा जानेवारी 2023 मध्ये अध्यक्ष झाल्यानंतर, अहवालानुसार यानोमामी प्रदेशातील बेकायदेशीर सोन्याच्या खाणकामगारांची संख्या 20,000 वर पोहोचली होती. हा आकडा विशेष धक्कादायक होता, कारण तो स्थानिक यानोमामी लोकसंख्येच्या जवळपास दोन-तृतीयांश इतका होता. खाणकामाचा हा विस्तार केवळ पर्यावरणीय प्रश्न नव्हता. त्याने डासांमार्फत पसरणाऱ्या रोगांच्या संपर्काची परिस्थिती बदलली, स्थानिक यंत्रणांवर ताण आणला, आणि व्यापक मानवतावादी आणीबाणी अधिक तीव्र केली.

Lula यांनी पदभार स्वीकारल्यानंतर काही आठवड्यांतच, स्वतंत्र माध्यम Sumauma ने यानोमामी समुदायातील आजारपण आणि कुपोषणावर रिपोर्टिंग प्रसिद्ध केले. त्या बातम्या आणि प्रदेशातील प्रतिमा यामुळे Lula यांनी मानवतावादी संकट जाहीर केले. त्यानंतरची सार्वजनिक आरोग्य आणीबाणी राष्ट्रीय लक्ष त्या समस्येकडे वळवून गेली, ज्याबद्दल आदिवासी समुदाय आणि संशोधक वर्षानुवर्षे इशारा देत होते.

खाणकाम आणि मलेरिया यांचा संबंध का आहे

दिलेल्या मजकुरात पूर्ण यंत्रणा फक्त सुरुवातीला सूचित केली आहे, तरी संशोधकांचा युक्तिवाद स्पष्ट आहे: बेकायदेशीर सोन्याचे खाणकाम भूदृश्ये आणि मानवी हालचालींचे नमुने बदलते, ज्यामुळे मलेरिया प्रसार वाढू शकतो. खाण छावण्या दुर्गम जंगल भागात कामगारांना आणतात, परिसंस्था विस्कळीत करतात, आणि डासांची पैदास तसेच मानवी संपर्क वाढवणाऱ्या परिस्थिती निर्माण करतात. मर्यादित आरोग्य पायाभूत सुविधा असलेल्या एकाकी लोकसंख्येसाठी हे परिणाम विनाशकारी ठरू शकतात.

ही चेतावणी विशेषतः तातडीची आहे, कारण संशोधक रोगदाबाला जागतिक वस्तूंच्या किमतींशी जोडतात. सोने महाग झाले की बेकायदेशीर खाणकामासाठी प्रोत्साहन वाढते. याचा अर्थ बाह्य बाजार संकेत झपाट्याने स्थानिक आरोग्यधोक्यात बदलू शकतात, विशेषतः जेथे अंमलबजावणी कमकुवत आहे आणि समुदाय भौगोलिकदृष्ट्या वेगळे आहेत.

हे केवळ पर्यावरणीय वाद नाही, तर आदिवासी आरोग्य संकट आहे

हे रिपोर्टिंग महत्त्वाचे आहे, कारण ते बेकायदेशीर खाणकामाला केवळ संवर्धन किंवा कायदा अंमलबजावणीचा प्रश्न न मानता थेट सार्वजनिक आरोग्याचा प्रश्न म्हणून पुन्हा मांडते. यानोमामी प्रकरणात, संशोधकांनी वर्णन केलेल्या परिणामांमध्ये संसर्गजन्य रोगांच्या उसळी आणि तीव्र मानवी वेदना यांचा समावेश आहे. लेखात म्हटले आहे की राष्ट्रीय पातळीवर हे संकट केवळ रिपोर्टिंगच्या लाटेनंतर आणि आपत्कालीन कारवाईनंतर दिसू लागले, पण त्याची मुळे अनेक वर्षे तयार होत होती.

या मांडणीचे धोरणात्मक परिणाम आहेत. बेकायदेशीर खाणकामाला जर प्रामुख्याने अनधिकृत उत्खननाचा प्रश्न मानले, तर प्रतिसाद पोलिसिंग आणि अर्थकारणापुरता मर्यादित राहील. ते जर रोगवर्धक आणि मानवतावादी धोका म्हणून पाहिले, तर प्रतिसादात आरोग्य देखरेख, आपत्कालीन उपचार, आदिवासी संरक्षण, आणि दीर्घकालीन पर्यावरणीय कारभार यांचा समावेश असला पाहिजे.

हा इशारा का अधिक तीव्र होऊ शकतो

रेकॉर्ड-उच्च सोन्याच्या किमतींबद्दल संशोधकांची सुरुवातीची चिंता व्यापक धोक्याकडे इशारा करते: यानोमामी संकट एक वेगळी घटना नसू शकते. अशाच परिस्थितीत अमेझॉनच्या इतर भागांत बेकायदेशीर उत्खनन वाढले, तर मलेरिया आणि संबंधित आरोग्यभार इतर सीमावर्ती प्रदेशांमध्ये पुन्हा वाढू शकतो. बाजार प्रोत्साहन, कमजोर अंमलबजावणी, आणि नाजूक आरोग्यसेवा यांचा संगम खाणकामाशी संबंधित रोगप्रकोपांना एकवेळची घटना न ठेवता वारंवार होणारा धोका बनवतो.

म्हणूनच या अभ्यासाचा निष्कर्ष ब्राझिलपुरताच मर्यादित नाही. नवीन आरोग्य संकटे केवळ रोगजंतूंमुळे नव्हे, तर जमीन वापर, वस्तूंचे चक्र, आणि राजकीय निर्णयांमुळेही घडू शकतात, हे तो स्मरण करून देतो. अमेझॉनमध्ये बेकायदेशीर खाणकाम फक्त नद्या आणि जंगले बदलत नाही. ते संरक्षणासाठी सर्वात कमी जागा असलेल्या समुदायांचा रोगधोका देखील बदलत आहे.

संशोधकांचा इशारा शेवटी दृश्यता आणि प्रतिसाद याबद्दल आहे. बेकायदेशीर उत्खनन आणि मलेरिया यांच्यातील संबंध अनेकांनी गृहित धरल्यापेक्षा अधिक मजबूत आहे, आणि तो दुर्लक्षित केल्यास आर्थिक क्रियाकलापांच्या आड भविष्यातील उद्रेक वाढू शकतात, तोपर्यंत नुकसान उलटवणे अधिक कठीण होईल, असे ते म्हणतात.

हा लेख Medical Xpress च्या रिपोर्टिंगवर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.