प्रारंभिक सकारात्मक पालकत्व किशोरांच्या आनंदाच्या प्रतिसादाशी संबंधित

पूर्वप्राथमिक वयात झालेले पालकत्व, मुले किशोरवयात आनंद आणि समाधान कसे अनुभवतात याच्याशी संबंधित आहे, असे University of Notre Dame च्या मानसशास्त्रज्ञ Kaylin Hill यांच्या नेतृत्वाखालील संशोधनात आढळले. Communications Psychology मध्ये प्रकाशित झालेल्या या अभ्यासात प्रारंभिक संगोपन आणि पुढील मानसिक आरोग्याच्या धोक्याशी संबंधित न्यूरल संकेतक यांच्यातील संभाव्य संबंध तपासला आहे.

प्रारंभिक कौटुंबिक अनुभव महत्त्वाचे असतात, या विकासात्मक मानसशास्त्रातील व्यापक कल्पनेला हे निष्कर्ष अधिक तपशील देतात. पालकत्वाचा मुलांवर परिणाम होतो असे फक्त सांगण्यापेक्षा, सकारात्मक अनुभवांना तरुण कसा प्रतिसाद देतो या विशिष्ट भावनिक क्षमतेवर संशोधन केंद्रित आहे.

विकासाचा संकेत म्हणून आनंद

मानसिक आरोग्याविषयी चिंता, खचलेली मनःस्थिती, संघर्ष किंवा पदार्थांचे सेवन अशा त्रासांच्या संदर्भात चर्चा केली जाते. Hill यांच्या संशोधनाने आनंद आणि समाधानासह सकारात्मक भावनांकडे लक्ष वळवले आहे. बक्षीस आणि सकारात्मक भावना अनुभवण्याची क्षमता मानसिक कल्याणाचा महत्त्वाचा भाग असू शकते, त्यामुळे हा दृष्टिकोन महत्त्वाचा आहे.

पूर्वप्राथमिक काळातील पालकांच्या मुलांच्या संगोपनाच्या पद्धती, त्यांची मुले किशोरवयात आनंद आणि समाधान कसे अनुभवतात याच्याशी संबंधित असल्याचे अभ्यासात म्हटले आहे. हा संबंध मानसिक आरोग्याच्या समस्यांच्या धोक्याशी संबंधित आतापर्यंत ओळखल्या गेलेल्या मोठ्या न्यूरल संकेतकांपैकी एका संकेतकाशी जोडलेला असल्याचे संशोधक सांगतात.

याचा अर्थ पालकत्वातील एखादा एक प्रसंग मुलाचे भविष्य ठरवतो असा नाही. निष्कर्ष संबंध दाखवतात; हमी किंवा साधा कारण-परिणाम नियम नाही. मुले कौटुंबिक संबंध, जीवशास्त्र, शाळा, समुदाय आणि जीवनातील घटनांच्या मिश्रणातून विकसित होतात. तरीही प्रारंभिक अनुभव अनेक वर्षांनीही महत्त्वाच्या असलेल्या मोजता येण्याजोग्या भावनिक प्रक्रियेशी संबंधित असू शकतात, असे काम सूचित करते.

जोखीम वाढण्याचा काळ

किशोरवयात मानसिक आरोग्याच्या समस्यांचा धोका जास्त असल्याने हा प्रश्न महत्त्वाचा आहे. अनेक आजीवन मानसिक आरोग्याच्या स्थिती लवकर सुरू होतात: निम्म्या वयाच्या 14 वर्षांपर्यंत आणि 75% वयाच्या 24 वर्षांपर्यंत सुरू होतात, असे स्रोत नमूद करतो. 6 ते 17 वर्षे वयोगटातील सातपैकी एकापेक्षा अधिक व्यक्तींना मानसिक आरोग्याचा विकार अनुभवास येतो, असेही त्यात म्हटले आहे.

कमकुवतपणा समजून घेण्यासाठी संशोधक पूर्वीच्या संधी का शोधत आहेत, हे आकडे स्पष्ट करतात. प्रारंभिक जीवनातील काही नमुने नंतरच्या सकारात्मक भावनिक प्रक्रियेतील फरकांशी संबंधित असतील, तर तीव्र अडचण निर्माण होण्यापूर्वीच ते प्रतिबंधात्मक संशोधनासाठी उपयुक्त संकेत देऊ शकतात.

