आर्क्टिकमधील कबरी ‘कॉर्प्स पॉइंट’वर वितळत आहेत, हवामान बदलाला वारसा आणीबाणीमध्ये बदलत आहेत

पर्माफ्रॉस्टचे नुकसान स्वालबार्डमध्ये मृतांना उघडे करत आहे

नॉर्वेच्या स्वालबार्ड द्वीपसमूहातील लिकनेसट व्हेलिंग दफनस्थळावरच्या शतकानुशतके जुन्या कबरी, ज्याला “कॉर्प्स पॉइंट” असेही म्हटले जाते, आर्क्टिक पर्माफ्रॉस्ट वितळत असल्याने खराब होत आहेत, असे 404 Media ने अधोरेखित केलेल्या एका नव्या अभ्यासात म्हटले आहे. PLOS One मध्ये लिसे लोक्टू आणि एलिन थेरेसे ब्रोडहोल्ट यांनी प्रकाशित केलेला हा अभ्यास 17व्या आणि 18व्या शतकात तिथे पुरण्यात आलेल्या युरोपीय व्हेल-शिकाऱ्यांचे अवशेष तापमान वाढत्या परिस्थितींमुळे ढवळून निघत असल्याचे वर्णन करतो, ज्या जमिनीने त्यांना पिढ्यान्पिढ्या जपून ठेवले होते.

या अभ्यासाचे महत्त्व एका दफनस्थळापेक्षा खूप पुढे जाते. तो हवामान बदलाला वारसा हानीची एक दिसणारी समस्या बनवतो, जिथे वाढते तापमान केवळ भविष्यातील भू-दृश्यांनाच नव्हे, तर भूतकाळाच्या भौतिक नोंदीलाही सक्रियपणे पुसून टाकत आहे. लिकनेसटमध्ये हे नुकसान तातडीचे आणि मानवी स्वरूपाचे आहे. शवपेट्या कोसळत आहेत, बाजूच्या फळ्या हलल्या आहेत, आणि सांगाड्याचे अवशेष तसेच वस्त्रे ढवळली गेली आहेत.

नासाडीचा एक दुर्मीळ दीर्घकालीन दृष्टिकोन

संशोधक नमूद करतात की हे स्थळ तीन दशकांहून अधिक काळ वारंवार उत्खनन केले गेले आहे, त्यामुळे काळानुसार जतनस्थितीत झालेले बदल मोजण्याची एक असामान्य संधी निर्माण झाली आहे. हे वारंवार केलेले दस्तऐवजीकरण महत्त्वाचे आहे. अनेक पुरातत्त्वस्थळे असुरक्षित असतात हे माहीत आहे, पण त्याच स्मशानात आणि भिन्न दफनपरिस्थितींमध्ये स्थिती किती वेगाने बिघडत आहे हे दाखवणारी इतकी तपशीलवार नोंद कमी ठिकाणी आहे.

दिलेल्या स्रोत मजकुरानुसार, 1970च्या दशकात स्थळ प्रथम नोंदविल्यापासून अनेक दफनांमध्ये लक्षणीय ऱ्हास आढळला. Grave 214 म्हणून ओळखली गेलेली एक कबर पूर्णपणे नष्ट झाल्याचे वर्गीकृत करण्यात आली. लेखात संशोधकांचे हे निरीक्षणही उद्धृत केले आहे की अनेक प्रकरणांमध्ये शवपेटींची झाकणे कोसळली होती आणि बाजूच्या फळ्या हलल्या होत्या, त्यामुळे सांगाड्याचे अवशेष आणि वस्त्रे अंशतः ढवळली गेली.

ही विशिष्ट उदाहरणेच ही कहाणी एका अमूर्त इशाऱ्यापासून नोंदवलेल्या नुकसानीपर्यंत नेतात. हे फक्त अधिक उष्ण आर्क्टिक एका दिवशी काय करेल याबद्दलचे भाकित नाही. ही आधीच घडून गेलेल्या आणि पुरातत्त्व नोंदीत दिसणाऱ्या नुकसानीची नोंद आहे.

आर्क्टिक हा प्रश्न अधिक तीव्र करत आहे

404 Media च्या सारांशात भर देऊन सांगितले आहे की आर्क्टिक जागतिक सरासरीपेक्षा जवळपास चार पट वेगाने गरम होत आहे. त्या संदर्भात, स्वालबार्ड हा केवळ आणखी एक धोक्यात आलेला वारसा क्षेत्र नाही. हा असा प्रदेश आहे जिथे हवामान-चालित बदल कमी आणि अधिक तीव्र कालरेषेत दाटून येतो. एके काळी थंड जमिनीमुळे स्थिर राहिलेली सामग्री पर्माफ्रॉस्ट बदलत असताना कोसळणे, धूप, सूक्ष्मजीव क्रिया आणि भौतिक व्यत्यय यांसाठी नव्याने असुरक्षित बनू शकते.

