औद्योगिक रोबोटिक्स वाढत आहे, पण स्वीकार अद्याप असमान आहे

रोबोट स्वीकार वाढत आहे, पण बाजार खूप केंद्रीत आहे

औद्योगिक रोबोटिक्स जगभर विस्तारत आहे, तरीही दिलेल्या स्रोत सामग्रीतील ताज्या आकडेवारीनुसार हा बाजार अजूनही समान रीतीने विभागलेला नाही. International Federation of Robotics कडून उद्धृत आकडेवारीनुसार, 2024 मध्ये 229,000 औद्योगिक रोबोटिक प्रणाली विकल्या गेल्या, आणि त्यातील 70% विक्री फक्त पाच देशांतून आली: जपान, चीन, संयुक्त राज्ये, जर्मनी, आणि दक्षिण कोरिया.

हे केंद्रीकरण या लेखातील सर्वांत महत्त्वाच्या मुद्द्यांपैकी एक आहे, कारण रोबोटिक्समधील नेतृत्व औद्योगिक धोरण, उत्पादन क्षमता, आणि भांडवल उपलब्धतेशी किती घट्टपणे जोडलेले आहे हे ते दर्शवते. रोबोट स्वीकार निश्चितच वाढत आहे, पण त्याचे फायदे प्रामुख्याने त्या देशांना मिळत आहेत ज्यांच्याकडे आधीपासून मजबूत औद्योगिक पाया आणि ऑटोमेशन परिसंस्थांना पाठबळ देणारे स्थिर कार्यक्रम आहेत.

औद्योगिक आणि सेवा रोबोट वेगळे बाजार बनत आहेत

स्रोत मजकूर व्यापक रोबोटिक्स उद्योगाला औद्योगिक, व्यावसायिक सेवा, आणि वैयक्तिक सेवा अशा विभागांत विभागतो. प्रत्येक विभाग वाढत आहे, पण वेगवेगळ्या प्रमाणात आणि वेगवेगळ्या कारणांसाठी. औद्योगिक रोबोट अजूनही उत्पादन उत्पादकता आणि आधुनिकीकरणाशी घट्टपणे जोडलेले आहेत, तर सेवा रोबोट लॉजिस्टिक्स, ग्राहक उत्पादने, आरोग्यसेवा, आणि संरक्षण क्षेत्रातील अनुप्रयोग-विशिष्ट मागणी अधिक प्रतिबिंबित करतात.

स्रोताच्या मते, जगभरात 343 पेक्षा अधिक कंपन्या औद्योगिक रोबोट तयार करतात, तर 347 पेक्षा अधिक कंपन्या त्या प्रणाली उत्पादन वातावरणात एकत्रित करतात. सेवा विभागात, 860 पेक्षा अधिक कंपन्या व्यावसायिक वापरासाठी सेवा रोबोट तयार करतात आणि 204 कंपन्या वैयक्तिक वापरासाठी सेवा रोबोट तयार करतात. यावरून पारंपरिक औद्योगिक केंद्राबाहेर विशेषतः अजूनही तुकड्या-तुकड्यांनी विभागलेले मोठे क्षेत्र दिसते.

या आकडेवारीतून हेही कळते की रोबोटिक्सच्या चित्रात हार्डवेअरच सर्व काही नाही. इंटिग्रेशन, सॉफ्टवेअर, इंटरफेस, स्वायत्तता, आणि क्षेत्रविशिष्ट जुळवणी हे रोबोट आर्म किंवा मोबाईल प्लॅटफॉर्मइतकेच महत्त्वाचे आहेत. म्हणूनच रोबोटिक्समध्ये नेतृत्व लवकर प्रमाणात वाढवणे कठीण जाते: यश पुरवठादार, इंटिग्रेटर, ग्राहक, आणि विशेष कौशल्य यांच्या दाट जाळ्यावर अवलंबून असते.

सैन्य आणि ग्राहक वापर सेवावाढीला चालना देत आहेत

सेवा रोबोटिक्स विभागात, दिलेल्या मजकुरानुसार व्यावसायिक-वापराच्या सेवा रोबोटांची विक्री गेल्या वर्षी 24,207 युनिटांपर्यंत पोहोचली, जी एकूणाच्या 11.5% आहे; त्या प्रमाणातील 45% सैन्य आणि विशेष-उद्देश रोबोट होते. वैयक्तिक-वापराच्या सेवा रोबोटांची विक्री 4.7 दशलक्ष युनिटांपर्यंत पोहोचली, आणि महसूल 28% वाढून $2.2 अब्ज झाला.

ही आकडेवारी या क्षेत्रातील गतीतील विभागणी अधोरेखित करते. ग्राहकाभिमुख उत्पादने खूप मोठ्या युनिट प्रमाणात पुढे जाऊ शकतात, तर व्यावसायिक प्लॅटफॉर्म अरुंद अनुप्रयोगांतील उच्च-मूल्याच्या तैनातींमधून विस्तारू शकतात. व्यावसायिक विभागात संरक्षण हा विशेष महत्त्वाचा खरेदीदार आहे, जो विकास आणि तैनातीला गती देऊ शकतो, पण नवकल्पनांची दिशा व्यापक व्यावसायिक वापरांपेक्षा विशेष वापरप्रकरणांकडे झुकवू शकतो.

