ADHD निदान आणि औषधांच्या प्रिस्क्रिप्शनमध्ये सर्व वयोगटांमध्ये वाढ होत आहे

जागतिक आढावा ADHD निदान आणि उपचारांमध्ये सातत्यपूर्ण वाढ दाखवतो

दिलेल्या स्रोत मजकुरानुसार, लक्ष-अभाव/अतिसक्रियता विकाराची (ADHD) निदाने अनेक देशांमध्ये आणि सर्व वयोगटांमध्ये वाढत आहेत. त्याच आढाव्यात ADHD उपचारांच्या प्रिस्क्रिप्शनमध्येही व्यापक वाढ झाल्याचे आढळले, यावरून असे सूचित होते की हा कल केवळ वाढत्या ओळखीपुरता मर्यादित नाही, तर आरोग्ययंत्रणा ही अवस्था कशी हाताळते हेही बदलत आहे.

हा आढावा Journal of Psychopharmacology मध्ये प्रकाशित झाला असून त्यात जगभरातील ADHD निदाने आणि प्रिस्क्रिप्शनवरील अलीकडे प्रकाशित संशोधन एकत्र करण्यात आले. या व्याप्तीला महत्त्व आहे. ADHDवरील चर्चा अनेकदा स्थानिक अनुभव, शाळेतील अनुभव, किंवा निदान दरांवरील देशविशिष्ट वादांनी व्यापलेली असते. बहुदेशीय आढावा प्रचलन, उपलब्धता, किंवा उपचार-गुणवत्ता याविषयी प्रत्येक प्रश्न सोडवत नाही, पण बदल वेगळ्या स्वरूपाचे आहेत की प्रणालीगत, हे अधिक स्पष्टपणे पाहायला मदत करतो. येथे मुख्य निष्कर्ष असा आहे की वाढ व्यापक दिसते.

यूकेचे आकडे या बदलाची व्याप्ती दाखवतात

स्रोत मजकुरात युनायटेड किंगडमसाठी सर्वात स्पष्ट संख्यात्मक माहिती दिली आहे. 2000 ते 2018 दरम्यान, नोंदवलेली ADHD निदाने आणि उपचारांची प्रिस्क्रिप्शन सर्व वयोगटांमध्ये वाढली. त्या कालावधीत निदानातील सर्वात मोठी वाढ मुलांमध्ये झाली, जी शालेय वयोगटातील लोकसंख्येशी ADHDचा दीर्घकालीन संबंध असल्याशी सुसंगत आहे. मात्र आढाव्यात प्रौढांमध्येही स्पष्ट वाढ दिसून आली, आणि हा कल चिकित्सक व आरोग्ययंत्रणांसाठी अधिक महत्त्वाचा होत आहे.

यूकेमध्ये 18 ते 29 वयोगटातील पुरुषांमध्ये ही वाढ विशेषतः ठळक होती. आढाव्यानुसार निदानांमध्ये सुमारे 20 पट वाढ आणि प्रिस्क्रिप्शनमध्ये जवळपास 50 पट वाढ झाली. या आकड्यांचा अर्थ असा नाही की ADHD तरुण प्रौढावस्थेत अचानक नवीन आजार म्हणून उदयास आला. स्रोत मजकुराने समर्थित अधिक सावध वाचन असे की निदान आणि उपचारांचे मार्ग काळानुसार लक्षणीय बदलले, आणि अधिक प्रौढांना औपचारिक ओळख व देखरेखीखाली आणले.

आढावा निदानांच्या लिंग-प्रमाणातही एक महत्त्वाचा बदल अधोरेखित करतो. बालपण आणि किशोरावस्थेत निदान झालेल्या ADHD प्रकरणांचे प्रमाण साधारणपणे प्रत्येक एका स्त्रीमागे चार पुरुष असे होते. मात्र प्रौढावस्थेत हे प्रमाण जवळपास एक-ते-एक होते. हा बदल लक्षणीय आहे, कारण ऐतिहासिक निदान पद्धतींनी आयुष्याच्या सुरुवातीला अनेक मुली आणि महिलांना पुरेसे ओळखले नाही किंवा लक्षातच घेतले नाही, असे सूचित होते.