म्हणूनच लिकनेसट हे स्थळ स्थानिक आणीबाणी आणि व्यापक इशारा दोन्ही म्हणून उभे राहते. तिथे जे घडते ते दाखवते की ज्या हवामान-गृहितकांनी संरक्षण शक्य केले, ती गृहितके उरलेली नसताना जतनपरिस्थिती किती वेगाने ढासळू शकते. पुरातत्त्वतज्ज्ञ आणि सांस्कृतिक वारसा व्यवस्थापकांसाठी याचा अर्थ असा की प्रतिसाद देण्याची वेळ जुन्या संरक्षण मॉडेल्सनी गृहीत धरली होती त्यापेक्षा खूपच कमी असू शकते.

हे स्थळ काम आणि कष्टांचा रेकॉर्डही जपते

लिकनेसट येथे दफन करण्यात आलेले पुरुष व्हेल-शिकारी होते, आणि उमेदवार मजकुराच्या सारांशानुसार, त्यांच्या अवशेषांमधून खलाशांवर व्हेलिंगचा झालेला शारीरिक ताण दिसून येतो. यामुळे तातडीपणा आणखी वाढतो. हे स्थळ केवळ कबरींचा संग्रह नाही; ते श्रम, इजा, धोका आणि आरंभीच्या आधुनिक उद्योगाचा मानवी खर्च यांचेही पुरावे आहे.

अशी ठिकाणे खराब झाली की नुकसान दुहेरी होते. एकीकडे भौतिक पुरावे तातडीने नष्ट होतात, आणि दुसरीकडे आधीच कमी नोंद झालेल्या आयुष्यांविषयी पुढच्या संशोधकांना मिळू शकणारी माहिती आणखी मर्यादित होते. सांगाड्याचे पुरावे, दफनरचना आणि उरलेली वस्त्रे आरोग्य, काम, दर्जा, पर्यावरण आणि दफनप्रथा याबद्दल सूचन देऊ शकतात. तो संदर्भ एकदा ढवळून निघाला किंवा नष्ट झाला की त्याची पुनर्प्राप्ती कठीण किंवा अशक्य होते.

हवामान बदल भविष्याबरोबरच भूतकाळालाही हानी पोहोचवत आहे

हा अहवाल लिकनेसटला एका व्यापक प्रवृत्तीचा भाग म्हणून मांडतो. तो नमूद करतो की हवामान बदल जगभरातील सांस्कृतिक अवशेषांना धोका निर्माण करत आहे, ज्यात मंगोलियन हिमनद्यांमध्ये जतन झालेल्या प्राचीन वस्तू आणि इंडोनेशियातील अतिशय जुनी शैलचित्रे यांचा समावेश आहे, जी वेगाने झिजत आहेत. हा तुलनात्मक चौकट महत्त्वाचा आहे कारण तो दाखवतो की हा प्रश्न एका प्रकारच्या स्थळापुरता किंवा एका भूगोलापुरता मर्यादित नाही. थंडीत जतन झालेल्या कबरी, हिमनदीतील सापडलेली सामग्री, आणि शैलचित्रे या वेगवेगळ्या नाशप्रक्रियांना सामोरे जातात, पण समान घटक म्हणजे पर्यावरणीय अस्थिरता.

हा दृष्टिकोन सार्वजनिक चर्चेत हवामान परिणाम कसे समजले जातात तेही बदलतो. चर्चा बहुतेकदा पायाभूत सुविधा, परिसंस्था, शेती, किंवा भविष्यातील जोखमीभोवती फिरते. वारसा स्थळांना दुय्यम मुद्दा मानले जाऊ शकते. पण “कॉर्प्स पॉइंट”वरील नुकसान दाखवते की सांस्कृतिक स्मृतीही हवामानकथेचा भाग आहे. एकदा ती गेली की, अर्थपूर्ण रीतीने ती पुन्हा उभारता येत नाही.

एक तातडीचा संवर्धन प्रश्न

दिलेल्या साहित्यामध्ये तापमान वाढत असताना धोक्यात आलेला सांस्कृतिक वारसा जपण्याची तातडीची गरज अधोरेखित केली आहे. लिकनेसट हे दाखवते की तातडीपणा हा केवळ अलंकारिक मुद्दा नाही. वारंवार उत्खननाच्या इतिहासामुळे संशोधकांना काळानुसार बदल पाहता आले, पण निरीक्षण एकट्याने नुकसान थांबवत नाही. या स्थळाची होत असलेली हानी, देखरेख, हस्तक्षेप, कामगार सुरक्षा आणि वेगाने उष्ण होत असलेल्या परिस्थितीत जतनाच्या मर्यादा याबद्दल कठीण प्रश्न उभे करते.

सध्या मध्यवर्ती निष्कर्ष स्पष्ट आहे: मानवनिर्मित हवामान बदल शतकानुशतके जुन्या आर्क्टिक दफनस्थळाची जमीन वितळवत आहे आणि तिथे पुरलेल्या मृतदेहांना ढवळून काढत आहे. या एकाच तथ्याला वैज्ञानिक, ऐतिहासिक आणि नैतिक वजन आहे. हे लक्षात आणून देते की गरम होत असलेली दुनिया केवळ पुढे काय येणार आहे तेच बदलत नाही. ती आपल्या मागे टिकून राहिलेलेही अस्थिर करत आहे.

हा लेख 404 Media च्या वार्तांकनावर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.