Enhanced Games ने एक अनौपचारिक जलतरण ‘जागतिक विक्रम’ आणि क्रीडा नीतिमत्तेवरील नवा वाद निर्माण केला

Enhanced Games ने अपेक्षित मथळा मिळवला

वर्षातील सर्वात वादग्रस्त क्रीडा प्रयोगाची सांगता नेमक्या त्याच प्रकारच्या क्षणाने झाली ज्याचा आयोजक शोध घेत होते: जागतिक विक्रम मोडणारी जलतरण वेळ, जी मात्र अधिकृत जागतिक विक्रम म्हणून मोजली जाणार नाही. लास वेगासमधील Enhanced Games मध्ये ग्रीक जलतरणपटू Kristian Gkolomeev ने पुरुषांची 50-मीटर फ्रीस्टाईल 20.81 सेकंदांत पूर्ण केली, जी मार्चमध्ये China Open येथे ऑस्ट्रेलियन जलतरणपटू Cameron McEvoy साठी दिलेल्या 20.88 सेकंदांपेक्षा जलद होती, असे दिलेल्या स्रोत मजकुरात नमूद केले आहे.

सामान्य परिस्थितीत, अशी कामगिरी क्रीडा जगतात गाजली असती. पण Enhanced Games मध्ये ती न्याय, आरोग्य, नियमन, तमाशा आणि उच्चस्तरीय स्पर्धेच्या भवितव्यावरील व्यापक वादाचा केंद्रबिंदू ठरली. हा कार्यक्रम मुख्य प्रवाहातील आंतरराष्ट्रीय क्रीडेत शिक्षा किंवा बंदीला सामोरे जावे लागेल अशी performance-enhancing drugs वापरण्यास खुलेआम प्रोत्साहन देतो, आणि Gkolomeev च्या बाबतीत या जलतरणात World Aquatics ने 15 वर्षांपूर्वी बंदी घातलेला एक “supersuit” देखील होता.

मिळालेली वेळ अपवादात्मक असली तरी, ती अशा चौकटीत अस्तित्वात आहे जी अधिकृत विक्रम ठरवणाऱ्या नियमांना नाकारणासाठी खास तयार करण्यात आली आहे.

नियम उलथवून उभारलेली स्पर्धा

Enhanced Games ही अँटी-डोपिंग व्यवस्थांना चुकवून लपूनछपून जाण्याचा प्रयत्न करत नाही. तिचे तत्त्वच त्याच्या उलट आहे: ऑलिम्पिक आणि बहुतांश इतर आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये बंदी असलेल्या पदार्थांचा वापर करून खेळाडूंना स्पर्धा करण्याचे आमंत्रण दिले जाते. या मोकळेपणाला समर्थक प्रामाणिकपणा आणि काही प्रसंगी हानी-नियमनाचा युक्तिवाद म्हणून मांडतात. उच्चस्तरीय खेळाडू आधीच गुप्तपणे डोपिंग करण्याच्या मोहात असतात, तर देखरेखीखालील वातावरण ढोंग आणि भूमिगत वापरापेक्षा अधिक सुरक्षित असू शकते, असा विचार त्यामागे आहे.

Wired च्या अहवालात स्पष्ट केले आहे की अनेक आघाडीच्या क्रीडा संस्था या चौकटीला नाकारतात. टीकाकार न्याय्यतेविषयीची चिंता आणि उच्च रक्तदाब, स्ट्रोक, यकृताचे नुकसान, तसेच मानसिक समस्या यांसारख्या गंभीर आरोग्यधोक्यांचा संदर्भ देतात. काही संस्थांनी सहभागींची बंदी करण्याचे आश्वासन दिले आहे. या प्रतिक्रिया दर्शवतात की हा कार्यक्रम एखाद्या विचित्र साइड शोसारखा पाहिला जात नाही. याला परवानगी असलेल्या क्रीडांच्या संरचनेला थेट आव्हान म्हणून पाहिले जात आहे.

म्हणूनच Gkolomeev ची जलतरण एका खेळाडूपुरती किंवा एका वेळेपुरती मर्यादित राहत नाही. ही केवळ वेगवान शर्यत नाही. अधिकृत निकषांवर वरचढ ठरल्यासारखी दिसणारी दखल Enhanced Games निर्माण करू शकते, याचा हा आतापर्यंतचा सर्वात ठोस पुरावा आहे, जरी ते निकष विक्रमपुस्तकांत तसेच राहिले तरी.

विक्रम आणि त्यावरील तारांकन

32 वर्षीय Gkolomeev हे अनुभवी जलतरणपटू आहेत, ज्यांनी स्रोत मजकुरानुसार पदक न मिळवता चार ऑलिम्पिकमध्ये भाग घेतला आहे. त्यांची 20.81 सेकंदांची जलतरण लेखात नमूद केलेल्या सध्याच्या जागतिक-विक्रम वेळेपेक्षा जलद होती, पण ती अधिकृतरीत्या मान्य केली जाणार नाही, कारण ती खेळाच्या प्रशासकीय नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या परिस्थितीत घडली.

performance-enhancing drugs चा वापर या अपात्रतेच्या केंद्रस्थानी आहे, पण ते एकमेव कारण नाही. अहवालात असेही नमूद केले आहे की Gkolomeev यांनी World Aquatics ने बंदी घातलेला supersuit परिधान केला होता, कारण त्याने अन्यायकारक फायदा दिला. दुसऱ्या शब्दांत, ही जलतरण केवळ मान्य औषधनियमांच्या बाहेर नव्हती; ती मान्य उपकरण नियमांच्या बाहेरही होती.