Hill या Notre Dame च्या Department of Psychology मध्ये assistant professor आणि Psychophysiology of Affect across the Lifespan Lab च्या संचालक आहेत. भावना, नैराश्य आणि पिढ्यान्पिढ्यांचा मानसिक आरोग्यावरील ताण कमी करण्याचे मार्ग यांचा त्या अनेक वर्षांपासून अभ्यास करत आहेत.

“सकारात्मक पालकत्व” म्हणजे काय आणि काय नाही

सार्वजनिक चर्चेत सकारात्मक पालकत्व म्हणजे मुलांचे अधिक कौतुक करणे किंवा टीका पूर्णपणे टाळणे असे सहज मानले जाते. अभ्यासाचा अर्थ एवढाच नाही. पालकत्वातील वर्तन खोलवर आत्मसात होऊ शकते, तसेच मुलांच्या संगोपनाचा आणि पुढील मानसिक आरोग्याच्या अडचणींतील संवेदनशीलतेचा संबंध कसा तयार होतो हे ओळखण्याचा प्रयत्न या संशोधनात आहे, असे स्रोत सांगतो.

पालकांना दोष देण्यापेक्षा हा अधिक सावध दृष्टिकोन आहे. कुटुंबांना ताण, संसाधने आणि आधाराचे वेगवेगळे स्तर भेडसावतात. केवळ एका प्रौढाच्या वर्तनातून मुलाच्या भावनिक विकासाचे स्पष्टीकरण देता येत नाही. प्रारंभिक पालकत्वावरील संशोधन कुटुंबांना देता येणारा आधार ओळखते तेव्हा सर्वाधिक उपयुक्त ठरते.

प्रारंभिक अनुभवाला नंतरच्या एका विशिष्ट नमुन्याशी—तरुण सकारात्मक भावनांचा अनुभव कसा घेतो याच्याशी—जोडणे हे अभ्यासाचे महत्त्व आहे. या प्रक्रियेवर लक्ष केंद्रित केल्याने सुरक्षित वातावरण कसे असते आणि लहानपणी आधार कसा देता येतो याबाबत अधिक अचूक प्रश्न तपासता येतील.

प्रतिबंधासाठी परिणाम

हा निष्कर्ष निदानाऐवजी प्रतिबंधाकडे निर्देश करतो. तो वैयक्तिक मुलांसाठी स्क्रीनिंग चाचणी देत नाही आणि एखादी विशिष्ट पालकत्व पद्धत नैराश्य, चिंता किंवा पदार्थांचे सेवन रोखेल असे सिद्ध करत नाही. किशोरवयीन धोके वाढण्यापूर्वी भावनिक विकासाचा अभ्यास करण्यासाठी पूर्वप्राथमिक वर्षे महत्त्वाची असू शकतात, एवढेच तो सुचवतो.

वैद्यकीय तज्ज्ञ, शिक्षक आणि धोरणकर्त्यांसाठी व्यापक अर्थ असा आहे की कौटुंबिक संबंध आणि प्रारंभिक भावनिक विकासाला आधार देण्यापासून मानसिक आरोग्याचा प्रतिबंध सुरू होऊ शकतो. लहान मुलांना सातत्यपूर्ण आणि विधायक प्रतिसाद देण्यास पालकांना मदत करणाऱ्या कार्यक्रमांचा किशोरांसाठीच्या पुढील हस्तक्षेपांसोबत अभ्यास करता येईल.

संबंधित प्रक्रिया स्पष्ट करण्यासाठी, वेगवेगळ्या कुटुंबांना निष्कर्ष कितपत लागू होतात हे तपासण्यासाठी आणि कोणत्या प्रकारच्या आधारामुळे दीर्घकालीन लाभ मिळतात हे ठरवण्यासाठी अधिक संशोधन आवश्यक आहे. तरीही, मुले आनंद अनुभवायला कशी शिकतात आणि हे शिक्षण किशोरवयातील लवचिकता कशी घडवू शकते, हा विधायक प्रश्न अभ्यास पुढे आणतो.

हा लेख Medical Xpress च्या वृत्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.