पारंपरिक प्रतिमेपलीकडे ओळख वाढत आहे

दिलेल्या स्रोत मजकुरात बदलत्या प्रौढ आणि लिंग पद्धतींचे एक कारण थेट सुचवले आहे: मुली आणि प्रौढांमध्ये ADHD कसा दिसतो याची वाढती ओळख, जे गट ऐतिहासिकदृष्ट्या कमी निदान झालेले आहेत. ही निरीक्षण महत्त्वाची आहे, कारण ADHDची जुनी सार्वजनिक प्रतिमा बहुतेकदा मुलांमधील, विशेषतः शाळेतील, विघातक वर्तनाभोवती केंद्रित होती. चिकित्सकांनी लक्षणे वय आणि लिंगानुसार कशी वेगळी दिसू शकतात हे अधिक चांगले समजून घेतले, तर मूळ विकारात कोणताही बदल नसतानाही निदान दर वाढू शकतात.

त्याचा अर्थ असा नाही की प्रत्येक वाढ ही अधिक चांगल्या काळजीचेच लक्षण आहे, आणि ती आपोआप अतिनिदान दर्शवते असेही नाही. येथे दिलेला मजकूर अशा व्यापक निष्कर्षांना कोणत्याही दिशेने पाठिंबा देत नाही. पण तो हे नक्कीच दाखवतो की आरोग्ययंत्रणा पूर्वी दुर्लक्षित राहिलेल्या लोकसमूहांमध्ये ADHD ओळखत आहे. पुरुष आणि महिलांमधील जवळपास समान प्रौढ निदान प्रमाण हे या मजकुरातील सर्वात ठोस संकेतांपैकी एक आहे की निदान पद्धती अर्थपूर्णरीत्या बदलल्या आहेत.

याचे व्यावहारिक परिणाम आहेत. प्रौढ ADHD काम, संघटन, नाती, आणि मानसिक आरोग्य सहाय्याच्या गरजांवर परिणाम करू शकते. प्रौढांमध्ये वाढलेली ओळख म्हणजे चिकित्सक, नियोक्ते, आणि सार्वजनिक आरोग्य नियोजकांना बालपणाच्या चौकटीपलीकडे विचार करावा लागेल. याचा अर्थ असा की बालपणातील निदान दर स्थिर झाले तरी तज्ज्ञ मूल्यांकन आणि सतत उपचारांची मागणी वाढतच राहू शकते.

प्रिस्क्रिप्शनची वाढही त्याच कथेतला भाग आहे

आढाव्यात केवळ अधिक निदाने आढळली नाहीत. अधिक प्रिस्क्रिप्शनही आढळली. इंग्लंडमध्ये, मध्यवर्ती मज्जासंस्थेच्या स्टिम्युलंट्सच्या प्रिस्क्रिप्शनमध्ये, जे स्रोत मजकुरात ADHDसाठी मुख्य प्रिस्क्रिप्शन उपचार म्हणून वर्णन केले आहेत, 2021 ते 2022 दरम्यान 18 वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या प्रौढांमध्ये 32 टक्के वाढ झाली. 17 वर्षांखालील मुलांमध्ये प्रिस्क्रिप्शन 2022 ते 2023 दरम्यान 12 टक्के वाढली.

या आकड्यांतून एक विशेष महत्त्वाचा टप्पा पुढे येतो: 2015 मध्ये नोंदी सुरू झाल्यापासून प्रथमच मुलांपेक्षा अधिक प्रौढांना ही औषधे देण्यात आली. हा एक अर्थपूर्ण टप्पा आहे, कारण ADHD उपचारांचा केंद्रबिंदू बदलत असल्याचे त्यातून दिसते. ADHD अजूनही अनेकदा बालपणातील अवस्था म्हणूनच चर्चिला जातो, पण प्रिस्क्रिप्शनची पद्धत आता या विकाराकडे आयुष्यभराच्या दृष्टीने पाहिले जात असल्याचे अधिकाधिक दर्शवते.

या आढाव्यात उत्तर अमेरिका, युरोप, आणि आशियातील 13 देशांमधील 154 दशलक्षांहून अधिक लोकांचा समावेश असलेल्या एका retrospective studyचाही उल्लेख आहे. त्या अभ्यासातही या प्रदेशांमध्ये ADHD औषधांचा वापर वाढल्याचे आढळले. यूकेच्या पुराव्यासह पाहता, हा कल स्थानिक नसून व्यापक असल्याचे दिसते. त्यामुळे येथे दिलेल्या मजकुरात प्रिस्क्रिप्शनमधील वाढ ही केवळ ब्रिटिश प्रशासकीय बाब नाही. ती एका मोठ्या आंतरराष्ट्रीय बदलाचा भाग आहे.