ही दुहेरी मर्यादा ओलांडणे महत्त्वाचे आहे, कारण त्यातून Enhanced Games काय विकत आहे हे स्पष्ट होते. हा एकाच अँटी-डोपिंग मर्यादेबाबतचा वाद नाही की ती खूप कठोर आहे, किंवा एखाद्या वैद्यकीय सवलतीचे चुकीचे व्यवस्थापन झाले आहे का, हा प्रश्न नाही. हा असा कार्यक्रम आहे जो या कल्पनेवर उभा आहे की पारंपरिक फार्माकॉलॉजी आणि उपकरण मर्यादा सर्वोच्च कामगिरी निश्चित करू नयेत.

कार्यक्रम विश्वासार्ह वाटला की पोकळ?

Wired च्या वृत्तानुसार, उत्तर मिश्र आहे. मथळा ठरलेल्या जलतरणापूर्वीची रात्र काही अपेक्षा पूर्ण करण्यात अपयशी ठरल्यासारखी दिसते; त्यापूर्वी कोणतेही जागतिक विक्रम पडले नाहीत आणि कोणतीही कामगिरी विशेष जवळ आली नाही. उदाहरणार्थ, अमेरिकन स्प्रिंटर Fred Kerley यांनी Usain Bolt चा 100-मीटर जागतिक विक्रम “destroyed” होईल, असा अंदाज वर्तवला होता, पण त्यांची 9.97 सेकंदांची धाव 2024 Paris Olympics मध्ये शेवटच्या क्रमांकावर राहिली असती, असे अहवालात म्हटले आहे.

लेखात अंशतः रिकाम्या स्थळाचे आणि प्रेक्षकांमध्ये तमाशाप्रेमी “flex cam” ऊर्जेचेही वर्णन आहे. हे तपशील Enhanced Games लगेचच मुख्य प्रवाहातील क्रीडेला एक परिपक्व प्रतिस्पर्धी म्हणून उभे राहिले, या कल्पनेच्या विरुद्ध जातात. बराच काळ ते विश्वासार्ह पर्यायापेक्षा उच्च-बजेटच्या उचकावणीसारखे दिसत होते.

तरीही, त्याच अहवालात काही विश्वासार्ह घटकही नमूद केले आहेत, ज्यांची लेखकाला पूर्ण अपेक्षा नव्हती; त्यात कार्यक्रमाचे मोठे तात्पुरते स्थळ आणि वैद्यकीय देखरेखीखालील डोपिंगला हानी-नियमनाचा दावा मानण्यामागील वरवरची तर्कसंगती यांचा समावेश आहे, जरी तज्ज्ञ अजूनही साशंक आहेत. हीच ताणलेली अवस्था कदाचित Enhanced Games ला कोणत्याही एकाच निकालापेक्षा अधिक परिभाषित करेल. तमाशा, पायाभूत सुविधा, फार्माकॉलॉजी किंवा कामगिरी यापैकी कशावर लक्ष केंद्रित केले आहे त्यानुसार हा कार्यक्रम एकाच वेळी अतिशय हलकाफुलका आणि गंभीर वाटू शकतो.

या जलतरणाने नेमके काय बदलले

Gkolomeev च्या वेळेने जलतरणाचा अधिकृत इतिहास बदलला नाही. पण अल्पकालीन दृष्टीने त्याने Enhanced Games ला अधिक उपयुक्त काहीतरी दिले: वापरता येईल अशी कथा. आयोजक आता एका स्पष्ट, मोजता येणाऱ्या निकालाकडे निर्देश करून असा युक्तिवाद करू शकतात की निर्बंध काढून टाकल्यास मानवी कामगिरी वेगवान होते. विरोधक त्याच निकालाकडे निर्देश करून म्हणू शकतात की विक्रम तेव्हाच अर्थपूर्ण असतात जेव्हा खेळाडू न्याय टिकवण्यासाठी आणि हानी कमी करण्यासाठी तयार केलेल्या सामायिक नियमपुस्तकाखाली स्पर्धा करतात.

याचा अर्थ असा की ही जलतरण काहीही अंतिमतः ठरवण्याची शक्यता नाही. उलट, ती दरी अधिक तीव्र करते. समर्थक ती नियंत्रित क्रीडा शक्यतांना दडपते, याचा पुरावा म्हणून मांडतील. टीकाकार ती सामायिक नियमांपासून वेगळे केलेले कामगिरी स्पर्धा ही बहुतेक संस्थांच्या समजुतीतील क्रीडेपेक्षा मूलतः वेगळी गोष्ट बनते, याचा पुरावा म्हणून मांडतील.

मोठा सांस्कृतिक अर्थ

Enhanced Games केवळ खेळाडू किती वेगाने जाऊ शकतात, हे तपासत नाही. ते उच्चस्तरीय स्पर्धेभोवती वेगळ्या नैतिक कराराला प्रेक्षक मान्यता देतील का, हेही तपासत आहे. Gkolomeev ची जलतरण सूचित करते की या प्रयोगातील किमान एका भागातून तरी लक्ष वेधून घेता येऊ शकते. पण स्थायी वैधता निर्माण होईल का, हा पूर्णपणे वेगळा प्रश्न आहे.

सध्या, या कार्यक्रमाने स्वतःच्या निकषांवर यशाची एक आवृत्ती मिळवली आहे: त्याने अशी मथळा-योग्य कामगिरी दिली आहे जी लोकांना विचारायला लावते की फार्माकॉलॉजी आणि उपकरण नियम जाणीवपूर्वक सोडले गेले तर विक्रमाचा अर्थ काय राहतो. हे स्वीकारार्हता जिंकण्याइतके नाही. पण वाद सुरू राहण्यासाठी ते पुरेसे आहे.

हा लेख Wired च्या वार्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.