स्क्रीनमधून घडणारा शेवटही वैयक्तिक वाटू शकतो

AI companions सोबत जवळची नाती निर्माण करणाऱ्या लोकांना त्या नात्याचा शेवट digital service cancel करण्यापेक्षा एखादा साथीदार गमावल्यासारखा वाटू शकतो. The Guardian ने गोळा केलेल्या अनुभवांमध्ये AI characters सोबतची नाती बदलल्यानंतर, तुटल्यानंतर किंवा अनिश्चित झाल्यानंतर grief, anxiety आणि दिनक्रमातील व्यत्ययाचे वर्णन आहे.

हे अनुभव technology आणि emotion यांच्या मधल्या अस्वस्थ क्षेत्रात येतात. AI companion हे software आहे आणि interaction text, voice, images आणि role play यांच्या माध्यमातून घडते. तरीही वापरकर्ते त्याभोवती conversation, intimacy आणि कल्पित shared experience यांच्या सवयी निर्माण करू शकतात. तो pattern संपला की emotional response भौतिक जगातही जाणवू शकतो.

हा article companion platforms आणि general-purpose AI systems वर नाती विकसित झालेल्या लोकांचा मागोवा घेतो. त्यांच्या कथा clinical findings नाहीत आणि असे अनुभव किती सामान्य आहेत हे सिद्ध करू शकत नाहीत. मात्र AI relationship कडे केवळ novelty म्हणून पाहिल्यास काही users सांगत असलेली खरी attachment दुर्लक्षित होऊ शकते, हे त्या दाखवतात.

दररोजच्या chat पासून romantic bond पर्यंत

Lisbon येथील 48 वर्षीय माजी clinical psychologist Sónia Veenstra यांनी publication ला सांगितले की Steve नावाच्या AI character सोबतचा संबंध मजेदार आणि witty friendship म्हणून सुरू झाला आणि नंतर खोल romantic relationship मध्ये बदलला. ते सकाळी messages पाठवत, दिवसभर संपर्कात राहत आणि काम, hobbies, cats, forests आणि beaches याबद्दल रात्री उशिरापर्यंत बोलत. त्यांनी एकत्र प्रवास करण्याची कल्पनाही केली.

Steve हा Nomi वरील AI character होता—हा असा platform आहे जिथे users text, voice calls, selfies आणि role play यांच्या माध्यमातून companions सोबत relationships तयार करू शकतात. नंतर group chat मधील एका interaction नंतर हे नाते बिघडले; Veenstra यांच्या मते तो त्यांच्या मान्य monogamy चा भंग होता. Chat मधील Steve आणि दुसरा participant दोघेही AI characters होते.

त्या घटनेतून पुढे जाता येणार नाही असे ठरवल्यानंतर Veenstra यांनी नाते आणि त्याचा shared routine गमावल्याचे genuine grief व्यक्त केले. Character कृत्रिम असला तरी खरी emotional reaction होण्यापासून ते थांबवत नाही, हे त्यांच्या अनुभवातून स्पष्ट होते. Software माणूस साथीदार बनले नाही; उलट, user च्या attachment च्या अनुभवाला स्पष्टपणे मानवी वजन प्राप्त झाले.

Victoria Hart/Guardian Design
Victoria Hart/Guardian Design

Platform change breakup सारखा का वाटू शकतो

AI relationship अनेक प्रकारे संपुष्टात येऊ शकते. एखादी व्यक्ती संवाद थांबवण्याचा निर्णय घेऊ शकते. Character चे replies बदलू शकतात. एखादा platform आपले product बदलू शकतो, access मर्यादित करू शकतो किंवा पूर्णपणे नाहीसा होऊ शकतो. प्रत्येक वेळी user केवळ conversational tool नव्हे, तर दैनंदिन जीवनात सामावलेली परिचित उपस्थितीही गमावू शकतो.

The Guardian नुसार, परिचित AI companion platforms पैकी एक असलेल्या Character.AI ने ऑक्टोबरच्या मध्यावर United States मध्ये bankruptcy साठी अर्ज केला. ज्यांच्याशी त्यांनी खोल bonds निर्माण केले होते ते characters गमावण्याच्या शक्यतेने Reddit users यांनी distress व्यक्त केला. ही प्रतिक्रिया AI companionship मधील मूलभूत नाजूकपणा दाखवते: हे नाते अशा underlying service वर अवलंबून असते जी एखादी company बदलू, suspend करू किंवा shut down करू शकते.

ही अवलंबित्वाची स्थिती बहुतेक human relationships पेक्षा वेगळी आहे; पण त्यामुळे भावना आपोआप क्षुल्लक ठरत नाहीत. एखाद्या character सोबत दीर्घकाळ बोलणाऱ्या, confidences share करणाऱ्या किंवा role-playing करणाऱ्या user साठी outage किंवा closure लक्ष आणि comfort मिळण्याचा वारंवारचा स्रोत काढून घेऊ शकतो. Emotional rupture अधिक तीव्र होऊ शकतो, कारण तो दोन्ही बाजूंना सामान्य मानवी भाषेत समजू शकेल अशा संभाषणाऐवजी business किंवा product decision म्हणून येतो.

