स्टार्टअपने लॅबमध्ये तयार केलेले मानवी शुक्राणू भ्रूण अवस्थेपर्यंत पोहोचल्याचा दावा केला, आशा आणि तपास दोन्ही वाढले

पीअर रिव्ह्यूपूर्वी आलेला प्रजनन वैद्यकातील धक्कादायक दावा

युटा-आधारित स्टार्टअप Paterna Biosciences म्हणते की तिने यशस्वीरित्या लॅबमध्ये कार्यक्षम मानवी शुक्राणू वाढवले आणि त्या शुक्राणूंचा वापर करून वरकरणी निरोगी दिसणारे भ्रूण तयार केले. हे सत्य ठरले, तर शरीराबाहेर मानवी शुक्राणू तयार करण्याच्या दीर्घ प्रयत्नात हा एक महत्त्वाचा टप्पा ठरेल आणि काही प्रकारच्या पुरुष वंध्यत्वासाठी भविष्यात नवा मार्ग उघडू शकतो.

हा दावा मोठा आहे, पण त्यासोबतची सावधगिरीही तितकीच मोठी आहे. दिलेल्या स्रोतपाठ्यानुसार, हे निष्कर्ष अजून peer-reviewed जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेले नाहीत आणि स्वतंत्रपणे पडताळलेलेही नाहीत. म्हणजे हे विकास एका विचित्र स्थितीत आहे: संभाव्यतः महत्त्वपूर्ण, तांत्रिकदृष्ट्या महत्त्वाकांक्षी, आणि तरीही बाह्य पडताळणीची प्रतीक्षा करत आहे जी या क्षेत्राने याकडे किती गंभीरतेने पाहावे हे ठरवेल.

कंपनी काय साध्य केल्याचा दावा करते

Paterna म्हणते की तिने वृषण ऊतकातून sperm-making stem cells वेगळ्या केल्या आणि मग त्या पेशींना परिपक्व शुक्राणू बनण्यासाठी मार्गदर्शन केले. कंपनीचे CEO आणि cofounder Alexander Pastuszak यांनी WIRED ला सांगितले की पथकाने त्या stem cells ना परिपक्व, सामान्य शुक्राणू बनण्यासाठी आवश्यक सूचना शोधल्या.

यामागचा व्यापक वैज्ञानिक उद्देश in vitro spermatogenesis म्हणून ओळखला जातो. संशोधक दशकांपासून याचा पाठपुरावा करत आहेत, कारण यामध्ये प्रजनन जीवशास्त्रातील सर्वात कठीण समस्यांपैकी एक हाताळली जाते: शरीराबाहेर, सामान्यतः काटेकोरपणे नियंत्रित जैविक वातावरणात दोन महिन्यांपेक्षा थोड्या जास्त कालावधीत घडणारी प्रक्रिया पुनर्रचित करणे. या प्रक्रियेत sperm-forming cells meiosis मधून विभागली जातात, 23 chromosomes पर्यंत कमी होतात, आणि हालचाल व फलनासाठी आवश्यक रचना विकसित करतात.

हे इतके कठीण का ठरले

मानवी संदर्भात हे का अवघड ठरले हे स्रोत स्पष्ट करतो. शुक्राणू निर्मिती ही एकाच टप्प्यातील प्रक्रिया नाही, तर अनेक टप्प्यांची विकासात्मक साखळी आहे, ज्यातील प्रत्येक टप्प्यावर काटेकोर नियंत्रण असते. पेशींना योग्य वेळी योग्य molecular cues मिळणे आवश्यक असते, आणि वृषणातील वातावरण इतके विशेषीकृत असते की ते लॅब डिशमध्ये हुबेहूब अनुकरण करणे कठीण आहे.

मागील प्रयत्नांनी आव्हानाचे स्वरूप दाखवले आहे. 2011 मध्ये एका जपानी पथकाने लॅबमध्ये कार्यक्षम mouse sperm तयार केले, पण उंदरांमधील यश मानवी संदर्भात सहज उतरले नाही. फ्रान्समधील Kallistem या कंपनीने 2015 मध्ये प्रगतीचा दावा केला, पण काही बाह्य संशोधकांनी त्यांचे शुक्राणू पूर्णपणे विकसित झाले होते का असा प्रश्न उपस्थित केला, आणि कंपनीने त्या पेशी अंड्यांचे फलन करू शकतात हे दाखवले नाही.

Paterna ची पद्धत

Paterna म्हणते की तिने सुरुवातीला संपूर्ण testicular tubules culture करून तिथून शुक्राणू मिळवता येतील का याचा विचार केला, पण अखेरीस हा सर्वोत्तम मार्ग नाही असे ठरवले. त्याऐवजी, कंपनीने sperm-forming stem cells थेट डिशमध्ये वाढवण्यावर आणि त्यांना विकासक्रमातून पुढे नेण्यावर लक्ष केंद्रित केले.