वाढ का महत्त्वाची आहे

निदान आणि उपचार दर वाढणे याचा एकाच वेळी अनेक अर्थ होऊ शकतो. किमान एवढे नक्की की ADHD सेवांवर मागील तुलनेत अधिक दबाव आहे. अधिक प्रौढांचे मूल्यांकन व उपचार होत असतील, तर आरोग्ययंत्रणांकडे तो भार जबाबदारीने हाताळण्यासाठी पुरेसे प्रशिक्षित चिकित्सक, निरीक्षण क्षमता, आणि फॉलो-अप सहाय्य असणे आवश्यक आहे. विशेषतः स्टिम्युलंट औषधांचे व्यवस्थापन सातत्य आणि देखरेख मागते. पुरेशी क्षमता नसताना प्रवेश वाढवणे सेवागुणवत्तेवर ताण आणू शकते.

स्रोत मजकूर वाढत्या सार्वजनिक जागरूकतेला निदाने आणि प्रिस्क्रिप्शन वाढण्यामागील एक प्रमुख घटक मानतो. ते शक्यही आहे आणि महत्त्वाचेही. सार्वजनिक जागरूकता लोकांना लक्षणे ओळखून मदत मागण्यास सक्षम करते. ती चिकित्सक, कुटुंबे, शाळा, आणि नियोक्ते ADHDला किती गांभीर्याने घेतात हेही बदलू शकते. त्या अर्थाने, उच्च निदान दर हे केवळ वैद्यकीय नव्हे, तर सामाजिकही आहे. ते ओळख, भाषा, आणि वैधतेतील बदल दर्शवते.

त्याच वेळी, व्यापक वाढ धोरणकर्ते आणि संशोधकांना अधिक बारकाईने पाहण्यास भाग पाडते. सेवा पूर्वी दुर्लक्षित राहिलेल्या लोकांपर्यंत पोहोचत आहेत का? उपचार मार्ग वय, लिंग, आणि प्रदेशानुसार समतोल आहेत का? आरोग्ययंत्रणा प्रौढ मागणीशी जुळवून घेऊ शकतील का? दिलेला मजकूर या प्रश्नांची पूर्ण उत्तरे देत नाही, पण त्यांना दुर्लक्षित करणे कठीण करतो. जेव्हा अनेक देश आणि वयोगटांमध्ये निदाने आणि प्रिस्क्रिप्शन वाढतात, तेव्हा हा विषय वेगळ्या चर्चेपलीकडे जाऊन संरचनात्मक आरोग्य-नियोजनाच्या क्षेत्रात प्रवेश करतो.

ADHDचे दीर्घकालीन पुनर्मूल्यांकन

या आढाव्यातून सर्वात महत्त्वाचा निष्कर्ष असा असू शकतो की ADHDकडे increasingly आयुष्यभर पसरलेल्या अवस्थेसारखे पाहिले जात आहे. ही केवळ बालपणातील समस्या आहे हा जुना समज, स्रोत मजकुरात संक्षेपित केलेल्या पद्धतींशी आता कमी सुसंगत आहे. प्रौढांचे निदान अधिक होत आहे, प्रौढांना अधिक प्रिस्क्रिप्शन मिळत आहेत, आणि महिलांना आयुष्याच्या उत्तरार्धात अधिक निदान-ओळख मिळत असल्याचे दिसते.

हे पुनर्मूल्यांकन ADHDभोवतीचा प्रत्येक वाद मिटवत नाही. पण ते धोरण आणि वैद्यकीय प्रश्न अधिक स्पष्ट करते. जर जग विविध वयोगटांमध्ये ADHD ओळखण्यात अधिक सक्षम होत असेल, तर मूल्यांकन, उपचार, आणि सहाय्याच्या प्रणालींनाही त्या वास्तवाशी जुळवून घ्यावे लागेल. आढाव्याचे निष्कर्ष सूचित करतात की हा बदल आधीच सुरू आहे. पुढचे आव्हान म्हणजे आरोग्य पायाभूत सुविधा अशा अवस्थेसोबत जुळवून घेऊ शकेल का, जिला आता फक्त बालपणाच्या चौकटीतून पाहिले जात नाही.

हा लेख Medical Xpress च्या वार्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.