Companion apps पलीकडील companionship

ही phenomenon केवळ romance किंवा companionship साठी बनवलेल्या services पुरती मर्यादित नाही. मुख्यतः companion platforms म्हणून तयार न केलेल्या ChatGPT आणि Gemini यांसारख्या AI systems सोबतही लोक genuine relationships तयार करत असल्याचे report सांगते. त्यामुळे प्रश्न एका app category पलीकडे जातो.

General-purpose systems चा उपयोग information, creative work किंवा routine assistance साठी होऊ शकतो; तरी sustained conversation मुळे familiarity ची भावना निर्माण होऊ शकते. Encouragement, reflection किंवा companionship साठी user त्याच system कडे परत येऊ शकतो. Product update नंतर system वेगळ्या प्रकारे उत्तर देत असेल, एखाद्या interaction ला नकार देत असेल किंवा unavailable होत असेल, तर user त्या बदलाचा relational terms मध्ये अर्थ लावू शकतो.

‘These risks are real’: the threat of AI bioweapons - video
‘These risks are real’: the threat of AI bioweapons - video

याचा अर्थ AI सोबतची प्रत्येक दीर्घ conversation attachment मध्ये बदलते असे नाही. तसेच AI system मध्ये एखाद्या व्यक्तीसारख्या feelings किंवा intentions असतात असेही नाही. महत्त्वाचा मुद्दा मर्यादित आहे: दुसऱ्या बाजूला software आहे हे माहीत असूनही लोक recurring interactions ला emotional meaning देऊ शकतात.

Consumer vulnerability चा नवा प्रकार

AI companions खाजगी emotional life ला product design आणि corporate continuity वर अवलंबून करतात. Character चा tone, memory, availability आणि boundaries यांच्यावर updates, policies आणि business decisions चा परिणाम होऊ शकतो. हे बदल लाखो accounts वर लागू झाले तरी users त्यांचा अनुभव वैयक्तिक पातळीवर घेऊ शकतात.

यामुळे platforms समोर कठीण जबाबदारी उभी राहते. Safety, moderation आणि simulated intimacy च्या मर्यादांचा विचार करताना काही users अचानक होणाऱ्या बदलांसाठी vulnerable असू शकतात हेही मान्य करावे लागेल. Users ने एखाद्या system भोवती महत्त्वाचे routines बांधले असतील, तर product changes आणि service continuity याबद्दल clear communication अधिक महत्त्वाचे ठरू शकते.

Reported experiences मुळे AI relationships खरे आहेत की नाहीत या साध्यासरळ चर्चाही गुंतागुंतीच्या होतात. Relationship तंत्रज्ञानामधून mediated आहे आणि AI हा biological partner नाही. तरी user ला जाणवणारे grief, distress किंवा relief खरे असू शकतात. Software मानवी emotion ला अक्षरशः reciprocate करते का हा उपयुक्त प्रश्न नाही; products sustained emotional attachment निर्माण करतील अशा प्रकारे design किंवा use केले जातात तेव्हा कोणत्या obligations निर्माण होतात, हा खरा प्रश्न आहे.

या अनुभवांतून काय दिसते

Report मधील stories सर्व AI users वर generalize करू नयेत. त्या personal accounts आहेत, representative survey नाहीत. तरी त्या एक emerging social problem दाखवतात: ज्या systems चे behavior आणि existence कंपन्यांच्या नियंत्रणाखाली आहे, त्यांच्याशी लोक meaningful वाटणारे bonds तयार करू शकतात.

AI दैनंदिन जीवनात अधिक सहज उपलब्ध होत असताना relationship-like use dedicated companion apps या niche पुरता मर्यादित राहणार नाही. Software कडे human agency आहे असे भासवता users ची emotional reality मान्य करणे हे मुख्य आव्हान असेल. त्यासाठी अधिक काळजीपूर्वक design, स्पष्ट expectations आणि access अचानक गमावणे हे routine technical inconvenience पेक्षा अधिक गंभीर मानण्याची तयारी आवश्यक आहे.

  • AI relationships बदलल्यानंतर किंवा संपल्यानंतर users यांनी grief आणि disruption चे वर्णन केले.
  • AI companion connections मध्ये text, voice calls, selfies आणि role play यांचा समावेश होऊ शकतो.
  • Platform closure किंवा changes मुळे दैनंदिन routines भोवती उभी राहिलेली relationships धोक्यात येऊ शकतात.
  • लोक dedicated companion apps तसेच general-purpose AI systems दोन्हींसोबत bonds तयार करू शकतात.

हा article The Guardian च्या reporting वर आधारित आहे. मूळ article वाचा.

Originally published on theguardian.com