वापराच्या प्रकरणांमधील इतक्या मोठ्या फरकामुळेच रोबोटिक्सला अनेकदा एकच बाजार मानले जाते, जरी ते प्रत्यक्षात अनेक ओव्हरलॅप होणाऱ्या उद्योगांप्रमाणे वागते. वेअरहाऊस ऑटोमेशन, शस्त्रक्रिया प्रणाली, कारखाना मॅनिप्युलेटर, घरगुती उपकरणे, आणि लष्करी रोबोट सक्षम करणाऱ्या तंत्रज्ञानांमध्ये सामायिक असतात, पण त्यांची अर्थशास्त्रे आणि नियामक वातावरणे खूप वेगळी आहेत.

अंदाज मोठी संधी दाखवतात, पण अनिवार्यता नाही

स्रोत सामग्री पुढील दशकासाठी महत्त्वाकांक्षी दृष्टीकोन मांडते. IFR च्या मते औद्योगिक रोबोट विक्री 400,000 युनिट्सपर्यंत, व्यावसायिक सेवा रोबोट 152,375 युनिट्स आणि $19.6 अब्जपर्यंत, आणि वैयक्तिक सेवा रोबोट 35 दशलक्ष युनिट्स आणि $12.2 अब्जपर्यंत पोहोचतील. Myria Research कडून उद्धृत वेगळा अंदाज रोबोटिक्स आणि इंटेलिजेंट ऑपरेटिंग सिस्टम्स बाजार 2030 पर्यंत $380 अब्जांपेक्षा जास्त होऊ शकतो असे सांगतो.

हे अंदाज सरकारे आणि कंपन्या रोबोटिक्सला केवळ निच ऑटोमेशन विषय म्हणून नव्हे, तर धोरणात्मक पायाभूत सुविधा म्हणून का पाहू लागल्या आहेत ते अधोरेखित करतात. रोबोट उत्पादकता, कामगार उपलब्धता, संरक्षण सज्जता, लॉजिस्टिक्सची लवचिकता, आणि प्रगत उत्पादनातील स्पर्धात्मकता यांना स्पर्श करतात. रोबोटिक्समध्ये आघाडी घेणारे देश सॉफ्टवेअर, सेन्सर्स, ऊर्जा प्रणाली, आणि औद्योगिक AI यांसारख्या संबंधित बाजारांनाही आकार देतील.

तरीही, स्रोत शीर्षकातील सावधगिरी योग्यच आहे: रोबोटिक्सद्वारे आधुनिकीकरणाची गरज असू शकते, पण ते अपरिहार्य नाही. उच्च प्रारंभिक खर्च, लांब इंटिग्रेशन चक्रे, विखुरलेली मानके, कामगारांचे जुळवून घेणे, आणि भांडवलाची असमान उपलब्धता या सगळ्यांमुळे तैनाती मंदावू शकते. हे विशेषतः अशा क्षेत्रांत खरे आहे जिथे प्रक्रिया ऑटोमेट करणे कठीण असते किंवा जिथे लहान कंपन्यांकडे यंत्रांभोवती कामकाज पुन्हा रचण्यासाठी संसाधने नसतात.

पुढचा टप्पा फक्त यंत्रांचा नाही, तर प्रणालींचाही आहे

सध्याच्या बाजाराला समजून घेण्याचा सर्वात उपयुक्त मार्ग म्हणजे रोबोटना स्वतंत्र उपकरणे न मानता भौतिक कामासाठीच्या व्यापक बुद्धिमान ऑपरेटिंग सिस्टममधील नोड्स म्हणून पाहणे. स्रोत मजकूर रोबोटिक्स आणि इंटेलिजेंट ऑपरेटिंग सिस्टम्सवर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या कार्यकारी भूमिका, तसेच multimodal interfaces, self-repairing robots, energy harvesting, gesture analysis, आणि swarm intelligence अशा संशोधन क्षेत्रांचा उल्लेख करून ही दिशा सूचित करतो.

ही दिशा महत्त्वाची आहे, कारण स्पर्धेची सीमारेषा आता केवळ तैनातीच्या संख्येपलीकडे जात आहे. भविष्यातील फायदा मशीन किती चांगल्या प्रकारे संयोजित, अद्ययावत, प्रशिक्षित, आणि मानवी कार्यप्रवाहांमध्ये समाकलित केल्या जातात यावर अवलंबून असेल. काही रोबोट्स असलेला कारखाना, जुळवून घेणाऱ्या आणि जोडलेल्या ऑटोमेशनवर उभारलेल्या कारखान्यासारखा नसतो.

सध्याची आकडेवारी दर्शवते की रोबोटिक्स आता केवळ कयास राहिलेले नाही. ते आधीच एक महत्त्वपूर्ण औद्योगिक शक्ती आहे. पण तीच आकडेवारी हेही दाखवते की प्रमाण, केंद्रीकरण, आणि अंमलबजावणीतील अडथळे अजूनही या क्षेत्राची व्याख्या करतात. पुढील दशक हे तपासेल की रोबोटिक्स अग्रणी केंद्रांमधून पसरून आर्थिक आधुनिकीकरणासाठी अधिक व्यापक पाया बनू शकते का.

हा लेख The Robot Report च्या रिपोर्टिंगवर आधारित आहे. मूळ लेख वाचा.