स्रोतपाठ्यानुसार, पथकाने computational biology चा वापर करून शुक्राणू विकासाच्या प्रत्येक टप्प्यावर महत्त्वाचे असलेले molecular signals अंदाजित केले. नंतर त्या टप्प्यांना चालना देण्यासाठी molecule संयोजनांची चाचणी केली. हा तपशील महत्त्वाचा आहे, कारण कंपनी केवळ साध्या culture success चा दावा करत नाही; ती पेशी परिपक्व होण्यासाठी उपयुक्त instruction program नकाशित केल्याचा दावा करत आहे.

भ्रूणाबाबतचा दावा सर्वात महत्त्वाचा का

या अहवालातील सर्वात निर्णायक भाग हा नाही की sperm-like cells तयार झाले, तर Paterna म्हणते की त्यांचा वापर करून वरकरणी निरोगी दिसणारे भ्रूण तयार केले गेले. प्रजनन जीवशास्त्रात, हा केवळ morphology पेक्षा खूप मजबूत दावा आहे. याचा अर्थ त्या पेशी फलनात सहभागी होण्याइतक्या कार्यक्षम होत्या.

तरीही, दिसणे हे दीर्घकालीन viability, आनुवंशिक सामान्यता, किंवा वैद्यकीय उपयोगितेसारखे नाही. दिलेल्या स्रोतामध्ये भ्रूण implant केले गेले होते का, ते पुढे विकसित झाले का, किंवा त्यांचे स्वतंत्र मूल्यांकन झाले का हे सांगितलेले नाही. या हरवलेल्या तपशीलांमुळे दावा नाकारला जात नाही, पण आज काय निष्कर्ष काढता येईल ते खूपच मर्यादित होते.

वंध्यत्व उपचारांवर संभाव्य परिणाम

हे काम खरे ठरले, तर वैद्यकीय परिणाम मोठे असू शकतात. स्रोतानुसार, ही पद्धत भविष्यात काही प्रकारच्या पुरुष वंध्यत्व असलेल्या पुरुषांना जैविक मुले होण्यासाठी मदत करू शकते. ही महत्त्वाची शक्यता आहे, कारण काही रुग्ण सध्याच्या पद्धतींनी वापरता येण्याजोगे शुक्राणू तयार करू शकत नाहीत. stem cells पासून परिपक्व शुक्राणूपर्यंतचा लॅब-आधारित मार्ग, तत्त्वतः, उपचारांचे पर्याय वाढवू शकतो.

पण वैद्यकीय भविष्य अजून दूर आहे. हे उपचारात रूपांतरित होण्यासाठी कठोर पडताळणी, पुनरुत्पादकता, सुरक्षा मूल्यमापन, आणि नैतिक पुनरावलोकन आवश्यक असेल. लॅबमध्ये तयार केलेले शुक्राणू chromosome handling, function, आणि विकासात्मक परिणामांच्या बाबतीत खरोखर सामान्य आहेत याचे ठोस पुरावेही तज्ज्ञांना हवे असतील.

क्षेत्र बदलून टाकणारा निकाल की आणखी एक अकाली दावा

प्रजनन वैद्यक क्षेत्राने यापूर्वीही अशा महत्त्वाकांक्षी घोषणा पाहिल्या आहेत, आणि त्यामुळेच Paterna च्या निवेदनाकडे संशयाने पाहिले जाते. कंपनीने प्रचंड वैज्ञानिक आणि सामाजिक महत्त्व असलेला निकाल मांडला आहे. त्याच वेळी, हे peer-reviewed प्रकाशनापूर्वी केले आहे, त्यामुळे कडक तपासणी निश्चित आहे.

सध्या ही कथा निश्चित breakthrough म्हणून नव्हे, तर गंभीर दावा म्हणून वाचणे योग्य आहे. Paterna ने sperm-making stem cells पासून परिपक्व शुक्राणू आणि मग भ्रूण निर्मितीपर्यंतचा मार्ग मांडला आहे. स्वतंत्र संशोधकांनी जर ही साखळी पडताळली, तर ती एक ऐतिहासिक पायरी ठरेल. तोपर्यंत, ही बातमी शक्यता आणि पुरावा यांच्या मधोमध उभी आहे: लक्ष वेधण्यासाठी पुरेशी आशादायक, पण वाद संपवण्यासाठी अद्याप पुरेशी मजबूत नाही.

हा लेख Wired च्या वार्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.